ЕВРОПА СОЗДАВА АЛТЕРНАТИВА ЗА ВИЗА И МАСТЕРКАРД Лагард повика Европа да изгради сопствена инфраструктура на дигитално плаќање
Секој пат кога Европеец плаќа со картичка, онлајн или дели сметка преку апликација, податоците за трансакцијата - кој што купил, каде, кога и за колку - минуваат низ инфраструктура во сопственост на компании како што се Visa, Mastercard, PayPal или Alipay.
Претседателката на Европската централна банка (ЕЦБ), Кристин Лагард, ги повика европските челници итно да развијат домашна инфраструктура за дигитални плаќања, предупредувајќи дека практично секоја трансакција со картичка или мобилен телефон на европските граѓани денес поминува низ системи контролирани од американски или кинески компании.
Неколку дена по нејзината порака, на 2 февруари, Европската иницијатива за плаќања (EPI) и алијансата EuroPA потпишаа договор за изградба на паневропска интероперабилна мрежа за плаќање што ќе опфати околу 130 милиони корисници во 13 земји. Срцето на системот е дигиталниот паричник Wero, дизајниран како европска алтернатива на Visa, Mastercard и PayPal.
Во интервју за ирското радио, Лагард отворено рече дека Европа мора да има „дигитални плаќања под своја контрола“.
-Важно е за нас да го имаме дигитално плаќање под наша контрола. Без разлика дали користите картичка или телефон, обично тоа оди преку Visa, Mastercard, PayPal, Alipay. Од каде доаѓаат сите тие? Па, или од САД или од Кина- изјави Лагард.
Плаќањата со картички сочинуваат околу 56% од сите безготовински трансакции во ЕУ, додека Visa и Mastercard заедно годишно обработуваат околу 24 милијарди долари трансакции низ целиот свет.
Во геополитичка средина во која ЕУ се стреми да ја намали својата зависност од САД во областите на енергетиката, одбраната и трговијата, платните системи останаа речиси незабележана стратешка ранливост.
Европа учи од искуството на Русија каде што по западните санкции во 2022 година и исклучувањето од системите на Visa и Mastercard, домашните плаќања беа сериозно нарушени. Прашањето што сега се поставува во Брисел е: што ако еден ден ЕУ биде изложена на сличен притисок?
Европската иницијатива за плаќања, конзорциум од 16 големи банки и процесори за плаќања, вклучувајќи ги BNP Paribas, Deutsche Bank и Worldline, го лансираше Wero во јули 2024 година како европски одговор. Изграден врз основа на SEPA инстант кредитни трансфери, Wero им овозможува на корисниците да испраќаат пари користејќи само телефонски број – без IBAN, без картичка, без посредник.
Бројките досега се охрабрувачки. Wero веќе има над 47 милиони регистрирани корисници во Белгија, Франција и Германија, обработи над 7,5 милијарди евра во трансфери и брои повеќе од 1.100 институции-членки. Малопродажните плаќања беа воведени во Германија на крајот на 2025 година, а трговци, вклучувајќи ги Lidl, Decathlon, Rossmann и Air Europa, веќе го прифаќаат Wero преку интернет. Франција и Белгија следат во 2026 година.
Но, вистинскиот пробив се случи на 2 февруари, кога EPI потпиша меморандум за разбирање со EuroPA Alliance – коалиција на национални платни системи, вклучувајќи го италијанскиот Bancomat, шпанскиот Bizum, португалскиот MB WAY и нордискиот Vipps MobilePay. Договорот веднаш поврзува приближно 130 милиони корисници во 13 земји, покривајќи приближно 72% од населението на ЕУ и Норвешка.
Прекуграничните плаќања од човек до човек ќе започнат оваа година, додека е-трговијата и плаќањата на местата на продажба се очекуваат во 2027 година.
Во исто време, под покровителство на ЕЦБ, се развива проектот за дигитално евро, кој би ја претставувал дигиталната валута на централната банка достапна низ целата еврозона. Иако законската рамка сè уште не е целосно усвоена, се проценува дека, откако ќе биде одобрена, имплементацијата би траела дополнителни две до три години.
Веро е приватна иницијатива, додека дигиталното евро е јавни пари. Формално, тие се комплементарни, но амбицијата е иста – суверенитет на плаќање на Европа.
Скептицизмот е оправдан. Според проценките на EPI, потребни се милијарди евра инвестиции за да се изгради одржлив конкурент на американските гиганти. Ниските разменски такси во ЕУ дополнително ја попречуваат профитабилноста. Потрошувачките навики се длабоко вкоренети, а Visa и Mastercard нема пасивно да го гледаат губењето на пазарот.
Сепак, политичкиот моментум никогаш не бил посилен. Регулативата на ЕУ за моментални плаќања, амбицијата за зајакнување на Унијата на пазарите на капитал и пошироката стратегија за европска стратешка автономија се движат во иста насока.