НАЈБОГАТИОТ ЧОВЕК НА СВЕТОТ Е НАЈСКРЖАВ Како милијардерите го раздаваат богатството кое расте побрзо од нивните донации?

Најбогатите луѓе во Америка стануваат сè побогати, но нивната хуманитарна активност не го следи истиот брз тренд на раст. Најновото рангирање на магазинот „Форбс“ открива фрапантни разлики во тоа колкав дел од својот имот американските милијардери навистина го даваат за добротворни цели. Додека филантропите од „старата гарда“ веќе подариле повеќе од три четвртини или една третина од својот капитал, новите технолошки магнати се држат под прагот од 5 проценти.

Според анализата за листата „Форбс 400“, просечниот процент на донирани средства од страна на најбогатите Американци во нивниот животен век изнесува само 4,4 проценти. Ова јасно покажува дека филантропијата губи чекор со енормниот раст на вредноста на нивните акции и имоти. За да внесе реална слика во статистиката, „Форбс“ користи строг систем со оценки од 1 до 5, признавајќи ги исклучиво парите што реално се „излезени од врата“ до крајните корисници, со цел да се елиминираат даночните трикови каде парите со години стојат заробени во приватни семејни фондации.

Како Бафет, Гејтс и Сорос го делат своето богатство?

На самиот врв на хуманитарната скала, со највисока оцена 5, се наоѓаат тројца мажи кои воедно се и најголемите донатори во историјата на човештвото. Џорџ Сорос е апсолутен лидер според процентот на распределено богатство – тој во текот на животот донирал дури 24,2 милијарди долари, што претставува неверојатни 74 проценти од неговиот вкупен историски капитал. Неговите средства главно се канализирани за човекови права и социјална правда преку неговите фондации.

Веднаш до него е Ворен Бафет, кој е најголем филантроп во апсолутен износ со донирани 72,6 милијарди долари (33,5% од неговото историско богатство) и официјално ветување дека ќе подари 99% од својот имот. Бил Гејтс го следи со над 63,9 милијарди долари директни донации, што неговиот личен удел во Microsoft го сведе на под 1%. Доколку Гејтс не ги донираше овие пари, тој денес ќе беше на второто место на најбогати луѓе во светот.

Иако Бафет и Гејтс со децении беа клучни сојузници и заедно ја основаа глобалната иницијатива The Giving Pledge, неодамна нивните патишта за тоа како и преку кого ќе ги донираат парите целосно се разделија. По две децении традиција, Бафет официјално престана да ја донира својата годишна мега-трансакција на Фондацијата Гејтс. Овој чекор следеше откако Бил Гејтс сведочеше пред Конгресот на САД за неговите минати врски со контроверзниот Џефри Епстин.

Наместо кај Гејтс, Бафет ги пренасочи своите милијарди (околу 6 милијарди долари годишно) кон четири фондации управувани од неговите три деца. Исто така, Бафет најави дека по неговата смрт, сите преостанати акции ќе одат во нов хуманитарен фонд контролиран исклучиво од неговите деца.

Од друга страна, Бил Гејтс (кој по разводот сам ја води фондацијата) објави поинаква стратегија: неговиот план е целосно да ја затвори фондацијата во рок од 20 години по неговата смрт, со цел сите пари да се потрошат веднаш за решавање на тековните глобални здравствени кризи.

Технолошките гиганти на дното на скалата

На спротивната страна на филантропскиот спектрум се наоѓаат некои од најмоќните луѓе од технолошкиот сектор кои добија ниска оцена 2 од Форбс. Основачот на Амазон, Џеф Безос, има донирано помалку од 5 проценти од својата вкупна нето-вредност. Иако неговите донации во апсолутни бројки изнесуваат милијарди (насочени кон климатските промени и вселенски музеи), тие се минорен процент во споредба со неговото огромно богатство.

Интересно е што неговата поранешна сопруга, Макензи Скот, се покажа како многу поагилен филантроп – таа веднаш започна со масовно донирање и досега има поклонено над 26 милијарди долари, со што разделила околу 36 проценти од својот имот.

Основачот на Мета, Марк Закерберг, котира за нијанса подобро, но сè уште заостанува зад врвните филантропи. Неговите вкупни досегашни донации се проценуваат на околу 5,1 до 6,1 милијарди долари. Со оглед на тоа што неговото нето-богатство изнесува над 230 милијарди долари, овие донации претставуваат помеѓу 2,1% и 3% од неговиот вкупен имот. Парите главно одат преку Chan Zuckerberg Initiative за медицински истражувања и интеграција на вештачката интелигенција во науката.

