Одлуката на Општина Тетово да воведе посебни термини за користење на Градскиот базен исклучиво за жени и девојки не е прашање што треба да се сведе на дневнополитичка полемика, ниту, пак, на дебата за нечии верски, културни или лични убедувања. Таквиот пристап би ја промашил суштината на проблемот. Прашањето што се отвора е многу подлабоко и има јасна уставноправна димензија.

Во оваа анализа намерно не навлегувам во верските, културните или политичките аспекти на оваа одлука. Не затоа што тие не постојат, туку затоа што не се предмет на уставноправната анализа. Секој граѓанин има право на своите уверувања, а институциите имаат обврска да создаваат услови тие да се почитуваат. Но, кога јавната власт таквите барања ги претвора во задолжителни правила за користење на јавен објект, прашањето престанува да биде политичко или културно и станува уставноправно.

Суштинското прашање е едноставно: дали орган на локалната самоуправа може, со организациска одлука, да воспостави различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, доколку такво овластување не произлегува од важечкиот Устав и законите?

Во правната држава локалната самоуправа не е носител ниту на уставотворна, ниту на законодавна власт, туку своите надлежности ги врши во рамките утврдени со Уставот и законите. Таа има право да ги организира јавните служби што се во нејзина надлежност, но нема право, преку организациски акти, фактички да уредува прашања што по својата природа припаѓаат на законската материја. Дискреционото право не е право на создавање нови правила, туку право, во рамките на законот, да се избере најсоодветниот начин за негово спроведување. Организацијата на работењето не смее да прерасне во нормативно уредување на уставно загарантираните слободи и права.

Во конкретниот случај никој не го оспорува правото на Општина Тетово да го утврдува работното време на Градскиот базен, да го организира начинот на неговото функционирање или да донесува правила што обезбедуваат безбедно и ефикасно користење на објектот. Но, сосема друго прашање е дали, под превезот на организациска мерка, може да се воведе различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, ако такво овластување не произлегува од важечкиот правен поредок.

Во уставната демократија администрацијата не смее да го заменува законодавецот. Законодавната власт ги утврдува правилата што важат за сите граѓани, а извршната и локалната власт се должни да ги спроведуваат. Кога со организациски акт фактички се воспоставуваат правила што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права, оправдано се поставува прашањето дали јавната власт останала во рамките на својата надлежност или навлегла во сфера која Уставот и законите ја резервираат за законодавецот.

Уставот е јасен. Членот 8 го утврдува владеењето на правото како темелна вредност на уставниот поредок. Членот 9 гарантира дека граѓаните се еднакви во слободите и правата, независно од полот, и дека се еднакви пред Уставот и законите. Членот 51, пак, утврдува дека сите прописи и други акти мора да бидат во согласност со Уставот и законите. Тоа значи дека ниту еден акт на орган на локалната самоуправа не може, без јасно законско овластување, да воведува нови правила што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права. Овие одредби не се декларативни, туку обврзувачки правила за сите носители на јавната власт, вклучително и за единиците на локалната самоуправа.

Оттука, одлуката на Општина Тетово не треба да се оценува според тоа дали е популарна или дали произлегла од барање на дел од граѓаните. Во уставната демократија, ниту добрата намера, ниту групната поддршка не можат да бидат замена за уставните и законските овластувања. Кога јавната власт донесува одлука што непосредно влијае врз начинот на користење на јавна услуга, таа мора да покаже дека постапува во рамките на својата надлежност, во согласност со Уставот, законите и темелните принципи на законитост, еднаквост и владеење на правото.

Во демократското уставно уредување повикувањето на јавниот интерес само по себе не претставува доволен правен аргумент. Секогаш кога јавната власт се повикува на јавниот интерес, таа има обврска да покаже дека мерката што ја презема има јасен уставен и законски основ, дека е легитимна, неопходна и пропорционална на целта што сака да ја постигне. Добрата намера не може да биде замена за законското овластување, исто како што барањето на една група граѓани не може само по себе да создаде нов правен режим за користење на јавна услуга.

Во оваа смисла, не е спорно дека законодавецот, доколку оцени дека постои легитимен јавен интерес и доколку ги почитува уставните гаранции и меѓународните стандарди за заштита на човековите права, може со закон да уреди одредени специфични режими на користење на јавните услуги. Тоа, меѓутоа, е прашање на законодавна политика и парламентарна постапка. Предмет на оваа анализа не е што законодавецот би можел да уреди во иднина, туку дали, според важечкиот уставен и законски поредок, орган на локалната самоуправа може самостојно, со организациска одлука, да воспостави таков режим.

Оттука, сосема легитимно се поставува едно пошироко уставноправно прашање: ако денес се прифати дека орган на јавната власт може, со организациска одлука, да воведе различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, според кои уставноправни критериуми ќе се определуваат границите на таквото овластување? Ова не е споредба меѓу различни основи на дискриминација, ниту предвидување на можни идни ситуации. Ова е уставноправен тест за доследноста на принципот на еднаквост и за границите на организациските овластувања на јавната власт.

Во секоја уставна демократија постои јасна хиерархија на правните акти и надлежности. Уставот ги поставува темелните принципи, законите ги разработуваат слободите, правата и обврските, а подзаконските и организациските акти служат исклучиво за нивно спроведување. Кога организацискиот акт фактички почнува да уредува прашања што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права, тогаш веќе не станува збор само за организација на јавната служба, туку за прашање од уставноправно значење.

Оваа анализа не е насочена против никого. Таа не ги оспорува ничии верски, културни или лични убедувања, ниту потребите што ги изразува дел од граѓаните. Нејзината цел е да потсети дека во уставната држава секоја јавна власт, без оглед на добрата намера, е ограничена со Уставот и законите. Затоа не се оспорува правото на која било група граѓани да бара одредени решенија, туку овластувањето на јавната власт, без јасен уставен и законски основ, тие барања да ги претвори во задолжителни правила за користење на јавна услуга.

Оттука, прашањето што го отвора одлуката на Општина Тетово не треба да добие политички, туку институционален одговор. Доколку постои сомнеж дека со конкретната организациска одлука се надминати уставните и законските овластувања на локалната самоуправа или е доведен во прашање уставниот принцип на еднаквост, тогаш надлежните институции имаат должност да ја дадат конечната правна оценка. Тоа не е само прашање на заштита на правата на граѓаните, туку и на зачувување на уставниот поредок и принципот на владеење на правото.

Правната држава не се мери според тоа колку лесно им излегува во пресрет на различните барања, туку според тоа колку доследно ги почитува Уставот и законите кога одлучува за слободите и правата на секој граѓанин.

The post Кога користењето на јавните установи се дели по пол appeared first on plusinfo.mk.

Почитуван министре Тошковски,

Со внимание ја проследив информацијата за измените на Правилникот со кои се дозволуваат видливи тетоважи и бради кај полициските службеници. На прв поглед, оваа одлука може да изгледа како чекор кон модернизација, усогласување со современите трендови и почитување на личните права и слободи. Но, дали навистина станува збор само за индивидуален избор на изглед или со оваа одлука се отвора едно многу подлабоко прашање – прашањето за институционалната неутралност, авторитетот на државата и довербата на граѓаните во нејзините безбедносни институции?

Ова писмо не е напишано против тетоважите. Не е напишано ниту против брадите. Уште помалку е насочено против нечие право да го изразува својот личен идентитет. Во демократско општество тоа право е неспорно и заслужува целосна почит.

Но, постојат професии во кои, со прифаќањето на службата, доброволно се прифаќаат и одредени ограничувања што произлегуваат од јавниот интерес. Полициската професија е една од нив.

Полицискиот службеник не е обичен граѓанин кога ја носи униформата. Во моментот кога ја облекува униформата, тој престанува да ја претставува само својата личност, тој станува лице на државата. Тој не ја претставува својата политичка, идеолошка, етничка или верска определба. Не ги претставува своите лични убедувања, симпатии или идентитетски определби. Тој ја претставува Република Македонија, Уставот, законите и владеењето на правото.

