ЕУ ЈОК! Ердоган објави дека Европската Унија веќе не е приоритет за Турција

Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган ја симна Европската унија од врвот на листата на надворешнополитички цели на Анкара.

– За нас Европската унија не е приоритет – изјави тој, оценувајќи дека Брисел повеќе од половина век ја држи Турција пред вратата.

Сепак, Ердоган не објави формално откажување од членството. Изјавата е дадена во интервју за Ал Џезира и звучи како кулминација на долгото разочарување на турската власт од процесот на пристапување. Ердоган тврди дека Европа „53 години” не ја примила Турција и дека нема намера тоа да го направи ни во иднина.

– Ние не ја затворивме вратата – порача тој, но додаде дека ако членството не се случи, губитник ќе биде Европската унија, а не Турција.

Приказна долга 53 години

Приказната за турското членство е една од најдолгите во историјата на европската интеграција. Турција уште во 1963 година потпиша договор за асоцијација со тогашната Европска економска заедница, познат како Анкарски договор. Формално поднесе барање за членство во 1987 година, кандидат стана во 1999 година, а пристапните преговори почнаа во октомври 2005 година. Во меѓувреме, во 1995 година беше договорена царинската унија со ЕУ.

Но, преговорите никогаш не добија динамика каква што Анкара очекуваше. Од вкупно 35 преговарачки поглавја беа отворени само 16, а привремено беше затворено само едно. Уште во 2006 година осум поглавја беа блокирани поради спорот околу Кипар и одбивањето на Турција целосно да го примени дополнителниот протокол кон Анкарскиот договор. По неуспешниот воен удар во Турција во јули 2016 година и жестоките чистки што следуваа, односите со Брисел дополнително се влошија.

ЕУ инсистира на “проблемите со демократијата” во Турција

Европскиот совет во 2018 година констатира дека Турција се оддалечува од Европската унија и дека пристапните преговори фактички се во застој. Оттогаш не може да се отвори или затвори ново поглавје. Причините што ги наведува ЕУ се проблемите со демократијата, владеењето на правото и основните права, а дополнителен товар останува Кипар. Брисел бара нормализација на односите со Република Кипар и почитување на суверените права на сите членки на Унијата.

Од турска перспектива, сликата изгледа поинаку. Ердоган со години го обвинува Брисел дека применува двојни стандарди и дека Турција, и покрај својата економска, воена и геополитичка тежина, никогаш немала реална перспектива за брзо членство. Неговата сегашна порака покажува дека Анкара веќе не сака својата надворешна политика да ја врзува за исходот на преговорите што речиси две децении не донесоа членство.

Во меѓувреме и самата Турција значително ја прошири својата надворешнополитичка мрежа. Анкара настојува да дејствува како самостојна регионална сила на Балканот, Кавказот, Блискиот Исток, Средна Азија и Африка. Ердоган деновиве зборуваше и за новиот одбранбен договор меѓу Турција, Саудиска Арабија и Пакистан и за можноста кон него да се приклучи Египет. Турските власти паралелно посветуваат сè поголемо внимание и на поврзувањето на турскиот свет од Медитеранот до Средна Азија.

Трговијата останува силна алка меѓу Анкара и Брисел

Сепак, политичкото оддалечување од Брисел не значи економско раскинување со Европа. Напротив, турската економија останува силно врзана за европскиот пазар. Трговијата со стоки меѓу ЕУ и Турција во 2025 година достигна рекордни повеќе од 217 милијарди евра. Турција е петти најголем трговски партнер на Унијата, додека ЕУ убедливо останува најважниот трговски партнер на Турција. Околу 43 проценти од турскиот извоз на стоки во 2025 година завршил на европскиот пазар.

Затоа изјавата на Ердоган засега повеќе означува промена на политичкиот приоритет отколку формален развод со Европа. По повеќе од шест децении договорни односи со европските институции, 39 години по формалното барање за членство и 21 година по почетокот на преговорите, политичката порака од Анкара е прилично јасна. Ердоган веќе не сака Турција да чека пред европската врата како нејзина главна стратешка цел.