ДАЛИ ЗНАЕТЕ ЗОШТО СЕ ФРЕСКИТЕ ВО КУРБИНОВО БЛЕСОК ВО ЕВРОПСКАТА КУЛТУРА? Ја најавија ренесансата 150 години пред Ѓото

Фреските во Курбиново се меѓу највредните и најоригинални достигнувања на византиското сликарство од XII век. Датумот 25 април 1191 година, кој е запишан во натписот, не е само формален почеток на живописувањето, туку сведоштво за еден уметнички пресврт што ќе се почувствува многу подоцна и во европската уметност.

Она што најмногу изненадува е начинот на кој се третира човечката фигура. Наместо строго фронтални, статични светци, во Курбиново гледаме тела што се извиваат, се движат, дишат. Драпериите не се само декоративни линии, туку го следат движењето на телото, создавајќи чувство на волумен и тежина. Ликовите имаат издолжени пропорции, но токму таа стилизација им дава еден драматичен, речиси експресивен карактер.

Највпечатлив е Архангелот Гаврил

Особено впечатлив е Архангелот Гаврил во сцената на Благовештението. Неговото тело е во движење, чекорот е нагласен, крилјата се раширени со динамика што ретко се среќава во тогашното византиско сликарство. Во неговото лице има нешто човечко – не е само небесен гласник, туку фигура што носи вест со внатрешна напнатост. Ова чувство на психолошка состојба е еден од најсилните аргументи дека Курбиново излегува од строгите канони.

Во колоритот доминираат топли окери, црвени и зелени тонови, со суптилни премини што создаваат сенка и светлина. Тоа не е уште ренесансен chiaroscuro, но е јасен обид за моделирање на формата преку боја. Лицата се обработени со внимателни премини, што им дава мекост и живот.

Блесок што најавува пресврт во уметноста

Фрескоживописот во Курбиново припаѓа на таканаречениот комненски период во Византиска уметност, време кога уметноста почнува да се оддалечува од строгата духовна апстракција и постепено внесува повеќе емоција и реализам. Но Курбиново оди чекор понатаму – токму во таа „преголема” експресија некои историчари гледаат рана најава на она што ќе стане хуманизација на ликовите во уметноста.

Ако се направи споредба со делото на Ѓото ди Бондоне, кој работи повеќе од еден век подоцна, може да се забележи слична тенденција – воведување простор, тежина и човечка емоција. Разликата е што кај Ѓото тоа ќе стане систем, додека во Курбиново е како блесок, интуитивен и слободен.

Значаен пункт во историјата на европската уметност

Фреските во Курбиново не се само религиозна декорација. Тие се сведоштво за момент кога уметникот почнува да го гледа човекот не само како симбол, туку како живо суштество. Во тој поглед, ова мало село во Преспа станува тивок, но значаен пункт во историјата на европската уметност.

Почетокот на хуманизмот и ренесансата обично се врзува за XIV век, односно околу 1300-тите години, со фигури како Франческо Петрарка и подоцна Ѓото ди Бондоне. Тоа значи дека фреските во Курбиново се создадени приближно 100 до 150 години пред првите јасни појави на хуманизмот и раната ренесанса во Италија.