Токму затоа униформата никогаш не била и не смее да стане обична работна облека. Таа е симбол на државниот авторитет, законитоста, јавниот ред и довербата што граѓаните ја вложуваат во институциите. Кога граѓанинот ќе застане пред полициски службеник, тој мора да биде уверен дека пред себе нема човек што настапува во свое лично име, туку држава која постапува еднакво кон сите, независно од нивната политичка, етничка, верска или која било друга припадност.

Затоа суштинското прашање не е дали некој има право на тетоважа.

Суштинското прашање е дали државата има право да бара институционална неутралност од оние што ја претставуваат. Одговорот, според моето длабоко убедување, е недвосмислен: ДА.

Личните права не престануваат со облекувањето на униформата, но со неа започнуваат и посебни професионални обврски. Она што е дозволено за секој граѓанин, не мора да биде дозволено и за оној што во тој момент ја претставува државата. Тоа не е ограничување на човековите права, туку природна последица на јавната функција што доброволно ја прифатил. Со прифаќањето на униформата, полицискиот службеник не се откажува од своите права, но прифаќа и повисок степен на одговорност кон државата и граѓаните.

Во секоја демократска држава постои јасна разлика помеѓу приватната сфера на граѓанинот и јавната функција што ја извршува државниот службеник. Колку се поголеми јавните овластувања што му се доверени, толку е поголема и неговата одговорност да ја зачува довербата во институцијата што ја претставува.

Современите демократски држави одамна го дале одговорот на ова прашање. Ниту една сериозна демократска држава не ја третира полициската униформа како приватен простор за неограничено лично изразување. Во повеќето европски држави и земји членки на НАТО, тетоважите се дозволени, но само доколку не содржат екстремистички, расистички, дискриминаторски, насилни или други симболи што можат да го нарушат угледот на службата или довербата на јавноста. Не затоа што државата е против личната слобода, туку затоа што е должна да го заштити интегритетот на институцијата.

Не е случајно што во демократските држави овие ограничувања не се доживуваат како напад врз личните права, туку како составен дел од професионалната етика на јавната служба. Оној што доброволно избрал да ја носи државната униформа, доброволно прифатил и повисоки стандарди на однесување од оние што важат за останатите граѓани. Тоа не ја намалува неговата слобода како човек, туку ја нагласува неговата одговорност како претставник на државата.

Правната логика зад ваквиот пристап е едноставна. Судијата не смее јавно да демонстрира политичка пристрасност. Обвинителот не смее да создава сомнеж во својата непристрасност. Припадникот на Армијата е обврзан со строги правила на дисциплина и однесување. Истото правило важи и за полицијата. Затоа не станува збор за ограничување на поединецот, туку за заштита на институцијата.

Токму затоа суштината на оваа дебата не е во правото на личен избор, туку во границите на јавната одговорност. Државата не бара од полицискиот службеник да се откаже од својот личен идентитет. Таа бара тој идентитет да не го засени идентитетот на институцијата што ја претставува. Во тоа се состои разликата помеѓу приватниот живот и јавната служба.

Токму затоа чувствувам обврска да поставам неколку прашања што заслужуваат јасен и аргументиран одговор.

Дали пред носењето на овие измени е изработена сеопфатна безбедносна, правна и компаративна анализа?

Дали новиот правилник прецизно ги дефинира симболите што нема да смеат да бидат јавно истакнати преку тетоважи?

Дали изречно ќе бидат забранети симболи на терористички организации, паравоени формации, екстремистички движења и други обележја што можат да предизвикаат страв, поделби или недоверба кај граѓаните?

Кој ќе одлучува дали една тетоважа е дозволена или недозволена и врз основа на кои критериуми?

Дали Министерството направило проценка како овие измени ќе влијаат врз довербата на јавноста во политичката, идеолошката и етничката непристрасност на полицијата?

Овие прашања не ги поставувам за да ја оспорам потребата од реформи, ниту пак да се спротивставам на модернизацијата на полициската служба. Ги поставувам затоа што секоја реформа во безбедносниот сектор мора да биде правно прецизна, институционално промислена и општествено одговорна. Во спротивно, наместо да ја зајакне довербата во институциите, може да отвори нови дилеми, различни толкувања и непотребни општествени поделби.

Овие прашања не се академски дилеми. Тие произлегуваат од самата природа на полициската професија и од обврската државата да ја зачува довербата во своите институции.

Замислете ситуација во која полициски службеник носи видливо обележје што кај дел од граѓаните се поврзува со вооружениот конфликт од 2001 година или со организација која кај едни предизвикува чувство на гордост, а кај други чувство на болка, неправда или страв. Во такви околности, не е доволно полицискиот службеник да биде непристрасен. Тој мора и да ја влева довербата дека институцијата што ја претставува постапува непристрасно кон сите граѓани.

Без оглед на професионалноста на полицискиот службеник, дали граѓанинот ќе може без двоумење да верува дека пред себе има целосно непристрасен претставник на државата?

Токму тука лежи суштината на проблемот. Во прашање не е што мисли полицискиот службеник, туку што симболизира институцијата што ја претставува. Не во тетоважата. Не во брадата. Туку во перцепцијата на институционалната неутралност.

Полицијата не смее само да биде непристрасна. Таа мора и да изгледа непристрасно. Довербата во институциите не се гради само со законски овластувања. Таа се гради и со симболите и со самиот изглед на службеното лице што институциите ги испраќаат кон јавноста.

Затоа новите правила не смеат да остават никаков простор за различни толкувања, селективна примена или правни празнини. Доколку правилникот не содржи прецизни, недвосмислени и обврзувачки критериуми за недозволените симболи, тогаш ризикуваме утре секоја одлука да стане предмет на различни толкувања, институционални импровизации и политички притисоци.

Не се спротивставувам на модернизацијата. Не се спротивставувам на човековите права. Не се спротивставувам ниту на реформите кога тие се внимателно осмислени, стручно аргументирани и правно прецизно уредени. Но се спротивставувам на секое решение што може да создаде правна нејаснотија, институционална дилема или сомнеж во непристрасноста на полициската служба.

Полицијата не е само институција што го спроведува законот. Таа е институција во која граѓаните мора да имаат безрезервна доверба. Токму затоа секоја промена што се однесува на изгледот, однесувањето и симболиката на полицискиот службеник вклучително и начинот на носење на униформата, брадата, тетоважите и другите обележја на службениот изглед мора да одговори на едно едноставно, но суштинско прашање: Дали со ова решение ќе се зајакне или ќе се намали довербата на граѓаните во полицијата како непристрасна државна институција?

Доколку одговорот не е недвосмислен, тогаш и самата одлука заслужува дополнителна стручна и јавна расправа.
Униформата и службениот изглед не се моден детал. Не се средство за лично претставување. Не се простор за испраќање лични пораки. Тие се видливото лице на државата. И токму затоа државата има не само право, туку и должност да ја заштити нивната неутралност, достоинство и јавен углед и изглед. Секоја одлука што се однесува на полициската униформа и службениот изглед мора да биде донесена со чувство на највисока државна одговорност, бидејќи тие не го претставуваат поединецот, туку државата.

Државата не започнува од зградите на институциите. Таа започнува таму каде што граѓанинот ќе ја препознае непристрасноста, достоинството и интегритетот на оние што ја претставуваат.

The post Отворено писмо до министерот Панче Тошковски: Униформата – државен авторитет или личен идентитет? appeared first on plusinfo.mk.

Румен Радев повторно се обидува да ја продава старата политичка приказна како нова европска вистина. Неговата порака дека „Мицкоски има проблем со Европската Унија, а не со Бугарија“ е пример за политичка манипулација во која причината се претставува како последица, а виновникот како судија.

