ЕУ и отпорот против ултранационалистите

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, деновиве во својот говор за состојбата на Унијата истакна дека ултранационалистите, антиевропските сили и надворешните мешања имаат за цел да ги поткопаат европските демократии. Таа исто така нагласи дека имињата и методите може да се разликуваат, но целта на овие сили е иста — да ги поткопаат вредностите на ЕУ и да ја уништат стабилноста. Фон дер Лајен повика на заедничка борба за европската идеја и градење на самостојна и силна Унија способна да одговори на глобалните предизвици.

Но тешкотиите да се сведат клучните предизвици под заеднички именител не се за потценување. Постојат многу причини зошто бран на десничарски национализам се шири низ земја по земја во Европа. Најчесто наведувани се незадоволството од економијата, глобализацијата, имиграцијата и криминалот. Во повеќето европски земји, радикалните десничарски националисти делат заеднички особини: потрага по национална или етничка чистота. Длабоко негодување кон ЕУ. Страв од имигранти и луѓе од друго потекло. Недостаток на разбирање на борбата на Украина за опстанок. Како и разбирање за Русија.

Европската единственост на најширок план не ја разбива еден единствен актер, туку таа е под влијание на комплекс од внатрешни политички судири, економски интереси и надворешни геополитички притисоци. Прашањето за тоа кој или што го нарушува единството на Европа најчесто се анализира низ неколку клучни фактори. Пред сѐ, подемот на популизмот и евроскептицизмот. Во многу земји-членки сè погласни се политичките сили кои го ставаат националниот суверенитет пред заедничките одлуки на Брисел. Одделни членки често ставаат вето или ги блокираат заедничките одлуки на ЕУ (на пример, околу финансиската помош за Украина или санкциите), барајќи отстапки за сопствените национални интереси.

Различните економски сили во ЕУ имаат различни приоритети. Прашањата какви што се енергетската зависност, инфлацијата и трошоците за зелена транзиција често создаваат јаз меѓу богатиот север и посиромашниот југ и исток на континентот. Во исто време недостигот од усогласен и единствен систем за управување со мигрантите и бегалците останува една од најголемите точки на триење меѓу земјите-членки.

За само една година политичката ситуација во неколку големи европски земји би можела драстично да се промени. Во Германија пропутинската Алтернатива за Германија, АфД, е во пораст и води во анкетите на јавното мислење. АфД долго време бараше ублажување на санкциите на ЕУ против Русија и прекин на вооружената поддршка за Украина.

Следната пролет Франција би можела да ја избере за претседател Марин Ле Пен, позната по својата скептичност кон ЕУ и НАТО. А на есен 2027 година крајно десничарска влада би можела да ја освои власта во Полска.

Кога станува збор за вистинската содржина на ЕУ-политиката, Ле Пен и нејзиниот главен соработник Жордан Бардела се согласуваат околу главните точки, иако тоа не води автоматски до изборен успех. Од програмата на Националниот собир за ЕУ ​​произлегуваат заклучоци дека партијата не планира освежување со лесен ветрец низ Европа, туку се стреми кон сеопфатна трансформација што би ја ослабнала ЕУ и би довело до низа спорови и конфликти.

Преполовувањето на придонесот на Франција во ЕУ, за кој Бардела вели дека е на врвот на листата на ЕУ-агендата, на пример, би предизвикало негодување во Берлин. Националниот сојуз, исто така, сака да воведе француски гранични контроли, што би го уништило единствениот пазар, а партијата се спротивставува на можноста Украина и другите земји-кандидатки да станат членки на ЕУ. Што би случило тогаш со обидот за изградба на нова структура за европска безбедност? Во Европа што се распаѓа, лесно е да се замисли како расправиите околу поединечни прашања би можеле да ескалираат во нешто многу полошо.

На подолг рок, Националниот сојуз, исто така, бара институционално расклопување на ЕУ. Комисијата треба да стане еден вид немоќен секретаријат, правото на вето на земјите-членки треба да се брани и приматот на правото на ЕУ над националните закони треба да исчезне. Ако ова стане реалност, Унијата би се трансформирала во немоќен клуб за дискусија и со тоа не би останало многу од денешните структури и преговарачки механизми на ЕУ.

Во време кога Европа е под притисок од Русија, САД и Кина, ваквите политики во основа не се многу популарни. Токму затоа Марин Ле Пен сега зборува за француска „стратешка независност“ и од САД и од Русија. А и лидерот на британската десничарска партија „Реформирај го Обединетото Кралство“ Најџел Фараж, се дистанцира од Трамп, велејќи дека поддршката на АФД за Путин е тешко разбирлива.

Во секој случај, без оглед на извесни осцилации не е случајно што и понатаму станува збор за рамка со идеи блиски до движењето Мага на Доналд Трамп. Како Елон Маск така и Доналд Трамп ја пофалија изборната победа на АфД во германската покраина Саксонија-Анхалт. Кога потпретседателот Џ.Д. Венс ја посети Минхенската безбедносна конференција минатата година, тој ја поздрави лидерката на АфД, Алис Вајдел, но не и германскиот канцелар. Ова е во согласност со стратегијата за национална безбедност на Трамп, во која се наведува поддршка за „патриотскиот отпор“ во Европа.

Сето ова е последица на тоа што Трамп и европските националисти и десничарските популисти делат негодување кон слободната трговија, меѓународното право, ЛГБТ правата и демократскиот естаблишмент. И тука, всушност, лежи клучот на разбирањето зошто ултранационалистите се свртуваат кон Русија. Путин го искористи ова многу вешто, делумно со тоа што отворено ги поддржа Марин Ле Пен, АФД и Виктор Орбан (сè додека унгарските гласачи не му „пресудија“ на избори). Во исто време, Кремљ се вклучи во традиционална шпионажа, операции за влијание, хибридна војна, саботажа и обиди за инфилтрација длабоко во европските влади.

Многумина укажуваат дека во минатото претежно комунистите и некои личности од крајната левица изразуваа симпатии кон лидерите во Москва. Меѓутоа, денес главно десничарските националисти се оние кои се восхитуваат од автократското владеење на Владимир Путин. За рускиот лидер се чини партиските бои и идеолошките етикети одамна се исчезнати. Најважната цел е да се ослабне и подели ЕУ.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, од своја страна, пак, зборува за отворено непријателски настроен свет и продолжува со својот план да ја направи Унијата понезависна. „Нашиот пат е јасен: да изградиме независна ЕУ со моќ да дејствува“. Унија која повторно ќе ја земе иднина во свои раце. И да го издржи притисокот на силните глобални предизвици.