ЕВРОПА ВЛЕГУВА ВО ЗИМАТА СО ПОМАЛКУ ГАС Цените скокнаа над 100 евра за мегават-час

Европа повторно се соочува со сериозен притисок на енергетскиот пазар. Цената на природниот гас во средата накратко надмина 100 евра за мегават-час, првпат од декември 2022 година, во услови на нарушени испораки од Блискиот Исток и недоволно наполнети складишта пред зимата.

Според податоците од берзата „Интерконтинентална берза“ (ICE), европскиот референтен договор за испорака на гас во следниот месец, тргуван на холандскиот центар „Ти-Ти-Еф“ (TTF), во еден момент достигнал 100 евра за мегават-час, што претставува раст од околу четири отсто во однос на претходниот ден.

Ова не е нивото од рекордната енергетска криза во 2022 година, кога цената се искачи на околу 340 евра за мегават-час, но враќањето над психолошката граница од 100 евра е предупредување за европската економија во пресрет на периодот кога потрошувачката на енергија вообичаено расте.

Еден од главните фактори за поскапувањето се нарушувањата во транспортот на течен природен гас од Блискиот Исток. Конфликтот во регионот и проблемите со испораките ја намалуваат понудата на светскиот пазар токму во период кога европските земји треба да се подготват за зимската потрошувачка.

Дополнителен притисок создава одлуката на „Катар енерџи“ да го продолжи прекинот на испораките до одредени купувачи до крајот на декември. Меѓу засегнатите е и италијанската енергетска компанија „Едисон“, која треба да остане без уште три испораки на течен природен гас.

Во такви услови, Европа не се натпреварува само со сопствената побарувачка, туку и со азиските пазари, каде што купувачите исто така бараат испораки. Ако конкуренцијата за достапните количества се засили, трговците очекуваат дополнителен притисок врз цените.

Европските складишта за гас на крајот на октомври се пополнети приближно 75 отсто, значително под нивото забележано во истиот период минатата година и под повеќегодишниот сезонски просек. Тоа значи дека континентот влегува во зимата со помала резерва за покривање на зголемената потрошувачка.

Проблемот не е само колку гас има во складиштата, туку и колку брзо ќе може да се надомести потрошеното во случај на студено време или нови прекини на испораките. Кога понудата е ограничена, а побарувачката расте, цените можат дополнително да се зголемат.

Повисоките берзански цени веќе создаваат притисок врз европската индустрија, особено врз секторите што користат големи количества гас како енергенс или суровина, меѓу кои хемиската индустрија, производството на ѓубрива и челикот. За домаќинствата, ефектот може да се почувствува со задоцнување, зависно од договорите за снабдување и начинот на кој се формираат малопродажните цени.

Европските влади, во меѓувреме, се соочуваат со ограничен простор за нови скапи мерки за помош. Ограничувањето на цените или намалувањето на даноците може да го ублажи ударот врз потрошувачите, но истовремено создава дополнителен товар за јавните финансии.

Главното прашање е дали Европа ќе успее да обезбеди доволно гас по подносливи цени во текот на зимата. Доколку нарушувањата на испораките продолжат, а студеното време ја зголеми потрошувачката, притисокот врз енергетските пазари може дополнително да се засили.