Веќе со години официјална Софија ја злоупотребува својата позиција во Европската Унија за да наметнува билатерални историски, јазични и идентитетски услови кои немаат никаква врска со европското право, ниту со Копенхашките критериуми. Наместо европските вредности, Бугарија се обидува да ја европеизира сопствената национална агенда.

Парадоксално е што токму Радев зборува за владеење на правото, а молчи кога правото се заменува со политичко вето. Зборува за човекови права, а не признава дека правото на самоидентификација е едно од најтемелните човекови права. Зборува за европски вредности, а брани политика која е спротивна на самата идеја врз која е создадена Европската Унија.

Уште поапсурдно е што секој инцидент во Македонија веднаш се претвора во доказ за „неевропско однесување“, додека систематските притисоци врз македонскиот идентитет треба да се прикажат како нормална европска политика.

Тоа не е европска политика. Тоа е политички рецидив од едно време кога државите веруваа дека историјата може да се пишува со декрети, а идентитетите да се менуваат со политички одлуки. Очигледно, некои политичари сè уште не излегле од таа матрица.

Македонија нема проблем со Европската Унија. Македонија има проблем со злоупотребата на Европската Унија од страна на Бугарија. Тоа се две сосема различни работи.

И конечно, ако навистина сака да зборува за европска иднина, Радев најпрво треба да престане да ја користи Европа како параван за националистичките политики на Софија. Европа не смее да биде заложник на историски комплекси и политички фрустрации.

Колку повеќе Радев се обидува да ја искриви вистината, толку поочигледно станува дека проблемот не е во Македонија, туку во политиката што тој упорно ја брани.

Особено зачудува леснотијата со која Радев ја дели Европа на „послушни“ и „непослушни“. Тоа не е јазик на современ европски државник, туку речник што потсетува на времиња кога вистината се произведуваше во партиски кабинети, а не се утврдуваше преку факти. Наместо аргументи, повторно слушаме политички квалификации; наместо дијалог, повторно добиваме лекции. Очигледно, некои политички навики од едно минато време многу тешко се напуштаат.

Радев би требало да знае дека Европа не е империја во која една држава одлучува што ќе бидат историјата, јазикот и идентитетот на друга држава. Но, очигледно, неговата политичка матрица сè уште е заробена во времето кога вистината се креираше на седниците на Политбирото, а не се утврдуваше преку науката, фактите и слободната волја на народите. Верува дека со политички притисок може да се препишуваат учебници, да се прекројува историјата и да се редефинира националната свест на еден народ. Тоа не е европска политика. Тоа е анахрона политичка доктрина која одамна требаше да остане во архивите на еднопартиските режими.
Иронијата е што човек кој толку често се повикува на европските вредности, всушност ја користи Европската Унија како инструмент за остварување на бугарски национални и историски претензии. Наместо да биде мост на добрососедството, Радев избра да биде чувар на една политика која живее од конфликти, историски ревизионизам и постојано произведување нови условувања.

Најголемата заблуда на Радев е уверувањето дека вистината може бесконечно да се повторува додека не стане факт. Тоа можеби беше правило во времето на комунистичката пропаганда, но не и во демократска Европа. Денес документите, науката, меѓународното право и историските факти се многу посилни од секоја политичка изјава, колку и често да се повторува. Затоа, колку повеќе Радев ја „вергла“ истата лекција, толку повеќе ја разобличува немоќта на политиката што ја застапува.

Историјата нè учи дека ниту една политика изградена врз негирање на туѓиот идентитет не победила на долг рок. Империи пропаѓале, идеологии исчезнувале, а народите останувале. Македонија ќе продолжи да постои со својот јазик, својата историја и својот идентитет, без оглед колку пати Радев ќе ја „вергла“ истата плоча. Зашто лагата може да се повторува безброј пати, но вистината нема потреба од повторување, таа едноставно постои.

The post Радев повторно ја вергла истата плоча – овој пат во името на Европа appeared first on plusinfo.mk.

Во современа Европа ретко се случува една држава-членка на Европската Унија толку отворено и систематски да ги злоупотребува демократските механизми за да оспорува идентитетски и историски права на друг народ. Токму затоа однесувањето на Република Бугарија кон Република Македонија во последните години заслужува да биде именувано со поостар, но суштински попрецизен термин институционален ,,демократски’’ вандализам.

Вандализмот обично се поврзува со физичко уништување на материјални добра. Но постои и поопасна форма на вандализам, а таа е онаа што се спроведува преку институции, резолуции, декларации, дипломатски условувања и злоупотреба на правото на вето. Тоа е вандализам кој не руши згради, туку руши достоинство. Не уништува споменици, туку се обидува да избрише колективна меморија. Не освојува територии, туку настојува да редефинира идентитет.

Парадоксот и апсурдот се уште поголеми затоа што сето тоа се прави во име на европските вредности, демократијата и добрососедството. Бугарија не бара од Македонија реформи во владеењето на правото, борбата против корупцијата или јакнењето на демократските институции. Тоа би биле легитимни европски барања. Наместо тоа, официјална Софија инсистира Република Македонија да прифати бугарска интерпретација на историјата, културата, јазикот и идентитетот на својот најблизок сосед, нешто што не претставува европски стандард, туку обид за политичко и институционално наметнување на туѓ национален наратив. Во суштина, тоа претставува обид за институционализација на историската вистина според мерка на посилниот.

Особено загрижува фактот што овие политики не се производ на поединечни политичари или моментални влади. Тие претставуваат редок пример на национален консензус во бугарскиот политички систем. Парламентот, претседателот, владите од различни политички бои, академските кругови и голем дел од јавноста настапуваат од иста позиција кога станува збор за македонското прашање. Тоа покажува дека проблемот не е персонален, туку длабоко институционален.

Токму затоа Македонија не се соочува со политички спор, туку со системски државен проект насочен кон релативизирање на македонскиот национален идентитет. Најголемата опасност, сепак, не лежи во бугарските барања. Секоја држава има право да ги брани своите национални позиции, колку и да се спорни тие. Опасноста лежи во фактот што Европската Унија дозволи билатерални историски и идентитетски прашања да станат дел од процесот на пристапување. Со тоа Брисел создаде опасен преседан според кој европската перспектива на една држава може да биде условена не со европските критериуми, туку со националните митологии на друга држава-членка.

На тој начин проблемот престанува да биде само македонско-бугарски. Тој станува европски проблем.

Ако денес е дозволено Македонија да биде условувана со прифаќање на одредена историска вистина, тогаш утре истото може да биде применето и врз други народи и држави. Демократијата тогаш престанува да биде систем на еднакви права и се претвора во механизам преку кој посилниот ја наметнува својата верзија на вистината.

Историјата нè учи дека идентитетите не можат да се создаваат со декрет, но уште помалку можат да се избришат со вето. Македонскиот народ не настанал со одлука на Европскиот совет, ниту ќе исчезне поради одлука на бугарскиот парламент или поради ставовите на врвните државни функционери. Македонскиот јазик не постои затоа што некој му дал дозвола да постои, туку затоа што со векови бил говорен, пишуван и живеен од генерации Македонци. Националната самосвест не е административна категорија што може да се преговара на дипломатска маса.

Затоа суштинското прашање денес не е дали Македонија ќе ги исполни бугарските барања.

Прашањето е дали Европа ќе успее да ги одбрани сопствените принципи од оние кои се повикуваат на нив, а истовремено ги поткопуваат. Едно мора на сите да им биде кристално јасно: кога демократијата се користи како алатка за негирање на идентитетот на другите, тогаш таа престанува да биде демократија и се претвора во институционален „демократски“ вандализам. А токму тоа е она што Македонија го чувствува веќе неколку години од својот источен сосед.

