СО АПЧЕ ЗА ДИЈАБЕТЕС ПРОТИВ СТАРЕЕЊЕТО Научниците откриваат како метформинот влијае врз организмот

Еден од најпознатите лекови за дијабетес тип 2, метформинот, повторно го привлече вниманието на научниците поради неговиот потенцијал да влијае врз биолошкото стареење.

Метформинот е лек кој со децении се користи за намалување на нивото на шеќер во крвта и подобрување на чувствителноста на организмот на инсулин. Тој се наоѓа и на листата есенцијални лекови на Светската здравствена организација. Но, во последните години истражувачите сè повеќе го проучуваат и неговото можно дејство врз процесите што се поврзуваат со стареењето.

Една од причините е неговото влијание врз ензимот АМПК, кој функционира како еден вид сензор за енергетската состојба на клетките. Активирањето на овој механизам е поврзано со подобра контрола на шеќерот, но и со процеси што му помагаат на организмот да ги одржува и обновува клетките.

Метформинот влијае и врз таканаречениот mTOR пат, кој е важен регулатор на растот и метаболизмот на клетките. Со неговото потиснување може да се поттикне автофагијата – процес во кој клетките ги разградуваат и рециклираат оштетените или непотребните делови. Токму автофагијата се смета за еден од механизмите поврзани со одржувањето на клеточното здравје и стареењето.

Интересни резултати досега се добиени и кај животни. Во тригодишно истражување на мајмуни, метформинот бил поврзан со побавно стареење на повеќе ткива, особено на мозокот. Според податоците, одредени биолошки показатели на стареење се менувале побавно кај животните кои го примале лекот.

Постои и човечки податок што предизвика голем интерес. Во истражување објавено во 2025 година, научници анализирале 438 жени постари од 60 години со дијабетес тип 2. Кај оние кои започнале терапија со метформин бил забележан околу 30 отсто помал ризик од смрт пред 90-годишна возраст во споредба со жените кои користеле сулфонилуреа. Сепак, станува збор за набљудувачка студија, па резултатот не докажува дека токму метформинот е причината за подолгиот живот.

Научниците истражуваат и како лекот влијае врз цревниот микробиом. Промените во составот и активноста на цревните бактерии може да влијаат врз воспалението, цревната бариера и метаболичкото здравје, а токму овие процеси се поврзани со стареењето.

Нови истражувања дополнително покажуваат дека метформинот може да влијае врз стареењето на одредени клетки. Една студија објавена во 2026 година покажала дека лекот може да го намали стареењето и воспалението на макрофагите – клетки на имунолошкиот систем кои имаат важна улога во развојот на атеросклерозата. Истражувањето е лабораториско и не значи дека лекот веќе може да се смета за терапија против стареење.

Токму тука е и најважната ограда. Иако резултатите се ветувачки, сè уште нема големо, дефинитивно клиничко испитување кое покажало дека метформинот го продолжува животот на здрави луѓе или го запира нормалното стареење. Голем дел од досегашните докази доаѓаат од истражувања на животни, лабораториски експерименти или набљудувачки студии кај луѓе.

Затоа метформинот засега не е одобрен како лек против стареење. Неговата главна медицинска примена и понатаму е лекување на дијабетес тип 2, а научниците допрва треба да утврдат дали неговите ефекти врз биолошкото стареење можат безбедно и ефикасно да се искористат и кај луѓе кои немаат дијабетес.

Истражувањето на метформинот како потенцијален лек што би можел да го продолжи периодот од животот поминат во добро здравје продолжува, а токму резултатите од идните рандомизирани клинички испитувања ќе бидат клучни за да се утврди дали лекот навистина може да го промени начинот на кој старееме.