📽️ ЗАТВОРЕН ДЛАБОКО ВО АРКТИКОТ И СЕ ОТВОРА САМО ТРИПАТИ ГОДИШНО Професор од Босна го води „трезорот на судниот ден“
Глобалниот трезор за семиња на Свалбард чува повеќе од 1,4 милиони примероци од над 100 земји, како резервна копија за генетските банки ширум светот.
Длабоко во арктичкото подрачје на норвешки Свалбард се наоѓа едно од најважните складишта во светот – Глобалниот трезор за семиња, познат и како „трезорот на судниот ден“. Во него се чуваат повеќе од 1,4 милиони примероци семиња од над 100 земји, а негов координатор е професорот Фуад Гаши, роден во Босна и Херцеговина.
Гаши (46) ја презел координацијата на трезорот во јуни 2026 година. Иако објектот првпат го видел однадвор уште во 2024 година, во неговата внатрешност влегол дури две години подоцна.
– Дури во јуни 2026 година успеав да ја видам внатрешноста, бидејќи никој не влегува во трезорот без конкретна причина. Беше неверојатно искуство. Особено импресионира работата со складирањето на кутиите со семиња, што не го правиме често, бидејќи вратите се отвораат само трипати годишно – изјави Гаши за „Ел Паис“.
Резервна копија за банките за семиња ширум светот
Трезорот на Свалбард работи од 2008 година, но не е класична банка за семиња. Неговата основна улога е да служи како своевидна глобална резервна копија за банките за семиња од различни делови на светот.
– Нашата најважна функција е да им помогнеме на генетските банки да го заштитат својот материјал. Токму тие ја чуваат биолошката разновидност што ни овозможува развој на нови сорти земјоделски култури, неопходни за производство на храна – објаснува Гаши.
Во случај некоја банка за семиња да ги загуби своите примероци поради војна, природна катастрофа, дефект или други проблеми, копиите зачувани на Свалбард може да послужат за обновување на колекцијата.
Семињата се чуваат на минус 18 степени
Примероците се чуваат на температура од минус 18 степени Целзиусови, што овозможува семињата да останат зачувани многу долго.
Трезорот моментално има повеќе од 1,4 милиони примероци, додека секоја од неговите три комори може да прими околу 1,5 милиони примероци.
Објектот е проектиран така што да ги издржи и долгорочните последици од климатските промени. Влезот во трезорот се наоѓа дури 130 метри над нивото на морето.
– Дури и ако ледените покривки се стопат и нивото на морето значително се зголеми, влезот и понатаму ќе остане над нивото на морето – вели Гаши.
Зошто „трезорот на судниот ден“ е толку важен?
Иако прекарот на објектот звучи драматично, неговата цел не е поврзана само со потенцијални глобални катастрофи. Трезорот може да биде од пресудно значење и кога поединечни земји или институции ќе загубат дел од своите колекции.
Според Гаши, зачувувањето на што поширока генетска разновидност на земјоделските култури е од клучно значење за иднината на производството на храна.
– Тука сме за да помогнеме во случај на катастрофа, дури и кога таа не е од огромни размери. Ако сакаме земјоделски култури што се отпорни, потребна ни е широка генетска база. Ни е потребна таа разновидност – заклучува Гаши.