Проблемот не е што Бугарија има право на вето. Такво право има секоја земја-членка на Европската Унија. Впрочем, билатерални спорови имало и порано. Словенија ја блокираше Хрватска поради граничниот спор во Пиранскиот Залив. Во процесот на европската интеграција постоеле и други несогласувања како на пример меѓу Италија и Словенија околу имотните права, меѓу Австрија и Словенија околу малцинските прашања, како и меѓу Унгарија и Словачка околу правата на националните заедници. Во моментов постои спор помеѓу Хрватска и Црна Гора како идна потенцијална членка на ЕУ. Но сите тие спорови се однесуваа на граници, имот, територијални прашања или малцински права. Ниту во еден од нив како услов за европска интеграција не беше поставено прифаќање на туѓа интерпретација на сопствената историја, јазик и национален идентитет.

Македонскиот случај е поинаков. За првпат во европската практика предмет на политичко условување станаа историјата, јазикот, културата и националниот идентитет на еден народ. Токму тука се наоѓа и недоследноста на Европската Унија. Со децении Брисел тврдеше дека проширувањето се темели на Копенхашките критериуми – демократија, владеење на правото, човекови права и функционална пазарна економија. Во случајот со Македонија, покрај овие критериуми се појавија и барања кои не можат да се најдат во ниту еден европски договор, директива или регулатива. Така ветото престана да биде инструмент за заштита на национални интереси и се претвори во средство за арбитрирање за идентитетските и историските прашања на еден кандидат за членство.

Сето ова нѐ враќа на насловот на овој текст. Не ми е својствено да навредувам, ниту да користам тешки квалификации кога станува збор за политички процеси и меѓудржавни односи. Но како поинаку да се нарече ситуација во која една држава толку безочно и нахално се обидува да интервенира врз она што не ѝ припаѓа, врз историското паметење, културното наследство, јазикот и правото на самоидентификација на друг народ?

Како поинаку да се опише обидот преку политички притисоци, институционални механизми и европски процедури да се наметне сопствената интерпретација како единствено дозволена вистина? Како поинаку да се именува настојувањето еден народ да биде убеден дека не е тоа што самиот знае дека е?

Токму затоа го употребувам изразот „институционален демократски вандализам“. Не како навреда, туку како опис на политика која, наместо да гради доверба меѓу соседите, настојува да навлезе во најчувствителните сфери на колективниот идентитет. Зашто кога предмет на политичко условување стануваат историјата, културата, јазикот и националната самосвест на друг народ, тогаш веќе не зборуваме за добрососедство, туку за обид за недозволиво и недемократско институционализирано оспорување на правото на еден народ да биде тоа што е.

А ако во третата деценија на XXI век, во Европа која се повикува на демократијата, човековите права и почитувањето на различностите, сѐ уште постои потреба од вакви политики, тогаш прашањето не е само каков проблем има Македонија со Бугарија. Прашањето е каков проблем има Европа сама со себе и со вредностите што тврди дека ги брани. Демократијата не се мери според правото на посилниот да ја наметне својата вистина, туку според способноста да го почитува достоинството и правото на самоидентификација на другиот. Доколку Европа го заборави тоа, тогаш проблемот одамна престанал да биде само македонски. Тој станал европски.

The post Република Бугарија и нејзиниот институционален „демократски“ вандализам кон Република Македонија appeared first on plusinfo.mk.

Во Македонија со децении се менуваат влади, министри, директори и образовни стратегии. Секоја нова власт доаѓа со ветувања за темелни реформи, повисок квалитет и нов почеток за образованието. Се менуваат законите, концепциите, програмите и раководствата. Но ако внимателно ги погледнеме институциите што одлучуваат за учебниците, наставните програми, акредитациите, изборите во звања и образовните политики, ќе забележиме една чудна појава – политичките гарнитури се менуваат, но влијателните образовни структури остануваат. Имам впечаток дека се зацементирани поцврсто и од бетон.

Токму тука се наметнува едно едноставно, но суштинско прашање: како е можно со години да се менуваат министри, директори, закони и стратегии, а проблемите да остануваат, а квалитетот на образованието континуирано да опаѓа на сите нивоа?

Затоа денес е оправдано да се постави прашањето дали во Македонија постои она што би можело да се нарече академска длабока држава. Под овој поим не подразбирам тајна организација или теорија на заговор. Напротив. Станува збор за систем на влијание кој се градел со години и децении, составен од институции, комисии, совети, одбори, експертски групи и поединци кои успеваат да го задржат своето влијание независно од изборните резултати и политичките промени.

Најголемиот проблем на македонското образование не е која партија моментално е на власт. Најголемиот проблем е што со години се создава затворен круг на влијание составен од академски и образовни функционери, членови на комисии, совети, одбори и агенции кои се појавуваат во различни улоги, различни институции и различни политички времиња, но речиси секогаш остануваат блиску до центрите на одлучување.

Власта се менува. Министрите доаѓаат и заминуваат. Политичките гарнитури се менуваат. Но образовната номенклатура останува.

Во секоја сериозна држава позициите на влијание се заслужуваат преку резултати. Кај нас, премногу често се создава впечаток дека позициите се репродуцираат преку припадност кон одредени академско-политички кругови, преку мрежи на влијание и преку меѓусебна поддршка. Токму затоа денес не е доволно да се праша која партија ја добила власта или која е на власт. Многу поважно е да се праша кој ги контролира институциите што ја обликуваат иднината на образованието.

Во јавноста најчесто се создава впечаток дека Министерството за образование и наука е единствениот центар на одлучување. Но реалноста е многу покомплексна. Вистинското влијание е распоредено низ десетици институции, тела и комисии кои имаат овластувања да одлучуваат за квалитетот, содржината и насоката на образовниот процес. Во високото образование тоа се националните совети, акредитациските и евалуациските тела, универзитетските сенати, ректорските колегиуми и бројните комисии што одлучуваат за студиски програми, научни проекти и избори во звања. Во основното и средното образование тоа се Бирото за развој на образованието, Државниот испитен центар, Центарот за стручно образование и обука, комисиите за наставни програми, телата за учебници и различните работни групи кои ги креираат образовните политики.

Секоја од овие институции претставува дел од сложениот мозаик на влијание врз образовниот систем.

Сепак, влијанието не произлегува само од институциите како такви. Тоа произлегува и од континуитетот на одредени академски кругови кои со години се појавуваат во различни тела и функции. Доволно е да се анализираат составите на националните совети, акредитациските и евалуациските тела, комисиите за учебници и работните групи за образовни реформи во последните две децении за да се забележи дека дел од истите личности и кругови континуирано учествуваат во креирањето, спроведувањето и оценувањето на образовните политики. Прашањето не е дали тие лица се стручни. Прашањето е дали е здраво за системот кога влијанието останува концентрирано во релативно тесен круг луѓе, независно од политичките промени.

Но академската длабока држава има и свои механизми. Истите автори. Истите рецензенти. Истите комисии. Истите експерти. Истите советници. Истите членови на одбори. Истите акредитациски кругови. Истите фирми кои со години се појавуваат во процесите поврзани со учебници, образовни материјали и јавни набавки.

Луѓе кои денес се автори на учебници, утре се рецензенти на други учебници, задутре членови на комисии за нивно одобрување, а потоа и учесници во работни групи што ги креираат наставните програми. Не станува збор за сомнеж кон нечии професионални способности. Станува збор за воспоставен систем кој со години се репродуцира самиот себе.

Во секоја област во која со години се појавуваат истите актери, природно е да се постави прашањето дали системот е доволно отворен за нови идеи, нови луѓе и нови решенија. Не е здраво за ниту еден образовен систем кога една иста група луѓе се јавува како автор на учебник, рецензент на друг учебник, член на комисија за одобрување на трет учебник, учесник во работна група за наставни програми и советник во институција која треба да го следи квалитетот на целиот процес.

Проблемот не е во поединците, туку во системот што со текот на времето почнува да се репродуцира самиот себе, наместо да создава простор за конкуренција, квалитет и нови идеи.

