„Парадоксот на бродот на Тезеј“ уште се нарекува и „Парадоксот на Тезеј“ односно Плутарховиот парадокс на бродот на Тезеј бидејќи токму Плутарх, во неговото дело „Животот на Тезеј“, го сочувал од заборав. Каква врска има со Македонија? Или со Франкенштајн? Никаква, и секаква.

Но, прво, многу кратко за митот за Тезеј, колку да знаеме за што говориме: Тезеј, митскиот основач и крал на Атина, убивајќи го Минотаурот ги спасува атинските деца давани како данок на критскиот крал Минос и ги превезува со брод на островот Делос. Во негова чест и спомен на овој настан атињаните го сочувале бродот како реликвија, континуирано го одржувале менувајќи ги деловите што со време гниеле и се распаѓале…, така што на крајот античките филозофи го поставиле прашањето: ако не останало ниту едно делче од оригиналниот брод, зарем тој и понатаму можел да се нарекува – бродот на Тезеј?

Прифаќајки го овој парадокс современите филозофи го согледувале (и) во релација со идентитетот, што пак во многу аспекти нѐ поврзува со актуелната ситуација на државата подготвувана за целосен козметичко-идентитетски зафат. Тука е „врската“.

Зашто, после сѐ што неколку „умни“ глави ни подготвија, Македонија тивко но сигурно ќе се трансформира во македонски парадокс за исчезнувањето, многу сличен на оној на бродот на Тезеј но и на други историски настани. Поточно, како што предвидува „чуениот“ нелегален односно нелегитимен а сепак активен Протокол бр. 2, државата полека но сигурно ќе биде депривирана, или обезличена, како сакате, од сите национални и историски придавки и обележја, ќе биде нарекувана секако освен онака како што сме свикнале и посакуваме. Ќе биде обезличена до непрепознатливост односно до „трансформацијата“ во – нешто друго. Се разбира, сите – освен една безначајна сурија некадарници – знаеме што ќе биде тоа друго, но се правиме наивни. Можеби тогаш ќе бидеме „довршени Македонци“?

Не, дури ни тогаш, зашто како што ќе се менува дел по дел од македонската историја и сегашност (многу слично на деловите од бродот на Тезеј), како што нештата ќе добиваат нови имиња и содржини а историските личности друг, нов идентитет, така и ние, полека но сигурно ќе заминеме во вечноста како уште една глупава држава и уште поглупав народ кои не успеале да опстанат во светот на предаторите. Мистеријата на изчеснувањето на Инките, или на Маите, Хазарите и др., на пример, барем останува релативно неразјаснета загатка што можеме да ја толкуваме различно, дури и позитивно. Нашата нема да биде ни загатка ниту пак мистерија – сите ќе знаат дека едноставно сме биле глупави! Сме немале смелост да се спротивставиме, да се бориме за себеси и иднината, да прекинеме со ова наивно и квинслишко лицемерие.

Бидејќи, како што слој по слој ќе ја соголуваат историјата, традицијата, јазикот, културата…, како што македонските теми свесно ќе бидат оставени да гнијат како даските од бродот на Тезеј и да бидат потоа заменувани со нови со бугарска историска патина, така и нашиот дух полека но сигурно ќе млитавее, ќе се предава, ќе изумира… Ќе нѐ колнат и претците и идните генерации, ќе бидеме за потсмев на сиот нормален свет, можеби ќе нѐ викаат продадени души…, не знам, па и не сакам да знам, но нема да бидеме ова што сме и секогаш сме биле. Зошто? Заради неколкумина среброљубни имбецили?

И заради тоа што немало (дури, по ѓаволите, ни Уставниот суд!) кој да го анулира – по секоја цена! – оној предавнички, ступиден, нецивилизациски „Бујаров протокол“, но и Заевиот малоумен договор?! И заради тоа што една петоколонашка групација секојдневно раскажува бајки за некаква еу (малите букви се…) која ни е наводно неопходна а која де факто е кума на целиов македонски парадокс?!

