БЕЗ ФОКУС И ПРЕЦИЗНОСТ, НЕМА ПРАВДА ЗА ТРАГЕДИЈАТА ВО „ПУЛС“ Мора да се утврди кој што згрешил, а не дали „некој морало да знае“

Со почетокот и со продолжувањето на судењето во предметот за тројцата полициски службеници од Кочани, поврзан со контролите во дискотеката „Пулс“ во Кочани, станува сѐ поочигледно дека и во овој дел од постапките фактите не одат во насока на широка, растегната и „верижна“ одговорност што се протега со години наназад, туку кон многу поконкретна слика: кој кога постапувал, кој што знаел, кој што пропуштил и кој ефективно згрешил.

На рочиштето од 31 март во Основниот кривичен суд Скопје, беа сослушани сведоци предложени од одбраната во процесот против тројцата обвинети полицајци, а нивните искази отворија важни прашања и за самата поставеност на поширокото обвинение за трагедијата, во другиот предмет кој веќе се суди повеќе месеци.

Точно се знае кој пружал отпор при контролите во дискотеката…

Клучниот впечаток и заклучок од судењето во понеделникот е дека сведоците не говорат во магливата рамка на колективна вина, туку опишуваат конкретни ситуации, конкретни дејствија и конкретни пропусти.

Така, полицискиот службеник Ерхан Хаџимита сведочеше дека во 2023 година двапати учествувал во контроли во „Пулс“, еднаш во април и еднаш во декември, при што во објектот биле затекнати малолетници. Тој рече дека личните карти им ги одзел и му ги предал на одговорниот Горан Лазаров, а воедно посочи и дека сопственикот Дејан Јованов-Деко не соработувал со полицијата и реагирал со зборовите „правете што сакате“, по што, според сведокот, токму Лазаров го изготвил записникот.

Токму тука е суштината што не смее да се изгуби. Сведочењето не отвора простор за политичка или медиумска драматизација, туку за правна прецизност. Ако сведок кажува дека малолетници биле затекнувани, дека имало отпор и несоработка од страна на сопственикот, дека документи биле барани, но не биле давани, и дека записникот го изготвувал конкретно одговорно службено лице, тогаш правдата мора да се движи по таа линија: кон утврдување на непосредното дејствие, непосредниот пропуст и непосредната одговорност. А не кон разводнување на вината на десетици адреси, со години наназад, во конструкција што сѐ потешко може да ја издржи тежината на новите искази што излегуваат во судница.

А се знае и кој морал да поведе прекршочна постапка

Дополнително значаен е и вториот дел од сведочењата. Во извештаите од судењето се пренесува исказ и од сведок од МВР, од Комисијата за прекршоци, според кого, кога контролираното правно или физичко лице не сака да соработува и не приложува документација, постојат јасни процедури: се бараат податоци од Централниот регистар, се прави записник за констатиран прекршок и се поведува прекршочна постапка. Со други зборови, несоработката сама по себе не ја брише обврската за постапување, туку токму тогаш се активира службената должност да се документира состојбата и да се преземат натамошни чекори.

И овој елемент повторно ја стеснува правната слика: прашањето веќе не е кој „можеби морал да знае“ пред десет или петнаесет години, туку кој бил должен да постапи во конкретен момент и дали тоа го сторил целосно и законито.

Новите искази се докази што не смеат да се игнорираат

Оттаму, почетокот на судењето за полицајците не ја зајакнува, туку дополнително ја проблематизира тезата за „верижна одговорност“ врз која е поставен првиот, најобемен обвинителен акт со над 30 обвинети лица. И логиката што веќе се гледа во вториот приложен документ е јасна: кога доказната постапка, од рочиште во рочиште, носи понови и поконкретни искази, тогаш обвинителството не смее да остане заробено во првичната конструкција, ако фактите се движат во поинаква насока.

Во веќе продуцираните анализи на медиумите се повторува еден впечаток, дека правдата не смее да се темели на општо чувство дека „некој морал да знае“, туку на јасно утврдена надлежност, службено сознание и конкретен пропуст.

Во оваа фаза, најнеодговорно би било состојбата да се игнорира. Јавните обвинители треба внимателно да ги прочитаат исказите на сведоците и во двата предмета. Тоа не се само рутински сведочења, туку нови искази и нови докази кои секојдневно ја менуваат фактичката состојба и околностите под кои било поведено првото обвинение.

Доста е од разводнување на процесот – јавноста очекува ефикасна правда

Ако сведоците во главниот предмет и во предметот за полицајците сѐ појасно ја стеснуваат одговорноста кон конкретни лица, конкретни дејствија и конкретни службени пропусти, тогаш истрајувањето на преобемна и растегната конструкција нема да значи повеќе правда, туку поголем ризик правдата да се одложи, да се ослаби или да се изгуби во процесна конфузија.

Новото водство на Јавното обвинителство има добар старт, храбар и без калкулации, што е добра основа да се продолжи од нив да се очекува конкретни дејства во случајот со предметите за пожарот во дискотеката во Кочани.

Родителите не бараат спектакл. Родителите бараат ефикасна правда. Бараат јасен одговор кој згрешил, кога згрешил и како тој пропуст довел до последици. Бараат судска разрешница што нема да се удави во масовност, во паралелни постапки и во правни конструкции што тешко се докажуваат. Затоа, наместо процесот дополнително да се разводнува, време е фактите што излегуваат во судница да се прочитаат без предрасуди и без непотребно бранење на иницијални тези. Само така ќе има шанса да се стигне до правда што ќе биде и побрза, и појасна, и поодржлива.