Најголемиот парадокс е што речиси секоја образовна реформа во последните дваесет години ја подготвувале, оценувале или спроведувале исти или меѓусебно поврзани структури. Ако резултатите се слаби, а истите актери постојано се дел од процесот, тогаш логично е да се постави прашањето: кој сноси одговорност?

Интересно е што и при подготовката на различните образовни стратегии и реформски документи низ годините повторно се појавуваат исти институции, слични експертски кругови, многу блиски концепциски пристапи и честопати речиси идентични препораки и заклучоци. А сепак, секоја нова стратегија во јавноста беше претставувана како нов почеток, нова визија и решение што конечно ќе ги надмине слабостите на системот и ќе донесе подобри резултати. Тоа отвора легитимно прашање дали честите стратегии навистина носат нова визија и нови решенија или, пак, претставуваат варијации на веќе воспоставени концепти и идеи обликувани од истите кругови на влијание.

Не може едни исти структури со децении да ги предлагаат реформите, да ги спроведуваат реформите, да ги оценуваат реформите и на крај да не сносат никаква одговорност кога реформите ќе пропаднат.

Македонското образование не е жртва на недостиг од стратегии, закони и реформи. Ниту, пак, исклучиво на недостиг од квалитетни министри кои доволно длабоко ја познаваат оваа проблематика. Образованието пред сè е жртва на недостиг од одговорност.

Младите луѓе масовно бараат образование надвор од државата. Работодавачите предупредуваат дека системот произведува дипломи, но не и доволно компетенции. Довербата во образованието континуирано опаѓа. А сепак, ретко кој се осмелува да го отвори прашањето за структурите што со години ги креираат, спроведуваат и оценуваат реформите.

Доколку оваа власт навистина сака реформи, не е доволно само да постави министер. Не е доволно да донесе нов закон. Не е доволно да промени неколку директори. Потребно е да се отвори прашањето за целата архитектура на влијание во образованието. Потребно е да се направи мапа на моќта. Да се види кој одлучува. Кој предлага. Кој оценува. Кој контролира. Кој профитира. Кој одговара.

Без тоа, секоја реформа ќе биде само нов слој боја врз стар и напукнат систем. Во Македонија не е најголемиот проблем што политиката влегла во образованието. Најголемиот проблем е што делови од образовниот систем толку длабоко навлегле во политиката што станале недопирливи за секоја власт и за секоја реформа. Уште позагрижувачки е што ниту еден министер досега не успеа сериозно да го отвори ова прашање и да се соочи со него како со суштински проблем на образовниот систем.

Затоа суштинското прашање денес не е дали образованието го контролира ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ или која било друга политичка партија. Вистинското прашање е дали постојат центри на моќ кои ги надживуваат сите влади и продолжуваат да влијаат врз најважните одлуки во образовниот систем.

Моето долгогодишно следење на образовните политики и функционирањето на институциите ме води кон заклучок дека такви структури на влијание навистина постојат. Затоа за мене проблемот не е партиски. Проблемот е системски.

Македонија нема потреба од уште една образовна стратегија на хартија. Македонија има потреба од храброст да ги преиспита оние што со децении ги дизајнираат, спроведуваат и оценуваат образовните политики. Системските проблеми не се решаваат со проста смена на министри, туку со избор на квалитетни министри кои ќе имаат знаење, интегритет и храброст да се соочат со длабоко вкоренетите проблеми и да воспостават јасна одговорност на сите нивоа.

На Македонија ѝ е потребен министер кој ќе има знаење, интегритет и политичка храброст да ги разгради мрежите на влијание, привилегии и меѓусебна заштита што со години се создавале во образовниот систем. Подеднакво важно, потребна е квалитетна, професионална и одговорна образовна администрација која ќе работи во интерес на учениците, студентите и наставниот кадар, а не во интерес на бирократските структури. Последните случувања поврзани со Филозофскиот факултет уште еднаш покажаа дека кога институциите потфрлаат, најголемата цена ја плаќаат оние што се најмалку виновни – студентите. Токму затоа реформата мора да започне со воспоставување одговорност, професионалност и јасни правила на функционирање на целиот образовен систем.

И можеби токму таму треба да започне вистинската реформа. Не од врвот на политиката. Туку од срцето на системот.

The post Академска длабока држава – кој навистина го контролира образованието во Македонија? appeared first on plusinfo.mk.

Посетата на претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта треба да се анализира во поширокиот контекст на актуелните односи меѓу Европската Унија и Република Македонија, но и во контекст на состојбите на Западниот Балкан и предизвиците со кои се соочува политиката на проширување на Унијата.

Несомнено е дека Кошта и досега, а и денес, останува на ставот дека Македонија треба да ги исполни обврските што произлегуваат од преговарачката рамка усвоена во 2022 година. Тоа подразбира и внесување на Бугарите во Уставот како услов за формално продолжување на пристапниот процес. Не очекувам тој да се откаже од таа позиција, бидејќи тоа би значело доведување во прашање на веќе усвоени одлуки на Европскиот совет и на земјите членки.

Меѓутоа, политичката реалност денес не е иста како пред неколку години. Во меѓувреме се случија неколку важни процеси. Република Македонија продолжи со спроведување на реформите, доби позитивни оценки во одделни сегменти од европската агенда, обезбеди пристап до нови европски фондови и финансиски инструменти, а истовремено Европската Унија се соочува со нови геополитички предизвици кои ја прават политиката на проширување повторно актуелна.

Војната во Украина, засиленото руско влијание во одредени делови од Балканот, кинеското економско присуство и општата потреба за зацврстување на европската безбедносна архитектура го вратија Западен Балкан високо на агендата на Брисел. Во такви околности, прашањето за кредибилитетот на Европската Унија станува сè поважно. Не е случајно што сè почесто во европските кругови се слушаат оценки дека Унијата мора да покаже дека ги исполнува сопствените ветувања кон земјите кандидати.

Токму тука треба да се бара и значењето на средбата меѓу Кошта и Мицкоски. Владата во изминатиот период настојуваше дебатата да не се сведува само на прашањето дали ќе има уставни измени, туку да се отвори и прашањето за гаранциите. Од аспект на Владата, суштината не е само во исполнувањето на една обврска, туку во добивањето уверување дека по евентуалното исполнување на таа обврска нема да следуваат нови барања и нови блокади.

Тоа е прашање што има и внатрешно-политичка и европска димензија. Внатрешно, затоа што по Преспанскиот договор, промената на името, уставните измени и бројните отстапки направени во изминатите години, кај значителен дел од македонската јавност постои сомнеж дали секоја следна концесија навистина го приближува членството во Европската Унија. Европска димензија има затоа што секој нов услов што би се појавил по исполнувањето на договореното дополнително би го нарушил кредибилитетот на европската политика на проширување.

Од тие причини, денес можеби не е најважно прашањето дали Кошта ќе го повтори добро познатиот став за уставните измени. Тоа е речиси извесно. Поважно е дали во неговите пораки ќе има елементи што упатуваат на разбирање на македонските аргументи за потребата од поголема предвидливост на процесот и за потребата европските институции поактивно да гарантираат дека договореното ќе биде почитувано од сите страни.

Секако, треба да се биде реален. Европската Унија нема правен механизам со кој може однапред да гарантира како ќе се однесува која било земја членка во иднина. Ниту Кошта може самостојно да понуди таква гаранција. Но, ЕУ може политички да испрати порака дека нема простор за нови условувања надвор од договорената рамка, може поактивно да посредува во евентуалните спорови и може појасно да го дефинира патот што следува по исполнувањето на преземените обврски.

Оттука, не очекувам посетата да донесе спектакуларен пресврт, нов договор или драматично поместување на позициите. Но, очекувам таа да биде уште еден обид да се намали јазот меѓу две реалности: од една страна, инсистирањето на Европската Унија на исполнување на преземените обврски, и од друга страна, барањето на македонската Влада за политичка и институционална извесност дека процесот нема повторно да биде заложник на билатерални спорови.