А врз него, како црешичка врз шлагот, ни се појавува сеништето на Франкенштајн, лик кој целосно ни одговора зашто, како што смислила Мери Шели, а денес ја дополнуваат некоиси Макрон, фон дер Лајен, Шолц… или имагинарниот Виктор Франкенштајн, многу едноставно може на цел народ да му се смени личниот/идентитетскиот опис, да му се смисли ново-стара фаца и минато, да се склепа (повторно) некаков старо-нов „народ“ – или гротескна хуманоидна компилација! – со едноставна монтажа на различни историски делови, украдени или измислени. И се впуштиле во работа што трае до денес.

А изгледа тие „внатрешните“ го започнаа „зафатот“ наопаку, од крајот – од менувањето на името на државата, што би требало да е последниот чин – или пак можеби тој чин веќе во таквиот старт ја најави целата замислена операција. Зашто, не верувам дека во земјава има(ше) повеќе од два-тројца будали кои веруваа(т) дека во блиска иднина нема – дури и спонтано! – да има тивка промена и во придавките извлечени од новото име на државата. Што веќе и се случува, особено во ословувањата од страна на политикантски званичници на јужниот и источниот сосед. За неколку години сѐ ќе биде северномакедонско, со што ќе се заокружи македонскиот парадокс.

Ако воопшто опстане и тоа – северномакедонско!? Зашто, како пак тоа би било соодветно на комплетната „реконструкција“ на историјата, на Франкенштајнизираниот „лик“ на Македонецот и на новото име на државата?

П.С.

Некој поамбициозен, ако сака може македонскиот парадокс да го види и во светлината на најновата „мудрост“ – или уште еден парадокс! – во интерпретација на оној кутар Филипче кој сака спротивставувањето на актуелната козметичко-идентитетска реконструкција да ни го претстави како „губитничката страна на историјата“, со што ќе сме биле „изложени на странски влијанија на трети земји“ и ќе биде „под ризик и иднината на земјата и иднината на младите коишто живеат тука”.

Но, како Бугари, веројатно ќе нѐ огрее ново сонце?!

The post Македонски парадокс: Франкенштајн на бродот на Тезеј appeared first on plusinfo.mk.

Одлуката на Општина Тетово да воведе посебни термини за користење на Градскиот базен исклучиво за жени и девојки не е прашање што треба да се сведе на дневнополитичка полемика, ниту, пак, на дебата за нечии верски, културни или лични убедувања. Таквиот пристап би ја промашил суштината на проблемот. Прашањето што се отвора е многу подлабоко и има јасна уставноправна димензија.

Во оваа анализа намерно не навлегувам во верските, културните или политичките аспекти на оваа одлука. Не затоа што тие не постојат, туку затоа што не се предмет на уставноправната анализа. Секој граѓанин има право на своите уверувања, а институциите имаат обврска да создаваат услови тие да се почитуваат. Но, кога јавната власт таквите барања ги претвора во задолжителни правила за користење на јавен објект, прашањето престанува да биде политичко или културно и станува уставноправно.

Суштинското прашање е едноставно: дали орган на локалната самоуправа може, со организациска одлука, да воспостави различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, доколку такво овластување не произлегува од важечкиот Устав и законите?

Во правната држава локалната самоуправа не е носител ниту на уставотворна, ниту на законодавна власт, туку своите надлежности ги врши во рамките утврдени со Уставот и законите. Таа има право да ги организира јавните служби што се во нејзина надлежност, но нема право, преку организациски акти, фактички да уредува прашања што по својата природа припаѓаат на законската материја. Дискреционото право не е право на создавање нови правила, туку право, во рамките на законот, да се избере најсоодветниот начин за негово спроведување. Организацијата на работењето не смее да прерасне во нормативно уредување на уставно загарантираните слободи и права.

Во конкретниот случај никој не го оспорува правото на Општина Тетово да го утврдува работното време на Градскиот базен, да го организира начинот на неговото функционирање или да донесува правила што обезбедуваат безбедно и ефикасно користење на објектот. Но, сосема друго прашање е дали, под превезот на организациска мерка, може да се воведе различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, ако такво овластување не произлегува од важечкиот правен поредок.

