ТЕНЕСИ СЕ ПОДГОТВУВА ДА ЕГЗЕКУТИРА ЖЕНА, ПРВ ПАТ ПО ДВА ВЕКА По 30 години во ќелијата на смртта, истекуваат последните часови од животот на Криста Гејл Пак

Кога првите читатели ќе ја прочитаат оваа сторија, на Криста Гејл Пак, единствената жена осудена на смрт во американската сојузна држава Тенеси, ќе и преостанат уште 55 часа живот.

На 30 септември, точно во 10 часот наутро по локално време, во затворот со максимално обезбедување „Ривербенд” во Нешвил,  е закажана нејзината егзекуција. Ако во последен момент не дојде до помилување или судска интервенција, тоа ќе биде првата егзекуција на жена во Тенеси по повеќе од два века.

Датумот и часот се официјално потврдени од Одделот за затвори на Тенеси, кој веќе ги избра и новинарите што ќе присуствуваат како сведоци.

Злосторство што го потресе Тенеси

Пајк е осудена на смртна казна од 1996 година. Кога го извршила злосторството, имала само 18 години. Таа била прогласена за виновна за убиството на Колин Слемер, девојка со која била во програмата Knoxville Job Corps. Случајот пред три децении ја шокирал американската јавност поради исклучителната суровост на злосторството.

Убиството се случило во јануари 1995 година во близина на кампусот на Job Corps во Ноксвил. Според судските наоди, Слемер била намамена во изолирана област, каде што била нападната, тепана и избодена. На нејзиното тело бил издлабен пентаграм, а обвинителството презентирало и докази дека Пајк задржала парче од черепот на жртвата. Во злосторството учествувале и други лица, меѓу кои тогашниот партнер на Пајк, Тадарил Шип.

Пајк била осудена во март 1996 година за убиство и добила смртна казна. Оттогаш минала околу 30 години под смртна пресуда, низ долга серија жалби и други правни постапки. Денес таа е единствената жена во „death row” во Тенеси. Одбраната сега ја води последната голема битка – не за ослободување, туку смртната казна да биде заменета со доживотен затвор без можност за условно ослободување.

Последната надеж и е гувернерот Бил Ли

Адвокатите на Пајк до гувернерот на Тенеси, Бил Ли, поднеле петиција за помилување долга 226 страници. Во неа бараат гувернерот да ја искористи својата надлежност и да ја замени смртната казна со доживотен затвор. Како еден од главните аргументи ја истакнуваат нејзината возраст – имала 18 години кога било извршено убиството.

Одбраната наведува и тешки околности од нејзиното детство. Според петицијата, Пајк била изложена на повторувано сексуално и физичко насилство и занемарување, а нејзините адвокати тврдат дека поротата што ја осудила на смрт не добила целосна претстава за тие околности и за нејзината психичка состојба. Во долгогодишните правни постапки биле наведувани и дијагнози поврзани со менталното здравје. Овие наводи се дел од аргументацијата за ублажување на казната и не ја доведуваат во прашање нејзината правосилна осуда за убиството.

Возраста на Пајк во моментот на злосторството е важна и поради уште една необична околност. Според Death Penalty Information Center, меѓу повеќе од 200 лица осудени на смрт во современата ера на смртната казна во Тенеси, само осуммина имале 18 години кога го извршиле злосторството. Смртните казни на другите седум подоцна биле укинати. Ако казната биде извршена, Пајк би била единствената личност во модерната ера на Тенеси егзекутирана за злосторство извршено на 18, 19 или 20-годишна возраст.

Случајот стигна и пред меѓународна институција

Само шест дена пред закажаната егзекуција, на 24 септември, Интер-американската комисија за човекови права (IACHR) објави извештај за случајот. Комисијата оценува дека во постапката постоеле проблеми поврзани со правната помош, долготрајното држење на Пајк во смртна ќелија и условите на нејзиниот престој во затвор.

IACHR наведува и дека адвокатите назначени во првичниот процес немале претходно искуство како главни бранители во случај во кој обвинетиот се соочува со смртна казна. Според Комисијата, тие не ги истражиле и презентирале во доволна мера податоците за нејзиното минато, менталното здравје и физичкото и сексуалното насилство на кое, според документацијата, била изложена. Комисијата препорача преиспитување и заменување на смртната казна.

Неколку дена претходно, на 18 септември, IACHR директно ги повика САД да не ја извршат егзекуцијата. Пајк уште од 2020 година е опфатена со привремени заштитни мерки на Комисијата, со кои од американските власти се бара да го заштитат нејзиниот живот и интегритет додека случајот се разгледува во меѓуамериканскиот систем.

Прва жена по повеќе од 200 години

Случајот има и историска димензија. Ако егзекуцијата се изврши според планот, Пајк ќе биде првата жена егзекутирана во Тенеси по повеќе од два века. Историските податоци за најраните егзекуции во државата не се целосни, па формулацијата „по повеќе од 200 години” е попрецизна од наведувањето конкретна година за последната егзекуција на жена.

Во меѓувреме, подготовките во Тенеси продолжуваат како егзекуцијата да ќе се одржи. Одделот за затвори објави детални правила за медиумите, а официјалните новинарски сведоци веќе се избрани. Пријавувањето на медиумите во „Ривербенд” на 30 септември започнува во 7.30 часот, а по 8.30 часот нема да им биде дозволен влез во определената зона. Егзекуцијата е закажана за 10 часот.
Три децении по убиството на Колин Слемер, последната битка се води околу казната: дали Тенеси ќе ја изврши смртната пресуда или гувернерот Бил Ли ќе ја замени со доживотен затвор. До закажаната егзекуција остануваат само два дена.