ПО ПОВЕЌЕ ОД ПОЛОВИНА ВЕК ТУРЦИЈА ЌЕ ДОЗВОЛИ ОТВОРАЊЕ ПРАВОСЛАВНА БОГОСЛОВИЈА Универзитетскатa установа ќе биде дел од турскиот образовен систем

Турската влада наводно размислува за повторно отворање на историската Богословска школа на Халки како универзитетска институција, потег што би можел да реши едно од најдолготрајните прашања на Вселенската патријаршија – објави Блумберг, повикувајќи се на дипломатски извори.

Се наведува дека иницијативата е дел од пошироките напори за подобрување на односите меѓу Анкара и Вашингтон и претставува одговор на долгогодишните повици од страна на Соединетите Американски Држави и Европска Унија за поголема верска слобода во Турција.

Според планот за кој се известува, новата институција би била интегрирана во официјалниот систем на високо образование на Турција. Академските програми би функционирале под надзор на турското Министерство за образование, додека запишувањето на студентите би се вршело преку националните приемни испити за универзитетите.

Предложената структура би вклучувала и богословски факултет, што би овозможило образование на православни свештеници во Турција за првпат по повеќе од пет децении.

Според Блумберг, нацрт-договорот бил финализиран по средбата во Анкара меѓу Реџеп Таип Ердоган и Вартоломеј. Позитивни информации за иницијативата се појавиле и во турските медиуми.

Богословската школа на Халки ја прекина работата на својот високошколски оддел во 1971 година, откако законските измени го ставија верското високо образование под државна контрола. Оттогаш, нејзиното повторно отворање останува постојано барање на Вселенската патријаршија и редовна тема во извештаите на Европската Унија за верските слободи во Турција.

Доколку планот биде реализиран, тоа би претставувало значаен развој за Вселенска патријаршија и за православното богословско образование во Турција, ставајќи крај на повеќе од половина век неизвесност околу иднината на оваа историска институција.

Одлуката доаѓа во пресрет на самитот на НАТО, кој ќе се одржи во Анкара следниот месец со учество на претседателот на САД, Доналд Трамп. Токму тој го покрена прашањето за семинаријата за време на разговорите со Ердоган.

Халки Теолошката семинарија е основана во 1844 година на територијата на манастирот Света Троица на островот Хејбелијада, во Мраморното Море во близина на Истанбул. Повеќе од сто години, семинаријата служеше како главен образовен центар на Вселенската патријаршија, обучувајќи православни свештеници, теолози и епископи од целиот свет. Меѓу дипломците на семинаријата се голем број високо рангирани свештеници, вклучувајќи го и сегашниот Вселенски патријарх Вартоломеј, кој постојано го дефинираше нејзиното повторно отворање како витален услов за иднината на православното присуство во Турција.

Во 1971 година, турскиот Уставен суд пресуди дека сите приватни високообразовни институции мора да бидат поврзани со државните универзитети. Вселенската патријаршија одби да го прифати таков модел, бидејќи тоа би го ставило теолошкото образование под директна државна контрола и би ја ограничило автономијата на институцијата. Како резултат на тоа, семинаријата беше принудена да престане со работа и оттогаш не прима студенти. Нејзиното затворање останува еден од најчесто цитираните примери за ограничувања на верските права на православната заедница во Турција. Со текот на годините, темата постојано ја поставуваа владите на Грција, институциите на Европската Унија, како и разни американски администрации.