ФОН ДЕР ЛАЈЕН ЈА ПОКАНИ КАНАДА ЗА ПРИДРУЖНА ЧЛЕНКА НА ЕУ Најави формирање Европски совет за безбедност

Европската Унија никогаш не била посилна, но во исто време е во најнесигурна позиција досега, потенцира претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во нејзиниот годишен говор за состојбата на Унијата.

Во своето годишно обраќање за состојбата во Унијата пред Европскиот парламент во Стразбур, таа истакна дека ЕУ се соочува со сè посложен свет, агресивна Русија, економски притисоци и зајакнување на ултранационализмот. Клучните теми на говорот се безбедноста, конкурентноста, енергетската независност и внатрешните закани за европското единство.

На почетокот од својот говор го цитираше описот на Чарлс Дикенс за деновите на Француската револуција како „најдобри времиња, но и најлоши времиња“ додавајќи дека исто е и во денешниот свет и дека брзината на промените е неверојатна.

„Светот стана отворено непријателски“

Претседателката на Комисијата предупреди дека старите модели и односи попуштиле и дека ЕУ сега се соочува со „отворено непријателски свет“. Таа зборуваше за агресивната војна во Украина, борбата за индустриски капацитет и вртоглавата брзина на технолошките промени.

– Го гледаме тоа во подемот на екстремизмот и исчезнувањето на нијансите, дури и во начинот на кој се однесуваме едни кон други. Тие вистински проблеми се користат како оружје за поттикнување раздор меѓу нас, понекогаш однадвор, но премногу често одвнатре – рече таа.

Таа го претстави тоа како избор помеѓу независна Европа која се залага за своите вредности и дозволувањето Унијата да биде попречена од поделби и зависности.

– Дали сакаме да се собереме околу нашата европска идеја дека заедно можеме да одлучиме за нашата судбина? Или ќе дозволиме нашите демократии да бидат поткопани од пионите и марионетите на авторитарните режими – праша таа.

Таа предупреди против ултранационалистите, антиевропејците и руското мешање, чија цел е иста.

– Тие ги презираат нашите вредности и сакаат да го скршат нашето европско единство. Затоа, да не возвратиме само, туку да се бориме заедно за нашиот европски идеал – рече таа.

„Економијата е приоритет број еден“

Фон дер Лајен изјави дека започнувањето на европската економија е апсолутен приоритет и дека Европа мора да ги искористи предностите на својот огромен пазар, врвната индустрија и услугите. Верува дека единствениот пазар е сè уште премногу фрагментиран и бара понатамошни реформи, кои треба да бидат завршени до крајот на следната година.

– Во денешната економија, брзината е клучна. Трајна дозвола или формулар, мрежна врска или одлука за финансирање – сето ова може да одреди каде ќе се инвестира и каде ќе се создадат работни места. Мора да се движиме многу побрзо – рече таа и најави поедноставување на правилата.

Таа конкретно се осврна на Кина и предупреди дека трговскиот дефицит на ЕУ со таа земја достигна една милијарда евра дневно и сега е на „критична точка“.

– Некои велат дека се соочуваме со уште еден „кинески шок“, но тој е веќе тука. Можете да го видите во нашите заедници и фабрики низ Унијата. Тоа води кон деиндустријализација во самото индустриско срце на Европа. Тоа е неодржливо – рече Фон дер Лајен.

Таа најави дека ЕУ „ќе ги искористи сите расположиви алатки за да ги балансира тие односи“ и ја нагласи потребата од диверзификација во набавката на критични суровини.

Енергетска реформа

Таа, исто така, зборуваше за потребата од реформа на европскиот енергетски пазар. Нагласи дека „Европа не може да остане индустриска сила ако нејзините цени на енергијата се структурно превисоки“.

Рече дека Унијата успешно се свртела кон свои, почисти извори на енергија по руската инвазија на Украина, но сепак „скапо платила“ за последователното затворање на Ормускиот Теснец.

 

– Дополнително мора да инвестираме во нашата прифатлива и домашна чиста енергија. Без разлика дали станува збор за обновливи извори или нуклеарна енергија, биометан или други. Технолошки неутрални. Но, овие извори мора да ја обезбедат нашата независност и да ги намалат цените на енергијата – рече таа.

Таа рече дека Европа мора да биде електрифицирана за да се намалат трошоците за увоз на фосилни горива и да се забрза развојот на мрежните врски за бројните капацитети на обновливи извори кои чекаат да бидат поврзани.

За вештачката интелигенција

Осврнувајќи се на прашањето за вештачката интелигенција, Фон дер Лајен нагласи дека ставот на Европа е јасен: целта е целосно да се искористи оваа технологија за подобрување на општеството, квалитетот на живот и продуктивноста, но со целосна свест за огромните ризици што ги носи нејзината примена.

Таа истакна дека со развојот на понапредни модели, овие ризици стануваат сè поизразени, и ги цитираше изјавите на лидерите на водечките технолошки компании кои самите повикуваат на забавување на развојот на саморекурзивни модели со цел да се хармонизира темпото на напредок.

– Ако креаторите на таа технологија се јасни во своите предупредувања, тогаш и ние мора да бидеме – рече таа.

Според неа, Европа може да ја преземе водечката улога во примената на вештачката интелигенција во сценарија од реалниот свет, од фабрички погони и болнички одделенија до прецизно земјоделство и автономно возење, бидејќи тука лежи најголемата вредност и европска предност.

Таа заклучи дека Унијата сака вештачка интелигенција што создава поголема вредност и одговорност со помала потрошувачка на енергија и пониски трошоци, но пред сè сака вештачка интелигенција под човечко управување, што ја нарече самата суштина на европскиот пристап.

