САД ПОЧНАА ЕКОНОМСКА ВОЈНА СО ИРАН Вашингтон го прогласи „економскиот Ден Д“, на удар се и земјите што тргуваат со Техеран

САД почнаа нова, многу поагресивна фаза на економскиот притисок врз Иран, која американскиот министер за финансии Скот Бесент ја нарече „економски Ден Д“.

Вашингтон објави нов пакет санкции против околу 60 лица, компании и бродови поврзани со Иран, но планот на операцијата е поамбициозен: под закана од американски санкции се ставаат и странски компании и финансиски институции што ќе продолжат да соработуваат со Техеран.

Бесент најави „економска офанзива“ чија цел е да се пресечат изворите од кои Иран добива приходи и да му се отежни пристапот до меѓународниот финансиски систем. Посебно се таргетираат пет области – дигиталните средства и криптовалутите, трговијата со злато, технологијата, авијацијата и поморскиот транспорт. Американската администрација тврди дека токму преку ваквите канали Техеран со години успева да ги заобиколува санкциите, користејќи посредници, фиктивни компании и таканаречена „флота во сенка“.

Најсилното оружје на Вашингтон, сепак, се секундарните санкции. Тие овозможуваат САД да казнат и компании и банки од трети земји ако продолжат да работат со санкционирани ирански субјекти. Практично, странските компании можат да бидат ставени пред избор – бизнис со Иран или пристап до американскиот пазар и финансискиот систем базиран на доларот. Бесент ги повика и американските сојузници да се приклучат кон притисокот врз Техеран.

Најголемото прашање е Кина. Таа е најважниот купувач на иранската нафта и без ограничување на економските врски меѓу Пекинг и Техеран, ефектот на американската операција би бил значително помал. Според податоците што ги наведува „Ал Џезира“, официјалната кинеско-иранска трговија во 2025 година изнесувала 9,96 милијарди долари, без околу 31,2 милијарди долари ирански нафтени испораки. Вашингтон засега избегна директен удар врз големите кинески финансиски институции, што покажува колку е чувствително прашањето на примената на санкциите кон Пекинг.

Иран веќе е под огромен економски притисок. Ријалот падна на ново рекордно ниско ниво од околу 1,99 милиони ријали за еден американски долар, а инфлацијата драматично се забрза во текот на шестмесечниот конфликт. Техеран со децении живее под различни американски санкции и изгради механизми за нивно заобиколување, но Вашингтон сега се обидува да ги затвори токму тие алтернативни канали преку кои во земјата влегуваат пари.

Техеран возврати со закани дека ќе преземе мерки против државите што ќе се приклучат кон американската кампања. Дополнителна опасност за светската економија е Ормускиот теснец, една од клучните артерии за глобалната трговија со нафта и гас. Иран предупредува дека бродовите што нема да ги почитуваат неговите правила за премин можат да бидат казнети, задржани или конфискувани, додека секое дополнително нарушување на транспортот низ теснецот може повторно да предизвика силни потреси на енергетските пазари.

Новата американска офанзива затоа е ризична и за Вашингтон. Ако секундарните санкции навистина бидат применети во полн обем, тие можат да отворат економски судир и со големи трговски партнери на Иран. Ако, пак, бидат направени големи исклучоци – особено за Кина – способноста на САД целосно да го изолираат Техеран ќе биде ограничена. Првите реакции на пазарот покажаа колку ситуацијата е нестабилна: по објавувањето на мерките цената на Брент падна за околу 2,4 отсто на 92,17 долари за барел, но заканата од нова ескалација околу Ормус останува еден од најголемите ризици за светската економија.