Во уставната демократија администрацијата не смее да го заменува законодавецот. Законодавната власт ги утврдува правилата што важат за сите граѓани, а извршната и локалната власт се должни да ги спроведуваат. Кога со организациски акт фактички се воспоставуваат правила што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права, оправдано се поставува прашањето дали јавната власт останала во рамките на својата надлежност или навлегла во сфера која Уставот и законите ја резервираат за законодавецот.

Уставот е јасен. Членот 8 го утврдува владеењето на правото како темелна вредност на уставниот поредок. Членот 9 гарантира дека граѓаните се еднакви во слободите и правата, независно од полот, и дека се еднакви пред Уставот и законите. Членот 51, пак, утврдува дека сите прописи и други акти мора да бидат во согласност со Уставот и законите. Тоа значи дека ниту еден акт на орган на локалната самоуправа не може, без јасно законско овластување, да воведува нови правила што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права. Овие одредби не се декларативни, туку обврзувачки правила за сите носители на јавната власт, вклучително и за единиците на локалната самоуправа.

Оттука, одлуката на Општина Тетово не треба да се оценува според тоа дали е популарна или дали произлегла од барање на дел од граѓаните. Во уставната демократија, ниту добрата намера, ниту групната поддршка не можат да бидат замена за уставните и законските овластувања. Кога јавната власт донесува одлука што непосредно влијае врз начинот на користење на јавна услуга, таа мора да покаже дека постапува во рамките на својата надлежност, во согласност со Уставот, законите и темелните принципи на законитост, еднаквост и владеење на правото.

Во демократското уставно уредување повикувањето на јавниот интерес само по себе не претставува доволен правен аргумент. Секогаш кога јавната власт се повикува на јавниот интерес, таа има обврска да покаже дека мерката што ја презема има јасен уставен и законски основ, дека е легитимна, неопходна и пропорционална на целта што сака да ја постигне. Добрата намера не може да биде замена за законското овластување, исто како што барањето на една група граѓани не може само по себе да создаде нов правен режим за користење на јавна услуга.

Во оваа смисла, не е спорно дека законодавецот, доколку оцени дека постои легитимен јавен интерес и доколку ги почитува уставните гаранции и меѓународните стандарди за заштита на човековите права, може со закон да уреди одредени специфични режими на користење на јавните услуги. Тоа, меѓутоа, е прашање на законодавна политика и парламентарна постапка. Предмет на оваа анализа не е што законодавецот би можел да уреди во иднина, туку дали, според важечкиот уставен и законски поредок, орган на локалната самоуправа може самостојно, со организациска одлука, да воспостави таков режим.

Оттука, сосема легитимно се поставува едно пошироко уставноправно прашање: ако денес се прифати дека орган на јавната власт може, со организациска одлука, да воведе различен режим на користење на јавна услуга врз основа на полот, според кои уставноправни критериуми ќе се определуваат границите на таквото овластување? Ова не е споредба меѓу различни основи на дискриминација, ниту предвидување на можни идни ситуации. Ова е уставноправен тест за доследноста на принципот на еднаквост и за границите на организациските овластувања на јавната власт.

Во секоја уставна демократија постои јасна хиерархија на правните акти и надлежности. Уставот ги поставува темелните принципи, законите ги разработуваат слободите, правата и обврските, а подзаконските и организациските акти служат исклучиво за нивно спроведување. Кога организацискиот акт фактички почнува да уредува прашања што непосредно влијаат врз начинот на остварување на уставно загарантираните слободи и права, тогаш веќе не станува збор само за организација на јавната служба, туку за прашање од уставноправно значење.

Оваа анализа не е насочена против никого. Таа не ги оспорува ничии верски, културни или лични убедувања, ниту потребите што ги изразува дел од граѓаните. Нејзината цел е да потсети дека во уставната држава секоја јавна власт, без оглед на добрата намера, е ограничена со Уставот и законите. Затоа не се оспорува правото на која било група граѓани да бара одредени решенија, туку овластувањето на јавната власт, без јасен уставен и законски основ, тие барања да ги претвори во задолжителни правила за користење на јавна услуга.

