105 ГОДИНИ ОД АТЕНТАТОТ ВРЗ ЃОРЧЕ ПЕТРОВ Македонскиот револуционер чие дело ја надживеа смртта

На денешен ден пред 105 години, на 28 јуни 1921 година, во Софија беше убиен Ѓорче Петров – еден од најзначајните македонски револуционери, публицисти, учители и идеолози на македонското националноослободително движење. Неговата смрт претставува една од најтрагичните страници во историјата на македонската револуционерна борба, бидејќи дојде во време на длабоки поделби и судири меѓу самите македонски дејци.

Ѓорче Петров е роден на 2 април 1865 година во Варош, Прилепско. Уште како млад се истакнал како образован интелектуалец, а подоцна станал еден од најблиските соработници на Гоце Делчев. Заедно со него работел на организациското зацврстување на Внатрешната македонска револуционерна организација и на ширењето на нејзината идеја за ослободување на Македонија.

Покрај револуционерната дејност, Ѓорче Петров оставил значајна трага и како научник и публицист. Неговите географски, етнографски и историски записи за Македонија се сметаат за едни од највредните извори за состојбите во земјата на крајот на XIX и почетокот на XX век. Особено е познато неговото дело „Материјали по изучувањето на Македонија“, кое и денес претставува важен историски документ.

Иако бил резервиран кон идејата за предвремено кревање востание, сметајќи дека условите не се доволно зрели, Ѓорче Петров активно се вклучил во подготовките и текот на Илинденското востание во 1903 година. Неговите ставови често се темелеле на прагматизам и внимателно проценување на политичките и воените околности.

По Првата светска војна, политичките и идеолошките разлики во македонското револуционерно движење дополнително се продлабочиле. Ѓорче Петров бил меѓу оние кои застапувале поинаков пристап кон решавањето на македонското прашање, што довело до остри конфликти со дел од тогашното раководство на ВМРО.

На 28 јуни 1921 година, откако излегол од кафеана во Софија и се упатил кон својот дом, Ѓорче Петров бил застрелан пред влезот на куќата. Атентатот го извршил Турчинот Реџеп, припадник на ВМРО, а во историската литература најчесто се наведува дека зад ликвидацијата стоело тогашното раководство на организацијата, под раководство на Тодор Александров, иако тоа никогаш официјално не ја презело одговорноста.

Неговото убиство предизвикало силен одек меѓу македонската емиграција и пошироката јавност. На погребот присуствувале бројни македонски дејци, пријатели и политички истомисленици, но и луѓе кои претходно биле негови политички противници. Во говорите било истакнато дека Македонија изгубила еден од своите најобразовани и најпосветени синови.

Историчарите денес оценуваат дека Ѓорче Петров бил една од најкомплексните личности во македонското револуционерно движење. Тој не бил само организатор и револуционер, туку и мислител кој настојувал борбата за слобода да ја темели врз јасна политичка стратегија, образование и национална свест.

Неговото име денес го носат скопската општина Ѓорче Петров, бројни улици, училишта и други институции. Со тоа, споменот за неговиот живот и дело останува трајно вграден во колективната меморија на Македонија.

По 105 години од неговото убиство, Ѓорче Петров останува една од клучните личности во македонската историја. Без оглед на различните толкувања на одделни историски настани, неговата улога како интелектуалец, револуционер и борец за слободата на Македонија продолжува да биде предмет на научни истражувања и јавни одбележувања.