Во суштина, клучната дилема повеќе не е дали Европската Унија сака уставни измени. Тоа е одамна позната позиција. Вистинската дилема е дали Европската Унија е подготвена да ја врати довербата во процесот на проширување и да покаже дека исполнувањето на договореното навистина води кон напредок, а не кон отворање на нов круг условувања. Токму низ таа призма треба да се чита и посетата на Антонио Кошта на Република Македонија.

The post Посетата на Антонио Кошта – помеѓу исполнување на обврските и барањето гаранции appeared first on plusinfo.mk.

Барањето за референдум околу европскиот пат на Македонија, кое прво го отвори Виктор Габер, а потоа политички го прифати и Венко Филипче, на прв поглед може да звучи демократски, легитимно и државнички. Но политиката не се оценува само според формата, туку и според времето, околностите и последиците.

А токму таму лежи суштинскиот проблем.

Во момент кога македонските граѓани имаат огромна недоверба кон Бугарија поради долгогодишните блокади, уцени, негирања и отворање идентитетски прашања, туркањето референдум не е мудар демократски потег, туку ризична политичка авантура со потенцијално историски последици.

Да бидеме искрени: народот во Македонија не е против Европа. Напротив. Со години околу 80 проценти од граѓаните ја поддржуваат европската интеграција. Значи, проблемот никогаш не бил Европската Унија како стратешка цел. Проблемот се бескрајните условувања, двојните стандарди и чувството дека Македонија постојано мора да докажува нешто што на другите никогаш не им било барано.

Токму затоа се поставува логичното прашање: ако народот е за ЕУ, ако речиси сите политички партии во своите програми ја имаат евроинтеграцијата како една од главните точки тогаш што е тоа што треба да се проверува на референдум?

Зошто повторно да се трошат пари и да се отвора опасна политичка криза, ако стратешката и доминантна определба на граѓаните е одамна позната? Со право многумина го поставуваат прашањето дали навистина се бара мислењето на народот, или се бара политичко алиби за однапред преземени обврски и нови отстапки кои треба некој да ги направи во иднина?

Самиот начин на кој се отвора ова прашање создава сомнеж дека не станува збор за демократска потреба, туку за обид одговорноста за идните отстапки да се префрли врз граѓаните.

Кој денес може со целосна сигурност да гарантира дека ова е последното барање? Досегашното искуство со официјална Софија, без разлика која политичка гарнитура е на власт, покажува дека секој направен компромис отвора нов простор за нови условувања и нови притисоци. Народот гледа дека спорот одамна не е само политички, туку постепено навлегува во историјата, образованието, културата и идентитетот. Денес Уставот, утре нов спор околу историјата, потоа учебниците, па барања за задолжително изучување на бугарскиот јазик, па Гоце Делчев, Кузман Јосифовски Питу, Вера Ацева, Мирче Ацев… и на крај повторно идентитетот.

Токму затоа стравот и претпазливоста кај македонските граѓани не се резултат на антиевропско расположение, туку на реално политичко искуство. Народот гледа дека спорот одамна не е само политички, туку постепено навлегува во историјата, образованието, културата и идентитетот.

Во вакви околности, Македонија нема право на наивност. Не ни се доволни две, туку четири очи отворени кога станува збор за прашања што директно ја засегаат државната и националната иднина.

Особено загрижува фактот што протоколите, иако формално се записници од меѓувладини средби, преку ноќ добија политичка тежина и последици што директно влијаат врз европскиот процес, историските прашања, образованието и идентитетските теми. Токму затоа постои оправдан страв дека дел од прашањата што денес се претставуваат како „затворени“, утре повторно можат да се вратат како нови условувања, нови притисоци и нови блокади на европскиот пат на Македонија.

И сега наместо јавна и стручна анализа, од страна на Филипче се форсира атмосфера во која секое барање за гаранции веднаш се прогласува за антиевропски став.

А вистината е сосема поинаква.

Македонија не бара привилегии. Македонија бара доследна примена на европското право и европските принципи. Како што правилно истакна претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, не може европскиот процес да се претвори во билатерална арена за идентитетски условувања.

И тука доаѓаме до суштинското прашање што Европа упорно го избегнува: каде се европските вредности кога станува збор за Македонците во Бугарија? Зошто пресудите на Европскиот суд за човекови права во корист на Македонците не се почитуваат? Како е можно држава членка на Европската Унија отворено да го негира македонскиот идентитет и македонскиот јазик, а притоа Брисел да молчи?

И уште поважно, зошто Филипче, Габер и останатите поддржувачи и промотори на идејата за референдум во Македонија упорно го премолчуваат овој суштински проблем, во кој јавно и очигледно се газат токму европските вредности на кои постојано се повикуваат?

Македонците во Бугарија треба да ги имаат истите основни човекови права и слободи како и сите други народи во една европска држава. Или европските вредности важат за сите, освен за Македонците?

Тоа не е Европа на вредности. Тоа е Европа на двојни стандарди.

Во вакви околности, референдумот лесно може да се претвори од изјаснување за Европа во протест против неправдата, понижувањата и двојните стандарди. Наместо деблокада, Македонија ризикува сама да си ја затвори европската перспектива со негативен исход што подоцна ќе биде претставен како конечна волја на народот.

А тогаш кој ќе ја преземе одговорноста? Габер? Филипче? Или повторно сите ќе се прават „Тошо“, додека последиците останат врз државата и идните генерации?

Дополнителен проблем е што Македонија денес нема внатрешен политички консензус, ниту стабилна атмосфера за вакво чувствително прашање. Наместо обединување, референдумот може дополнително да ги продлабочи политичките и етничките поделби.

Искуството покажува дека кај нас референдумите често не биле чист израз на народната волја, туку инструмент за политички манипулации и дневнополитички пресметки. Наместо демократски коректив, тие често се претворале во средство за легитимирање однапред донесени политички одлуки.

Токму затоа постои реален страв дека оваа иницијатива нема да биде демократски исчекор, туку опасен и недоволно промислен политички експеримент.

Особено не сега, кога и во самата Европска Унија сè погласно се отвора дебата за промена на начинот на одлучување и ограничување на можноста една држава членка бесконечно да го блокира проширувањето. Сè повеќе се зборува за квалификувано мнозинство наместо за апсолутен консензус. Македонија треба мудро да ја следи таа динамика, а не сама да си ја руши позицијата.

Дополнително, Европската Унија веќе признава напредок на Македонија во повеќе области како на пример образование, дигитализација, инфраструктура, реформи. Тоа покажува дека процесот не е затворен и дека постојат позитивни сигнали кои не смеат непромислено да се уништат со еден ризичен потег.

Вистинското прашање денес не е дали сме за Европа. Тоа прашање одамна е одговорено. Вистинското прашање е: што е попаметно за Македонија однапред да прифати уставни измени без јасни гаранции дека нема да следуваат нови уцени и блокади, или прво да обезбеди правна сигурност, принципиелност и европски гаранции, па дури потоа да отвора вакви крупни државни прашања?

Затоа барањето за референдум во овој момент не изгледа како демократска зрелост, туку како политички непромислен и потенцијално штетен потег со кој Македонија може самата да влезе во уште подлабока неизвесност.

И токму тука се отвора најважното прашање: дали Винтор Габер и Венко Филипче навистина се свесни за тежината и можните последици од иницијативата што ја туркаат, или свесно влегуваат во политички ризик за кој утре никој нема да сака да преземе одговорност?

Лесно е денес референдумот да се претставува како врв на демократијата и „демократско изјаснување“. Но државничката политика не е собирање дневнополитички поени и аплаузи на прес-конференции, туку способност навреме да се согледаат последиците од сопствените потези.