Новите трговски договори

Зборувајќи за трговијата и меѓународните односи, Фон дер Лајен нагласи дека во ерата на пресвртници, европскиот просперитет и безбедност не можат да се градат само дома, осврнувајќи се на новите трговски договори со Австралија, Индија, блокот Меркосур, Мексико и Индонезија.

Таа нагласи дека овие партнерства се стратешки избор за Европа, но и одговор на распаѓањето на меѓународниот поредок заснован на правила. Рече дека за некои одговорот лежи во изолационизмот и независното дејствување, но дека тоа не е опција за Европа.

– Иако ЕУ секогаш ќе ја преземе водечката улога во одбраната на меѓународниот поредок, повеќе не може да се смета на неа како единствен начин за заштита на сопствените интереси или да се претпостави дека постојните правила ќе понудат заштита од сложени закани. Затоа Унијата мора итно да ги реинвентира своите партнерства и да изгради глобални коалиции за зајакнување на отпорноста и демократијата – рече таа.

Канада придружна членка

Овогодинешниот говор за состојбата на Унијата беше придружуван од специјален гостин, канадскиот премиер Марк Карни. Неговата посета доаѓа во време кога Канада се стреми да ги зајакне врските со ЕУ, особено во областите на одбраната, дигиталната регулатива и трговијата, во услови на тензии со САД под администрацијата на Доналд Трамп. Карни утре ќе се обрати  пред Европскиот парламент.

 

Фон дер Лајен истакна дека Европа и Канада веруваат во демократијата и принципот дека моќта не им припаѓа на најсилните, најбогатите и најгласните, туку на сите, како и во слободата на демократските општества сами да изберат со кого ќе соработуваат.

Таа објави дека ЕУ сака да го подигне партнерството со Канада на највисоко можно ниво

– Ќе работиме заедно за да ја отвориме вратата за Канада да стане првата придружна членка на Европската Унија – рече таа, а нејзиниот предлог беше проследен со стоечки овации.

Додаде дека ова не е партнерство насочено против никого, туку партнерство за заедничка сила,

Предлог за зајакнување на безбедноста

Фон дер Лајен рече дека нема простор за никакво сомневање и дека Европа ќе го брани секој квадратен метар од својата територија, а исто така изрази цврста поддршка за Украина и вети континуирана помош.

Таа предупреди на зголемување на заканите на европско тло и на засилувањето на руската агресија, потсетувајќи на неодамнешните безбедносни инциденти во Литванија, Данска и во Полска. Таа нагласи дека станува збор за напади на воено ниво извршени од руски оперативци, кои не претставуваат напад само врз една земја-членка, туку врз Унијата како целина.

– Хибридните закани од сајбер саботажа и палење до упади со беспилотни летала стануваат сè почести и поопасни – рече таа.

Таа заклучи дека европскиот систем за подготвеност мора да претрпи темелни промени бидејќи е создаден за друго време. Поради оваа причина, предлага развој на европски протокол за одговор на хибридни закани веднаш под прагот на вооружена агресија, како и воведување на „протокол за вонредни безбедносни ситуации“ моделиран според Член 4 од НАТО.

Овој механизам би им овозможил на сите други веднаш да се соберат на барање на една загрозена членка со цел да се координира европскиот одговор, да се спречи понатамошна ескалација и да се ублажат последиците. Како дел од тоа, таа повика на официјално формирање на Европски совет за безбедност.

Нов план за миграција

Фон дер Лајен се осврна на чувствителното прашање за миграцијата, осврнувајќи се на неодамнешната криза во Сеута. Таа предупреди дека „ранливите луѓе се искористуваат од страна на несовесни трговци и шверцери, но и од страна на нашите противници“ и испрати директна порака за поддршка до Мадрид:.

– Границата на Сеута е европска граница, бидејќи Сеута е Шпанија, а Сеута е Европа и Европа ќе биде со вас – рече таа.

Нагласи дека постојниот Пакт за миграција и азил мора целосно да се спроведе, но и дека на Унијата ѝ се потребни нови правила за вонредни ситуации, „особено во сценарија кога масовни движења на луѓе се организирани и се користат како оружје“.

Затоа најави нов инструмент за вонреден одговор:

– Ќе предложиме нов европски инструмент за одговор во кризни ситуации. Тој ќе се активира само под строго дефинирани критериуми, а во тие случаи ќе овозможи временски ограничена и строго дефинирана флексибилност на стандардните процедури.

Критика кон Израел

Осврнувајќи се на ситуацијата на Блискиот Исток и Појасот Газа, Фон дер Лајен истакна дека „длабокото страдање во Газа и неконтролираното насилство на доселениците на Западниот Брег длабоко ги потресоа Европејците“, а одлуката на израелската влада да го продолжи нелегалниот градежен проект на населбата Е1 ја нарече „неприфатлива“.

Во исто време, таа ги призна длабоките поделби во самата Унија по ова прашање.

– За многу Европејци е болно што земјите-членки не успеаја да го соберат потребното мнозинство за обединет одговор. Некои земји-членки одат напред сами, додека други го разгледуваат тоа. Кога Европа е поделена, таа не може да го промени текот на настаните – рече таа.

Таа заклучи дека Европа продолжува да биде лидер во обезбедувањето помош на Палестинците и подвлече: „Европа го поддржува правото на Израел на самоодбрана, но палестинскиот народ исто така има еднакво право да живее во безбедност и достоинство. Улогата на Европа е да го одржи жив пламенот на решението за две држави.“