НОВИТЕ ЛЕКОВИ ГО ЗАБАВУВААТ АЛЦХАЈМЕРОТ, НО НЕ СТИГНУВААТ ДО СИТЕ ПАЦИЕНТИ Леканемаб и донанемаб се одобрени во САД, Јапонија и ЕУ, но пристапот до нив е различен
Лековите леканемаб и донанемаб делуваат врз амилоидот – протеин кој се наталожува во мозокот кај Алцхајмеровата болест. Тие не ја лекуваат болеста и не го враќаат веќе изгубеното когнитивно функционирање, туку имаат цел да го забават нејзиното напредување.
Два нови лекови за Алцхајмеровата болест – леканемаб и донанемаб – веќе се одобрени во повеќе делови од светот, но нивната достапност за пациентите значително се разликува од земја до земја. Станува збор за првите терапии од новата генерација што не се насочени само кон ублажување на симптомите, туку можат да го забават напредувањето на болеста кај внимателно избрани пациенти со рана Алцхајмерова болест. Европската агенција за лекови го одобри леканемаб во 2025 година, а донанемаб подоцна истата година.
И двата лека делуваат врз амилоидот – протеин кој се наталожува во мозокот кај Алцхајмеровата болест. Тие не ја лекуваат болеста и не го враќаат веќе изгубеното когнитивно функционирање, туку имаат цел да го забават нејзиното напредување. Европското одобрение се однесува на возрасни лица со благо когнитивно нарушување или блага деменција поради Алцхајмерова болест, со потврдена амилоидна патологија и со дополнителни критериуми за безбедност.
Во САД и Јапонија овие терапии веќе се користат, но ни таму пристапот не значи дека секој пациент автоматски може да ги добие. Во Европа ситуацијата е уште понееднаква. Според Alzheimer Europe, во повеќето европски земји лековите сè уште не се покриени од јавните здравствени системи. Во 2026 година пристап преку јавни средства е воспоставен или привремено овозможен во Австрија, Германија и Луксембург, додека во повеќе други земји проценките за финансирање се негативни или постапките сè уште траат.
Во Италија, на пример, италијанската агенција за лекови во јуни 2026 година потврди дека леканемаб и донанемаб не се одобрени за рефундирање преку националниот здравствен систем. Во Велика Британија, пак, по жалбите на производителите, NICE – институцијата која ја проценува клиничката и економската оправданост на терапиите за NHS (британскиот јавен здравствен систем) – во 2026 година повторно ги разгледуваше одлуките за двата лека.
Што се однесува до Македонија, во официјалниот Централен регистар на лекови на Министерството за здравство нема запис за леканемаб или донанемаб, ниту под нивните трговски имиња Leqembi и Kisunla. Во достапните информации на Фондот за здравствено осигурување нема податок дека овие терапии се дел од лековите што се финансираат од Фондот. Односно, во Македонија засега нема докази за рутинска достапност на леканемаб и донанемаб како терапија преку Фондот или преку регуларниот систем на лекови.
Дополнителен проблем е што овие терапии не се едноставни лекови што пациентот ги зема дома. Леканемаб се дава како инфузија еднаш на две недели, а терапијата мора да ја започне и следи лекар со искуство во дијагностицирање и лекување на Алцхајмерова болест, со пристап до магнетна резонанца. Постои и ризик од таканаречени ARIA промени – отекување и/или ситни крвавења во мозочното ткиво – поради што пациентите се следат внимателно.
Во Македонија, според научна публикација од тим од Универзитетската клиника за неврологија во Скопје и Институтот за Алцхајмерова болест и невронаука, во вообичаениот третман на деменцијата се користат постоечките симптоматски терапии, при што донепезилот е целосно покриен од здравственото осигурување, додека мемантинот не е. Тоа покажува колку е различна моменталната терапевтска практика кај нас од новата генерација антиамилоидни терапии.