Ако навистина веруваат дека народот е за ЕУ, а тоа со години го покажуваат сите релевантни анкети, тогаш зошто воопшто го отвораат ова прашање токму сега? Ако мнозинството граѓани веќе ја поддржуваат европската интеграција, тогаш која е вистинската цел на референдумот?

Дали се бара алиби за однапред прифатени обврски и отстапки од страна на СДСМ? Дали целта е одговорноста за евентуалните нови отстапки да се префрли врз народот? Или однапред се создава политичко покритие ако процесот целосно пропадне?

Премногу прашања, а ниту еден јасен одговор.

Уште позагрижувачки е што ниту Габер, ниту Филипче досега понудија сериозна гаранција дека внесувањето на Бугарите во Уставот ќе биде последниот услов. Напротив, молчат за можните последици од протоколите, молчат за потенцијалните нови барања и молчат за фактот дека секоја досегашна отстапка отвораше простор за нови условувања.

Државнички пристап не е да го туркаш народот кон референдум во атмосфера на недоверба, страв и национална фрустрација. Државнички пристап е прво да обезбедиш јасни гаранции, принципиелна поддршка и еднаков третман, а дури потоа да отвораш прашања што можат да имаат историски последици.

Затоа, на крајот ќе повторам дека оваа иницијатива сè повеќе изгледа како избрзан, непотребен и непромислен политички потег што може да ѝ нанесе сериозна штета на Македонија со далекусежни последици. Искрено, не можам да се согласам дека станува збор за визија што ќе придонесе за вистинско европско обединување и сигурно откочување на европскиот пат на државата.

.

The post Референдум сега – демократски чин или опасна политичка стапица? appeared first on plusinfo.mk.

Во македонската политика долго време недостигаше едно нешто, а тоа е чувство дека државата разговара со Европа исправено, а не со наведната глава и подвикан ‘рбет. Затоа пораките што премиерот Христијан Мицкоски ги испрати денеска од Охрид, по средбата со Андреј Пленковиќ, заслужуваат внимателно читање, а не автоматски аплауз или автоматска осуда.

Да се каже дека Македонија останува посветена на Европската Унија, а истовремено да се признае дека процесот одамна престана да биде чисто европски и се претвори во билатерален лавиринт не е радикализам. Тоа е констатација што денес тешко може сериозно да се оспори.

Проблемот не е во Европа како идеја. Проблемот е што Македонија со години добиваше порака дека секоја нова отстапка ќе биде „последната“. Секој компромис требаше да ја отвори вратата, а секоја нова врата водеше до нов услов. Во таква атмосфера, сосема е природно кај граѓаните да се создаде чувство дека критериумите не се исти за сите.

Токму затоа изјавата дека „нема повеќе идентитетски отстапки“ не треба да се чита како антиевропска порака, туку како обид конечно да се постави црвена линија. Секој државник што има минимално чувство за себе би го направил истото. Европа не смее да бара од земјите-кандидати да се откажуваат од сопственото чувство за национален континуитет за да докажуваат дека се „доволно европски“.

Секако, ваквиот став носи ризици. Полесно е да се ветува брз напредок отколку да се соопшти дека можеби ќе следува подолг и потежок пат. Но политиката не е само трговија со надеж, туку и управување со реалноста. А реалноста е дека Македонија предолго влегуваше во непринципиелни преговори на своја штета во кои однапред бевме ставени во дефанзива.

Добро е што премиерот Мицковски паралелно зборува и за реформи, за Планот за раст и за Реформската агенда. Затоа што ако веќе европскиот пат е блокиран од политички причини, тогаш единствениот разумен одговор е државата внатрешно да стане поевропска, со институции, економија и систем, а не само со декларации.

Особено важна е и пораката дека партнерствата во регионот мора да се градат стратешки. Договорот со Хрватска не е спектакуларна геополитика, но е пример како се создаваат сојузништва со држави што поминале низ сличен пат и знаат што значи долгото чекање пред европските порти.

Секако, оваа влада ќе треба да покаже дека зад цврстата реторика има и реални резултати. Патриотизмот без реформи брзо се претвора во политички фолклор. Но исто така е точно дека реформите без достоинство ја претвораат државата во вечен кандидат што постојано нешто докажува, а никогаш не стигнува до целта.

Република Македонија не треба да се откажува од Европа. Но, исто така, не треба повеќе да се однесува како ученик што постојано бара дозвола да биде тоа што е. Европа може да нè прифати или да нè одбива, но конечно мора да разбере дека Македонија и Македонците имаат достоинство, став и национална самосвест и дека повеќе не сакаат да чекорат кон Европа со свиткан ‘рбет.

The post Конечно, глас и јазик што не звучат понижено appeared first on plusinfo.mk.

До кога СДСМ ќе размислува, дејствува и ќе реагира на ваков начин како што реагира цело време откако Венко Филипче е на чело на партијата? Секогаш кога ќе се отвори прашањето за криминал, корупција и барања судиите и обвинителите професионално, одговорно и согласно законот да си ја вршат работата, веднаш почнуваат приказните за „притисок врз обвинителството“ и „загрозена независност на судството“.

Па што треба да значи тоа? Дека предметите треба повторно да собираат прашина по фиоки, а криминалот да останува неказнет поради застарување или пак тешките кривични дела да завршуваат со благи казни како што беше во нивното време?

Граѓаните не заборавија колку случаи поминаа неказнето додека СДСМ беше на власт. Не заборавија како големи афери се развлекуваа со години, како предмети застаруваа, како обвинети функционери се спасуваа со процедурни игри, а правдата никако да стигне до тие што го оштетија народот и државата. Наместо одговорност, гледавме политички калкулации, селективна правда и заштита на блиски луѓе.

Доста ни е од судии и обвинители кои дресовите ги пресоблекуваа на дневна основа, зависно од тоа кој е на власт. Доста ни е од неказнивост на тие што треба да ја делат правдата. Не може во оваа држава драстично построго да биде казнет човек што украл 100 ќебапи, а да биде ослободен некој што го ограбил народот за стотици милиони евра.

Токму затоа, пораката дека „трпението е при крај“ не е ништо страшно, туку сосема оправдано и нормално предупредување дека институциите конечно мора да си ја работат работата. Мицкоски и досега покажа преголема трпеливост кон дел од обвинителите и судиите, но вакви и слични свесно сторени неправди повеќе не смеат да се премолчуваат, а најмалку за нив да не се одговара.

Не смее повеќе да се толерираат несовесни, некадарни и корумпирани судии и обвинители кои со години дозволуваа криминалот да остане неказнет, а довербата на граѓаните во правосудниот систем целосно да биде уништена. Народот е уморен од двојни аршини, селективна правда и институции што молчат пред моќниците, а се строги само кон обичниот човек.

И сега, кога некој јавно зборува дека институциите не смеат да молчат, дека предметите не смеат да собираат прашина, а судиите и обвинителите конечно треба да постапуваат професионално и непристрасно, СДСМ повторно се крие зад приказните за „загрозена независност“ на правосудството, истото она судство и обвинителство што токму тие го дорастурија и го доведоа до ова дереџе додека беа на власт. Наместо да поддржат расчистување на криминалот и јавно да кажат стоп на криминалот и корупцијата тие повторно ја вртат приказната за наводни политички притисоци, напади и дефокусирање.

Целата оваа нервоза и паника што јавно ја демонстрираат СДСМ и Филипче секогаш кога ќе се повикаат судиите и обвинителите на совесно работење и да не потпаѓаат под политички влијанија, најверојатно е резултат на стравот дека правдата конечно може да стигне и до нив. Јас барем не можам поинаку да ги протолкувам ваквите нивни реакции. Претпоставувам дека и затоа е толкава нервозата и паничните обиди секоја критика кон нефункционалниот систем да се претстави како притисок врз независноста на судството и обвинителството.

