ПРАКТИЧЕН ВОДИЧ ЗА СЛЕДЕЊЕ НА НЕБЕСКИОТ СПЕКТАКЛ ВО МАКЕДОНИЈА Што, каде и кога можете да видите?

Три интересни астрономски појави се врзани за 12 август – делумно затемнување на Сонцето, максимумот на метеорскиот дожд Персеиди и необично групирање на шест планети на утринското небо. Но, од Македонија тие не можат да се видат во исто време, ниту од секое место подеднакво добро. За оние што сакаат да погледнат кон небото, еве практичен водич што може да се види, во колку часот и од каде.

Најпрвин – делумното затемнување на Сонцето вечерва. Во Скопје затемнувањето почнува во 19:29 часот, максимумот е околу 19:36, а појавата завршува со заоѓањето на Сонцето само неколку минути подоцна. Месечината ќе покрие околу пет проценти од сончевиот диск. Македонија е далеку од појасот на целосното затемнување, кој минува преку Гренланд, Исланд и Шпанија, па кај нас ќе се забележи само мал „залак“ на работ од Сонцето.

Токму времето на затемнувањето создава најголем проблем за набљудувачите во Македонија. Сонцето тогаш ќе биде многу ниско над западно-северозападниот хоризонт, па куќи, згради, дрвја, а особено планини и ридови можат да го скријат пред да се забележи затемнувањето. Затоа не е доволно човек едноставно да излезе на балкон или во двор – потребно е место со што е можно поотворен поглед кон запад и северозапад.

Во Скопје најдобра шанса имаат повисоките и отворени места, од кои хоризонтот во тој правец не е затворен. Водно може да биде подобар избор од центарот и ниските делови на котлината, но и таму конкретната позиција е важна – треба да се избере место без рид или шума непосредно пред набљудувачот. Затемнувањето трае само околу девет минути, па оние што сакаат да го видат треба да бидат на избраната локација најдоцна околу 19:20 часот.

Добри услови треба да се бараат и во Кумановско и северните делови на земјата, каде затемнувањето е нешто поголемо отколку на југот. Високи и отворени места во Кумановско, како и поширокиот регион околу Кокино, се интересни за набљудување поради надморската височина и отвореното небо. И таму, сепак, пресуден ќе биде чистиот западно-северозападен хоризонт, бидејќи локален рид може да го „заврши“ затемнувањето неколку минути порано од астрономската пресметка.

Во Охрид затемнувањето почнува приближно околу 19:31 часот, а максимумот е неколку минути подоцна. Покриеноста на сончевиот диск е околу четири проценти. Погледот преку Охридското Езеро звучи како идеална позиција, но Сонцето ќе заоѓа во правец каде што има планински релјеф. Затоа повисока точка со чист западно-северозападен хоризонт може да биде подобра од самиот брег.

Битола и Пелагонија ќе добијат поскромна верзија на спектаклот. Таму затемнувањето почнува околу 19:31 часот, а максималната покриеност е приближно два процента. Општото правило важи и таму: колку е поотворен хоризонтот кон запад и северозапад, толку се поголеми шансите Сонцето да остане видливо доволно долго за да се забележи Месечината пред него.

За набљудувањето на Сонцето важи едно важно предупредување. Не треба да се гледа директно во Сонцето со голо око, обични очила за сонце, двоглед или со телескоп без соодветен соларен филтер. Фактот дека Сонцето е ниско над хоризонтот не го прави безбедно за директно набљудување. За затемнувањето се користат сертифицирани очила или опрема наменета за набљудување на Сонцето.

Вториот спектакл е многу полесен за гледање и веројатно ќе биде највпечатливата претстава што Македонија ќе ја добие вечерва – Персеидите. Метеорскиот дожд го достигнува максимумот во ноќта меѓу 12 и 13 август, а годинава условите се особено поволни поради младата Месечина и отсуството на силна месечева светлина. Меѓународната метеорска организација го става максимумот на Персеидите токму во овој период.

За Персеидите нема потреба од телескоп. Потребни се темно место, што помалку улично осветлување и широко видно поле. Од Македонија практичен период за набљудување е од околу полноќ, а условите стануваат сè подобри во часовите пред зори. За најтрпеливите, периодот од околу 00:30 до 04:30 часот е најинтересен, бидејќи со одминувањето на ноќта радијантот на Персеидите се крева повисоко на небото.

Тука Македонија има повеќе одлични природни „опсерватории“. Маврово и поширокиот мавровски регион, Галичица, повисоките делови околу Крушево, Кокино и Пониква се меѓу логичните избори поради надморската височина и помалото светлосно загадување. Добра локација може да се најде и многу поблиску до секој град – доволно е да се оддалечите од силното градско осветлување и да најдете место со голем отворен дел од небото.

Нема потреба постојано да се гледа кон соѕвездието Персеј. Метеорите можат да се појават на различни делови од небото, а токму затоа телескопот дури го ограничува набљудувањето. На темна локација и при идеални услови во периодот на максимумот може да се забележат десетици метеори во еден час, а Персеидите се познати и по повремените многу светли метеори.

Третиот дел од небесната претстава е таканаречената планетарна парада на шест планети – Јупитер, Меркур, Марс, Уран, Сатурн и Нептун. Но, за читателите што ова го читаат во текот на денешниот ден има важна информација: главниот прозорец за набљудување од Македонија беше утрово пред изгрејсонце. Планетите се распоредени долж еклиптиката, но не значи дека сите шест можат лесно да се забележат со голо око.

Марс, Сатурн и дел од посветлите планети се далеку полесни цели, додека Уран и Нептун бараат оптичко помагало, а Меркур секогаш е незгоден поради близината до хоризонтот и утринскиот сјај. Планетарното групирање не исчезнува за еден ден, па дел од планетите ќе може да се бараат на утринското небо и во следните денови, непосредно пред зори.

Значи, за оние што денес, 12 август, сакаат да го извлечат максимумот од небесната претстава, распоредот е едноставен: околу 19:20 часот треба да бидат на место со отворен западно-северозападен хоризонт за да го дочекаат почетокот на делумното затемнување во 19:29 часот. Потоа следува пауза од неколку часа, а по полноќ вреди повторно да се излезе под отворено и што потемно небо – овојпат поради Персеидите.