ПО 20 ГОДИНИ ЈА УКИНУВААТ ДЕВЕТОЛЕТКАТА Словенија воведува осумгодишно основно образование

Словенија подготвува голема промена на образовниот систем – по повеќе од две децении ќе се напушта моделот на деветгодишно основно образование и ќе се воведе современа осумгодишна основна школа.

Според плановите на Министерството за образование, наука и млади, новиот модел треба да почне да се применува од учебната 2028/2029 година.

Промената беше најавена од министерот за образование, наука и млади Борут Рончевиќ по објавувањето на резултатите од истражувањето PISA 2025. Податоците покажаа значителен пад на резултатите на словенечките 15-годишници во сите три главни области што се мерат – читање, математика и природни науки.

Словенечките ученици во 2025 година освоиле 445 поени во читање, 460 во математика и 484 во природни науки. Резултатите во сите три области се најниски откако Словенија е дел од истражувањето PISA.

Иако најавата се опишува како укинување на деветолетката, тоа не значи дека децата ќе имаат една година помалку задолжително образование.

Сегашното прво одделение треба да биде трансформирано во задолжителна предучилишна година. Таа би можела да се организира во градинките, но и во просториите на основните училишта, со поголема улога на воспитувачите. Потоа следуваат осум години основно образование.

Министерството најавува дека реформата нема да биде ограничена само на промената на бројот на години во основното образование.

Планирана е целосна ревизија на наставните програми, промени во оценувањето, националното проверување на знаењето и матурскиот систем. Во центарот на новиот пристап треба да бидат јасно дефинираните стандарди на знаење, поинтензивното рано описменување и поголемата поддршка за учениците на кои им е потребна дополнителна помош.

Предвидена е и посебна поддршка за надарените ученици, како и намалување на административниот товар за наставниците и училиштата. Министерот најави поголема професионална автономија за наставниците и училиштата, но и појасни стандарди за тоа што учениците треба да знаат.

Резултатите од PISA 2025 се еден од главните аргументи со кои словенечките власти го образложуваат отворањето на целосна реформа на системот.

Кај математичката писменост словенечките ученици освоиле 460 поени, а кај читањето 445 поени. Во природните науки резултатот е 484 поени, со што Словенија се приближила до просекот на земјите од ОЕЦД.

Министерството нагласува дека целта не е само промена на структурата на школувањето, туку системот повторно да се насочи кон стекнување знаење, разбирање и практична примена на наученото.

Најавата за укинување на деветолетката предизвика реакции во словенечкиот образовен сектор. Дел од директорите и образовните работници предупредуваат дека самата промена од девет на осум години нема автоматски да ги реши проблемите со кои се соочува училиштето.

Во јавната дебата се поставуваат прашања и за наставните програми, недостигот од кадар, административните обврски и начинот на кој би се спровела транзицијата. Во јавните реакции се појавуваат и ставови дека пред големи системски промени треба детално да се анализира што функционира, а што не во постојниот модел.

Во меѓувреме, словенечкото Министерство веќе започна со подготовката на реформата. Државната секретарка Мојца Шкрињар најави формирање стратешки совет до крајот на септември, а Министерството најави и поширок стручен дијалог за конкретните решенија.

Според планот, првите ученици во новата осумгодишна основна школа треба да влезат во учебната 2028/2029 година.