ПРОИЗВОДИТЕЛОТ НА „ТЕФАЛ“ ЌЕ ТРЕБА ДА СЕ ОСЛОБОДИ ОД „ВЕЧНИТЕ ХЕМИКАЛИИ“ Нелепливите садови за готвење содржат вакви хемикалии

Tри еколошки организации му издадоа ултиматум на францускиот производител на садови за готвење Groupe SEB поради неговата употреба на PFAS, синтетички и долготрајни хемиски супстанции познати и како „вечни хемикалии“.

Groupe SEB е сопственик на брендот Tefal, кој сè уште користи PFAS  во некои од своите садови за готвење со нелеплива површина.

„Вечните хемикалии“ или PFAS (пер- и полифлуороалкилни супстанции) се голема група на синтетички хемикалии кои не се разградуваат природно во животната средина и остануваат во неа со децении, па дури и со векови

Според организациите ClientEarth, Générations Futures и Notre Affaire à Tous, пристапот на компанијата кон овие хемикалии е застарен и несоодветен и не е во согласност со барањата на францускиот закон за корпоративна одговорност.

– Не е доволно само производителите на PFAS да бидат санкционирани. А компаниите што ги користат овие супстанции на крајот од синџирот треба да покажат дека е можно да се воспостави пазар без PFAS – изјави за Euronews Earth адвокатката за животна средина на организацијата ClientEarth, Хелен Дуги.

Groupe SEB изјави за Euronews Earth дека ќе ја разгледаат содржината на обвинувањата и, доколку е потребно, ќе одговорат во согласност со законот.

Обвинувањата доаѓаат во клучен момент во дебатата на Европската Унија (ЕУ) за PFAS. Брисел е под притисок да ги забрани овие хемикалии, додека лобистите во индустријата се обидуваат да обезбедат што е можно повеќе исклучоци за да избегнат нивно постепено укинување во производите.

Во последниве години, PFAS е една од најважните теми во ЕУ, која објави забрана за „вечни хемикалии“ во секојдневните производи за широка потрошувачка, со можност за исклучоци за клучни сектори како што се одбраната и здравството.

Лобистите од индустријата во моментов се обидуваат да обезбедат што е можно повеќе исклучоци од идните правила.

– Тоа е убедливо најголемиот случај со кој сум се занимавал во последните пет години – изјави лобистот Сајмон Тервањ од консултантската фирма Forward Global, која ги застапува клиентите од хемиската индустрија.

Официјалниот предлог за европски регулативи се очекува на почетокот на 2027 година, откако Европската комисија ќе го добие конечниот извештај на Европската агенција за хемикалии (ECHA), кој треба да биде доставен во декември.

Сепак, уште во март 2026 година, ECHA објави дека PFAS претставуваат зголемен ризик за луѓето и животната средина и повика на широка забрана за нивна употреба во ЕУ, со ограничен број исклучоци каде што нема соодветна алтернатива.

Кога станува збор за PTFE, алтернативите веќе постојат. Пример се садовите за готвење од леано железо, кои не содржат PFAS. Groupe SEB веќе произведува некои од овие производи, поради што еколошките организации сметаат дека компанијата треба да започне со планирање на транзицијата.

– Не бараме од SEB да го направи тоа утре, туку да го испланира преминот кон алтернативни решенија, така што работниците ќе имаат резервна опција и можност за прилагодување – рече Дуги.

На почетокот на 2026 година, Франција ја забрани продажбата, производството и увозот на производи што содржат PFAS, доколку веќе постои соодветна алтернатива за нив. Оригиналниот нацрт-закон вклучуваше забрана за тави со нелеплива површина, но таа одредба подоцна беше отстранета по извештаите за интензивно лобирање од страна на Tefal.

Ова не е првата правна акција што ClientEarth ја презеде во врска со PFAS. Порано оваа година, организацијата поднесе тужба против Белгија за тоа што не презема доволно мерки за борба против широко распространетата контаминација со PFAS.

Според Дуги, PFAS стана симбол на поширока еколошка криза.

-PFAS многу јасно ја прикажува општествената реалност во која се прифаќа колатерална штета за краткорочна добивка – рече таа.

PFAS супстанциите беа развиени во хемиската индустрија во првата половина на 20 век, а денес се користат во бројни производи, вклучувајќи некои мантили, пакување храна и производи за менструална хигиена. Многу е тешко да се отстранат од животната средина и можат да имаат штетни последици по здравјето на луѓето. Во исто време, големите компании како што се 3M и DuPont со години, според критичарите, го кријат знаењето за овие ризици.

Загадувањето со PFAS е особено распространето во Европа. Прекуграничната новинарска истрага „Проектот за загадување засекогаш“ процени во 2023 година дека има околу 23.000 локации контаминирани со овие хемикалии низ целиот континент.

На почетокот на оваа година стапија во сила новите правила на ЕУ за контрола на PFAS во водата за пиење. Земјите-членки сега мора да ги следат концентрациите на овие супстанции, да ги пријават резултатите до Европската комисија и да преземат мерки за намалување на загадувањето и заштита на јавното здравје доколку се надминат дозволените вредности.

Иако потегот беше оценет како позитивен, експертите предупредуваат дека тој главно се однесува на последиците, а не на самиот извор на проблемот, односно на производството, пласирањето на пазарот и испуштањето на PFAS во животната средина.