МАКЕДОНИЈА НЕ СМЕЕ ДА ЈА ПРОПУШТИ ШАНСАТА ЗА МИНЕРАЛНИТЕ РЕСУРСИ Од ИЗИР бараат нов пристап кон рударството

Македонија не смее да ја пропушти можноста што се отвора во Европа за обезбедување критични минерални суровини, а потенцијалот на домашните наоѓалишта, меѓу кои и проектот Иловица–Штука, не треба однапред да се отфрла, туку да се процени темелно, стручно и одговорно. Ова е ставот на „И Здравје и работа“ (ИЗИР), од каде што бараат државата да воспостави предвидлива рамка за управување со минералните ресурси, со почитување на законските, еколошките и општествените критериуми.

Од ИЗИР оценуваат дека европските промени во пристапот кон критичните суровини создаваат можност и за Македонија, која треба да ги следи насоките на Европската Унија и да ги разгледува домашните минерални ресурси како потенцијал за економски развој.

Европската Унија веќе презема конкретни чекори за зајакнување на сопствените капацитети за истражување, експлоатација, преработка и рециклирање критични суровини. Преку Европскиот акт за критични суровини (Critical Raw Materials Act), се воспоставуваат механизми за препознавање и поддршка на стратешки проекти, подобра координација на административните постапки и полесен пристап до финансиски инструменти и инвестиции.

Овој пристап предвидува пократки и попредвидливи рокови за издавање дозволи за проектите што ќе добијат статус на стратешки, како и финансиска поддршка преку европски и национални програми, финансиски институции и приватни инвестиции.

„Европа јасно покажува дека пристапот до минералните суровини е прашање на економска конкурентност, индустриска независност и долгорочна стратешка сигурност“, наведуваат од ИЗИР.

Според организацијата, Македонија треба да ги следи овие европски насоки и да создаде предвидлива рамка во која минералните ресурси ќе се третираат како развоен потенцијал, но нивното евентуално искористување ќе зависи од исполнувањето на сите законски, еколошки и општествени услови.

Во таа насока, од ИЗИР посочуваат дека државните политики треба да се темелат на Стратегијата за геолошки истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минералните суровини за периодот 2025–2045 година, изработена од Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ).

Стратегијата предвидува научно заснован и аргументиран пристап кон геолошките истражувања и одговорното управување со минералните ресурси. Целта е природните богатства да придонесат за економски развој, подобар животен стандард и одржливо користење на ресурсите.

Од ИЗИР нагласуваат дека примената на овие насоки подразбира доследно почитување на законските процедури, стручни и независни проценки, соодветни студии за влијанието врз животната средина, постојан мониторинг и вклучување на локалните заедници во информирањето и консултациите.

„Развојот на рударството не треба да се поставува како избор меѓу економијата и животната средина, туку како процес во кој економските придобивки се можни само доколку се исполнети највисоките еколошки и општествени стандарди“, е ставот на организацијата.

Во овој контекст, ИЗИР смета дека и проектот Иловица–Штука треба да се разгледува низ призмата на стручноста, одговорноста и долгорочните национални интереси.

Од организацијата посочуваат дека проектот отвора прашања за можностите за нови инвестиции, работни места, развој на локалната економија и придонес кон домашната индустриска база. Сепак, нагласуваат дека секоја од овие можности мора да се оценува врз основа на проверливи податоци, исполнети законски услови и соодветни гаранции за заштита на животната средина и интересите на локалното население.

ИЗИР смета дека Македонија треба да излезе од пасивноста и да воспостави јасен, предвидлив и стратешки пристап кон минералните ресурси. Од таму појаснуваат дека тоа не значи заобиколување на процедурите или игнорирање на загриженоста на граѓаните, туку доследно спроведување на законите, користење на научната експертиза и отворен дијалог со локалните заедници.

„Потенцијалот на Иловица–Штука не треба однапред да се отфрли, туку да се разгледува низ таков одговорен процес“, наведуваат од ИЗИР.

Организацијата смета дека на земјата ѝ е потребна долгорочна и доследна политика за минералните суровини, усогласена со европските стратешки приоритети и националните развојни цели. Според нив, неискористувањето на природните ресурси не треба да биде последица на недостиг од институционална визија и координација.

Одговорноста на државата, како што посочуваат, е да создаде услови за информирано одлучување, да ги процени можностите и ризиците и да обезбеди секој проект што ги исполнува законските и еколошките услови да може да биде разгледан според јасни и еднакви критериуми.

„Европскиот моментум е можност што Македонија треба да ја искористи – со знаење, одговорност и почитување на граѓаните и природата“, порачуваат од ИЗИР.