Оттука, прашањето што го отвора одлуката на Општина Тетово не треба да добие политички, туку институционален одговор. Доколку постои сомнеж дека со конкретната организациска одлука се надминати уставните и законските овластувања на локалната самоуправа или е доведен во прашање уставниот принцип на еднаквост, тогаш надлежните институции имаат должност да ја дадат конечната правна оценка. Тоа не е само прашање на заштита на правата на граѓаните, туку и на зачувување на уставниот поредок и принципот на владеење на правото.

Правната држава не се мери според тоа колку лесно им излегува во пресрет на различните барања, туку според тоа колку доследно ги почитува Уставот и законите кога одлучува за слободите и правата на секој граѓанин.

The post Кога користењето на јавните установи се дели по пол appeared first on plusinfo.mk.

Министерот за финансии на Исланд, Дади Мар Кристоферсон, деновиве изјави дека членството во ЕУ е клучно за економијата и безбедноста на земјата. Исланд е членка на НАТО без сопствена армија, а на 29 август ќе гласа за тоа дали да ги продолжи пристапните преговори.

Исланд аплицираше за членство во 2009 година, но го паузираше процесот во 2013 година и официјално ја повлече својата молба во 2015 година. Но, безбедносно-политичката и економската реалност сега е поинаква. Во својот говор во Давос во јануари годинава, американскиот претседател Трамп четири пати ја спомена потребата на САД за Исланд. Иако Трамп веројатно ги измешал островите и мислеше на Гренланд, тешко дека намерата му беше да ги смири Исланѓаните.

Како членка на Алијансата, Исланд без сопствена одбрана во пракса е целосно зависен од САД. Сега земјата гледа потреба да се поврзе и поблиску до Европа. Една од главните причини поради кои владата во Рејкјавик сака да ги забрза заложбите за доближување кон европските интеграции е напорот на ЕУ да ѝ понуди на Украина делумно членство уште следната година. Исланд не сака да биде оставен во втор план кога Унијата ќе се прошири.

Наместо тоа, работите би можеле да се одвиваат изненадувачки брзо. Ако Исланѓаните кажат „да“ за ЕУ на референдумот во август, нивното приклучување би можело да оди брзо. Исланд е веќе дел од Шенген, а и голем дел од законодавство на земјата е во согласност со ЕУ.

Но, во исто време даночната битка и понатаму ја дели ЕУ. Неодамнешниот состанок во Брисел за предложениот долгорочен буџет на Унијата не заврши со усогласени ставови. Две страни, всушност, се соочуваат една со друга. Германија, Холандија, Шведска, Финска и Данска изразуваат несогласување со предложените 1.800 милијарди евра. Станува збор за земји кои имаат добра контрола врз своите државни буџети. Од другата страна на преговарачката маса се Италија, Шпанија и Франција, кои добиваат големи субвенции од ЕУ.

Прашањето има две димензии. Едната е дали ЕУ треба да стане трансфер унија, каде што даночните обврзници во некои земји се принудени да ја носат одговорноста за економијата на други земји – преку Брисел. Другата димензија е поврзана со демократијата во донесувањето на одлуките. И двете димензии се непосредно испреплетени.

На кое ниво треба да се донесуваат одлуките? Прашањето постојано се поставува во земјите-членки, и пред секое евро што треба да се прати во Брисел. Зошто издвоените национални буџетски средства мора да се испратат таму, бидејќи потоа не може да се бара вистинска одговорност за тоа како се трошат даночните пари што ги администрира бриселската дипломатија.

Од година во година Европскиот ревизиски суд го критикува начинот на кој се исплаќаат буџетските средства на ЕУ. Сè уште, со тековните буџетски преговори, се предлага поддршката за земјоделство да сочинува повеќе од половина од вкупните расходи, кои се одлеваат во некои земји-членки како во бунар без дно. Огромниот земјоделски сектор на Украина драматично би ја зголемил таа дупка.