Закерберг уште во 2015 година потпиша ветување дека во текот на својот живот ќе донира 99% од своите акции во Facebook за хуманитарни цели. Сепак, бидејќи неговото богатство расте со енормна брзина во изминатите години, реалниот процент на пари кои се веќе потрошени на терен сè уште заостанува зад вкупниот раст на неговиот капитал.

Најбогатиот човек на светот има најмалку реални донации

Најдрастичниот пример за неусогласеност помеѓу екстремното богатство и филантропијата е најбогатиот човек на планетата, Илон Маск, кој има донирано помалку од 1% од своето богатство. Со нето-вредност која надминува 400 милијарди долари, неговите реални донации кои пристигнале до крајните корисници изнесуваат околу 620 милиони долари, што му ја донесе најниската филантропска оцена 1 на листата на Форбс.

Иако Маск во неколку наврати префрли милијарди долари во акции на својата приватна фондација (Musk Foundation), тие пари главно стојат на сметките. Дополнително, голем дел од средствата што фондацијата ги исплаќа (како 370 милиони долари во 2024 година) завршуваат во The Foundation – непрофитна организација која управува со приватната школа Ad Astra, сместена во близина на неговите компании во Тексас. Самиот Маск јавно го брани ваквиот став, изјавувајќи дека неговите профитабилни компании како Tesla и SpaceX се „сами по себе филантропија“ бидејќи ја менуваат и ја подобруваат иднината на човештвото.

Податоците на Форбс јасно покажуваат: дури 80 проценти од американските милијардери имаат оцена 1 или 2, што значи дека огромното мнозинство од најбогатите луѓе во светот издвоиле помалку од пет отсто од својот имот за општествено добро.

Критики за скриено давање и даночни олеснувања

Експертите за филантропија често предупредуваат дека статистиката може да биде измамничка бидејќи многу милијардери ги префрлаат своите пари во приватни семејни фондации или посебни фондови (donor-advised funds).

Од правен аспект, овие пари се бројат како „донирани“ и на богатите им носат огромни даночни олеснувања. Сепак, во реалноста, тие средства можат со години да стојат заробени на тие сметки под контрола на самите милијардери, без воопшто да бидат исплатени на вистински добротворни организации кои работат на терен. Поради тоа, методологијата на Форбс строго ги признава само реално исплатените пари, што дополнително ги „оголува“ слабите резултати на американската елита.

Иницијативата Giving Pledge, која во 2010 година ја започнаа Ворен Бафет и Бил и Мелинда Гејтс со цел да ги поттикнат најбогатите луѓе во светот да донираат барем половина од својот имот, во моментов се соочува со сериозна криза на кредибилитетот и голем бран на скептицизам.

Иако глобално брои над 250 потписници од 29 земји (вклучувајќи ги Илон Маск и Марк Закерберг) чие вкупно богатство надминува 1 трилион долари, реалниот статус на ова ветување ги отвора неколку проблеми.

Ветувањата се неврзувачки („Морален договор“). Доколку некој милијардер се премисли или едноставно не го исполни, не сноси никакви правни или финансиски санкции. Поради тоа, критичарите често го нарекуваат Плеџот обична ПР-алатка за перење на имиџот на богатите.

Помалку од 10 милијардери навистина исполниле сè. Истражувањето објавено од Fortune открива поразителна статистика: помалку од 10 милијардери од потписниците досега во целост го исполниле своето ветување да дадат половина од имотот.

Огромното мнозинство од оние кои технички го исполниле условот, тоа го сториле дури по нивната смрт преку тестаменти. Ова целосно го прекршува оригиналниот концепт на иницијативата – богатите да ги донираат парите додека се живи за да можат самите да го контролираат и да го видат позитивниот ефект од нивните проекти на терен.

Конзервативни милијардери како Питер Тил јавно го нападнаа Плеџот и ги советуваа останатите технолошки лидери (вклучувајќи го и Илон Маск) да се повлечат од иницијативата. Нивниот аргумент е дека донациите преку овие канали често завршуваат кај невладини организации кои работат против интересите на самите технолошки компании.

Парадоксот на богатството: Парите растат побрзо од донациите. Дури и оние кои активно донираат, како Макензи Скот (поранешната сопруга на Џеф Безос), се соочуваат со математички парадокс. Иако таа досега раздели неверојатни 26 милијарди долари, нејзиното нето-богатство продолжува да расте поради енормниот скок на вредноста на акциите на Amazon што ги поседува. Богатите едноставно акумулираат капитал со брзина која филантропијата не може да ја стигне.