И затоа со полно право го поставувам прашањето. Во што е поентата? Дали треба арамиите да останат неказнети? Дали треба и понатаму судиите и обвинителите на арамиите да им го легализираат украденото од народот? Дали повторно треба да гледаме како милиони народни пари исчезнуваат, а никој да не одговара?

Е, малку морген Филипче и компанија. Народот не е наивен и добро памети. Луѓето сакаат правда, а не нови изговори. Ако некој крадел, злоупотребувал функција или се богател на грбот на граѓаните, треба да одговара, без разлика дали е од ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ, ДУИ или ВЛЕН или која било друга политичка партија.

Конечно дојде време да се стави крај на овој неправен башибозук во кој криминалците се чувствуваа недопирливи, а правдата беше резервирана само за слабите и незаштитените. Државата мора да покаже дека законот важи за сите подеднакво и дека никој повеќе нема да биде над правдата.

Посебно загрижува улогата на дел од медиумите кои без никаква анализа и критичка дистанца пренесуваат вакви политички конструкции, обидувајќи се секое барање за правда и одговорност да го претстават како закана за демократијата и независноста на правосудството. Наместо да бараат одговори зошто толку предмети останаа без разрешница и зошто криминалот со години не добиваше судски епилог, дел од медиумите свесно или несвесно стануваат заштитници на оние што стравуваат од соочување со правдата.

Но народот веќе не верува во тие приказни. Луѓето сакаат правда, одговорност и еднаквост пред законот. Ако некој крадел, злоупотребувал функција и се богател на грбот на граѓаните мора да одговара, без разлика на функцијата, партијата или презимето. Само така државата може да врати доверба кај народот и конечно да покаже дека законот важи подеднакво за сите.

Затоа е потребно уште поголемо и секојдневно потсетување до судиите и обвинителите дека имаат обврска својата работа да ја вршат совесно, законски и во интерес на правдата, а не во интерес на партии, бизнис-центри и политички ментори. Независно судство не значи молк, замижување и заштита на криминалот, туку бескомпромисна и неселективна правда и одговорност за сите кои се огрешиле од Уставот и законите.

The post Дали правдата тропа на вратата на СДСМ – На што се должи паниката и хистеријата? appeared first on plusinfo.mk.

Во држава во која граѓаните одамна ја изгубија довербата во правосудството, секој предмет поврзан со организиран криминал, милионски тендери и сомнежи за корупција претставува тест, не само за обвинителството, туку и за самата држава. Случајот „Мазут“, тежок 167 милиони евра, требаше да биде токму таков тест. Наместо тоа, стана уште една причина јавноста да верува дека правдата во Македонија не е слепа, туку селективна.

Кога Јавното обвинителство за организиран криминал и корупција соопшти дека ја запира истрагата за набавката на мазут за ТЕЦ Неготино, не се отворија само прашања за самиот предмет. Се отвори дилема дали институциите навистина имаат капацитет и волја да се справат со политички и бизнис структури блиски до власта без разлика дал е поранешна или сегашна.

Не е спорно дека обвинителството има право да запре постапка ако нема доволно докази. Но, во случајот „Мазут“ јавноста слушна нешто многу позагрижувачко: дека во истрагата наводно биле игнорирани извештаи на Државниот завод за ревизија, институција која официјално констатирала сомнежи за штетност и неправилности во набавката. Ако тоа е точно, тогаш проблемот не е само во исходот на истрагата, туку во начинот на кој таа била водена.

Антонио Милошоски можеби користи остра политичка реторика, но зад неа стои суштинско прашање: како е можно во предмет тежок 167 милиони евра да не бидат темелно анализирани ревизорските извештаи, техничките дефекти во ТЕЦ Неготино и анексите со кои набавката дополнително се зголемувала?

Дополнителен сомнеж создава и реакцијата на ЕСМ, која најави жалба до Вишото јавно обвинителство со тврдење дека обвинителката Катерина Коларевиќ паушално ги толкувала исказите на инженерите и вештачењата.!?

Кога државна компанија јавно го оспорува начинот на кој обвинителството ја водело истрагата, тоа веќе не е обична политичка дебата. Тоа е институционален аларм. И токму тука започнува вистинскиот проблем.

После сите сомнежи, реакции и сериозни јавни обвинувања, Ислам Абази и Катерина Коларевиќ веќе немаат ниту професионален ниту морален кредибилитет да останат ни ден повеќе на функциите. Во секоја нормална држава, обвинители кои не ги презеле сите неопходни дејствија за целосно расчистување на сомнежи за криминал тежок 167 милиони евра, а јавноста за тие пропусти дознала дури отпосле, не би чекале политичкиот притисок да престане или да олабави, туку веднаш самите би поднеле оставка.

Оставката денес не е прашање на политички притисок. Таа е минимум институционална одговорност. Особено затоа што овде не зборуваме за банален предмет, туку за истрага поврзана со 167 милиони евра народни пари, со сомнежи за штетен мазут, технички дефекти и можни злоупотреби во постапките за набавка. Ако во ваков случај обвинителството не успеало или не сакало да утврди одговорност, тогаш јавноста има право да бара одговорност од самите обвинители.

Но оставките не се доволни. Целата оваа папазјанија не смее ова да заврши само со политички препукувања и прес-конференции. Мора да има формална, независна и темелна истрага за постапувањето на Абази и Коларевиќ и тоа без разлика дали пропустите биле свесни или несвесни.

Ако намерно биле игнорирани ревизорски извештаи, вештачења или други релевантни докази, тогаш станува збор за сериозен институционален скандал со можни елементи на злоупотреба на службената положба. Ако, пак, се работи за непрофесионалност, нестручност или груби пропусти, тогаш тоа е уште поалармантно за институција која треба да биде првата линија во борбата против организираниот криминал и корупцијата.

Во двата случаи, исходот е ист: тие не смеат да останат на функциите ниту еден ден повеќе.

Најопасно за едно општество не е само криминалот. Најопасно е кога институциите ќе почнат да го штитат криминалот, активно или пасивно. А уште поопасно е кога обвинители ќе испратат порака дека предмети од стотици милиони евра можат да завршат без никаква одговорност и без сериозна институционална последица.

Ислам Абази и Катерина Коларевиќ денес не се товар само за Обвинителството. Тие стануваат симбол на систем во кој одговорност нема ниту за оние што истражуваат, ниту за оние што треба да бидат истражени.

Затоа, ако навистина сакаат да покажат барем минимална професионална чест, единствениот исправен чекор е веднаш да поднесат оставка и да овозможат независна истрага за целото постапување во случајот „Мазут“.

Во спротивно, јавноста со право ќе верува дека ова не било правна одлука туку политичка заштита.

Советот на јавни обвинители нема право на молк. Тој е должен итно да отвори независна постапка, да ја утврди целосната одговорност за постапувањето во случајот „Мазут“ и да покаже дека во Македонија сè уште постои институција која е над политиката, интересите и притисоците. Но, кога довербата на граѓаните одамна е урната и во обвинителството и во институциите што треба да вршат надзор над него, тогаш најлогично и најодговорно е Собранието да формира независна истражна комисија која ќе утврди дали во случајот „Мазут“ имало политичка заштита, селективност или сериозни институционални пропусти.

Во европската и регионалната пракса, токму вакви анкетни или истражни комисии се формираат кога постои огромен јавен интерес, сомнеж за институционално прикривање и сериозно нарушена доверба во редовните механизми на контрола и одговорност.

Сето ова е важно токму затоа што случајот „Мазут“ не отвори само сомнежи за криминал, туку повторно ги отвори и четирите најголеми рани на македонскиот правосуден систем: селективната правда, недовербата во обвинителството, недоволната компетентност и чувството дека големите случаи во Македонија речиси секогаш завршуваат без вистинска одговорност.

The post Зошто обвинителите Абази и Коларевиќ мора да си заминат? appeared first on plusinfo.mk.