СE ДЕБЕЛЕЕТЕ, ЛОШО СПИЕТЕ, ИМАТЕ ВИСОК ПРИТИСОК… Можеби е време да си го проверите нивото на кортизол

Хормоните се лачат од ендокрините жлезди и се транспортираат преку крвта до целните ткива и органи.

Хормоните ги контролираат најважните животни функции, како што се репродукцијата, растот, спиењето и развојот. Еден од најважните хормони во нашето тело е кортизолот, кој, кога е покачен над нормалното ниво, може да предизвика голем број проблеми.

Кортизолот најчесто се нарекува хормон на стрес, но лекарите напоменуваат дека кортизолот е многу повеќе од хормон на стрес.

Зошто е важен кортизолот?

Кортизолот е хормон произведен од надбубрежните жлезди и има бројни метаболички функции, вели д-р Дејвид Катлер, специјалист по семејна медицина во здравствениот центар „Провиденс Сент Џонс“ во Санта Моника, Калифорнија.

– Кортизолот е клучен за контрола на растот, развојот на органите, функцијата на имунолошкиот систем, воспалителниот одговор и многу други клеточни активности. Сепак, најпознат е како хормон на стрес, бидејќи неговите нивоа се зголемуваат во стресни ситуации, со што се обезбедува будноста и подготвеноста на телото да одговори на можни опасности – објаснува д-р Катлер.

Кога се нивоата на кортизол највисоки?

Привременото зголемување или намалување на нивоата на кортизол е нормално и секојдневно. Нивоата на овој хормон се највисоки по будењето, а најниски кратко по спиењето, вели д-р Катлер.

Сепак, во некои околности, нивоата на кортизол можат трајно да бидат покачени и да доведат до сериозни здравствени проблеми.

– Бидејќи кортизолот е главниот хормон на стрес во телото, хронично покачените нивоа во суштина значат дека телото е постојано во состојба на стрес. Долгорочниот стрес и постојано покачениот кортизол можат да имаат значителни негативни последици по здравјето – вели д-р Брина Конор, специјалист по семејна медицина во Остин, Тексас. Постојат неколку знаци врз основа на кои можеме да се сомневаме на покачен кортизол.

Зголемување на телесната тежина

– Метаболните нарушувања поради хронично покачениот кортизол се директно поврзани со складирањето на масти, особено висцералните масти во абдоминалната област, и зголемувањето на телесната тежина – вели д-р Конор. Високите нивоа на кортизол можат да ја намалат чувствителноста на телото на инсулин и со тоа дополнително да го зголемат ризикот од дебелина.

– Кога кортизолот е покачен, телото инстинктивно почнува да складира масти во абдоменот. Ова е механизам за преживување со кој телото ги штити внатрешните органи, особено црниот дроб, бубрезите и цревата, од шок или перципиран стрес. Во такви околности, зголемувањето на телесната тежина често се случува без промени во исхраната или физичката активност – објаснува д-р Конор.

Слабост во мускулите

Кортизолот игра важна улога во разградувањето на протеините и мастите во форми што телото ги користи за енергија, вели д-р Конор. Сепак, кога кортизолот е постојано покачен, може да се појави оштетување на мускулите.

– Зголемените нивоа на кортизол го забрзуваат разградувањето на протеините во телото, што може да доведе до мускулна слабост, истенчување на кожата и полесно создавање модринки – забележува д-р Конор.

Висок крвен притисок

Д-р Катлер додава дека прекумерното производство на кортизол обично води до висок крвен притисок. Иако точната врска помеѓу кортизолот и крвниот притисок не е целосно разбрана, истражувањето објавено во списанието „Хипертензија“ откри дека луѓето со високо ниво на кортизол и други стрес хормони имале поголем ризик од развој на хипертензија и кардиоваскуларни проблеми.

Лош сон

– Нивоата на кортизол треба да бидат најниски ноќе, додека спиеме. Ако се хронично покачени, тоа го нарушува природното лачење на хормони кои ни овозможуваат да заспиеме и да останеме заспани без постојано да се будиме – објаснува д-р Конор. Недостатокот на квалитетен сон може да предизвика низа здравствени проблеми, од недостаток на енергија и замор до лошо здравје на срцето.

Отекување на лицето

Важно е да се напомене дека хронично покачениот кортизол не е секогаш резултат на стрес, вели д-р Конор.

– Кушингов синдром е медицинска состојба во која нивоата на кортизол се покачени и бара медицинска помош. Оваа состојба е исто така најчеста причина за отекување на лицето, познато како „кортизолно лице“ или „месечево лице“, особено во образите, вилицата и под очите, што се дополнителни знаци на покачен кортизол, вели д-р Конор.

Што предизвикува покачен кортизол?

Иако хроничниот стрес и состојби како Кушингов синдром можат да доведат до висок кортизол, тие не се единствените причини.

– Нивоата на кортизол можат да бидат под влијание и на физички болести, висока телесна температура, недостаток на сон, воспаление, бременост и емоционални фактори. Нивоата на кортизол можат да бидат под влијание и на исхраната, алкохолот, кофеинот, лековите на рецепт и додатоците во исхраната – прецизира д-р Катлер, истакнувајќи дека горенаведените симптоми можат да бидат резултат и на други состојби, бидејќи постои многу широк опсег на нормални нивоа на кортизол.

Како по правило, нивоата на кортизол се највисоки наутро до 10 часот наутро, додека од 16 часот па натаму треба да бидат значително пониски.

Кога треба да посетите лекар?

Дијагностицирањето на кортизолно нарушување може да биде предизвикувачко, а понекогаш и неточно, вели д-р Катлер.

– Можно е нивоата да изгледаат нормално, но болеста сè уште да е присутна. Суптилните симптоми понекогаш се поврзуваат со кортизолно нарушување само откако ќе се исклучат други, почести причини – објаснува д-р Катлер.

Препорачливо е, доколку имаме некој од горенаведените симптоми, да разговараме со здравствен работник кој, по потребните анализи, ќе утврди за што станува збор.