Земјите кои даваат нето-придонес за полнење на ЕУ касата, а оттаму добиваат назад многу помалку, не би сакале да функционираат едноставно како банкомат од кој постојано ќе се извлекуваат средства за трошоци кои не подлежат на целосна контрола.

Директно влијание врз европскиот буџет секако има и процесот на проширувањето на ЕУ. Вклучувањето на нови членки бара значителни финансиски ресурси за структурна помош и земјоделство, а што ги принудува сегашните земјите-членки повторно да преговараат за големината и распределбата на буџетот во однос на повеќегодишната финансиска рамка што стапува на сила во 2028 година.

Вклучувањето нови земји бара целокупната буџетска рамка значително да се зголеми за да се финансираат истите нивоа на поддршка. Европската комисија предложи нова структура на буџетот по 2027 година, со посебни мерки конкретно насочени кон проширувањето. Со тоа, ЕУ-членките кои даваат најголем нето-придонес, какви што се Германија и Шведска, ризикуваат да мора да плаќаат уште повеќе продонеси во европската каса, додека сегашните ЕУ-членки кои се приматели на буџетски средства, би можеле да се соочат со намалена поддршка кога фондовите ќе треба да се распределат на значително ппоголем број земји-членки, вклучувајќи ги, значи, и новопримените по проширувањето.

Во секој случај, дискусиите околу ЕУ-проширувањето постојано добиваат нови перспективи. Освен во Исланд, и во Норвешка може да се очекува сè поинтензивна дебата за членството во ЕУ поради новата глобална ситуација. „Лудиот свет“ ја принуди ЕУ да извади алатки од кутијата што не беа многу користени порано, изјави норвешкиот министер за надворешни работи Еспен Барт Ајде во „Фајненшл тајмс“ пред извесно време. „Токму такви алатки поради кои порано донесовме одлука да не се приклучиме“.

Повеќе од три четвртини од Европејците денес веруваат дека нивните земји имале корист од членството во ЕУ. Во толкав обем европските граѓани ја гледаат ЕУ и како стабилно подрачје во проблематичен свет. Уште повеќе поддржуваат посилна соработка во областа на одбраната, според резултатите на истражувањата на Евробарометарот.

Десет години по Брегзит и напуштањето на ЕУ, сè повеќе Британци исто така повикуваат на враќање во Унијата. Но, многумина веруваат дека тоа веројатно нема да се случи. Донесувањето таква одлука би отворило многу од раните создадени од жестоката кампања што претходеше на Брегзит. Сега би биле потребни нови преговори, исцрпувачки за сите страни. Поверојатно е дека со текот на времето, Велика Британија и ЕУ ќе се зближат на други начини.

Нема сомнение дека Европската унија, и покрај сите проблеми и разидувања кои ги нарушуваат интегарциите, се уште зрачи со привлечна сила. Европската комисија, како што деновиве објави „Политико“, сè поинтензивно работи на предлог за постепена интеграција што би им дала на земјите-кандидатки пристап до финансирање од ЕУ, трговски преференции и делови од единствениот внатрешен пазар, пред да бидат примени како полноправни членки. Целта е да се продолжи со реформските работи во земјите чиј процес на пристапување може да трае неколку години, при што се смета и на Украина. Европската комисија се надева дека шефовите на држави и влади на земјите-членки на ЕУ ќе дадат зелено светло за оваа иницијатива на самит на Европскиот совет во октомври или декември годинава.

Тоа веројатно ќе ги зголеми надежите дека и за Македонија, која и понатаму е блокирана поради билатерланиот спор со соседна Бугарија и барањата за уставни промени, ќе се подотворат вратите за почеток на пристапните преговори за членство. Но, се разбира, без ригидни идентитетски уцени кои во крајна линија ни најмалку не одат во прилог на јакнењето на кредибилитетот на европските интеграции – и на самата ЕУ.

The post Членството во ЕУ е клучно appeared first on plusinfo.mk.

Кризните времиња – а ние не можеме да одречеме дека живееме во такво – наложуваат соодветно поведение, вклучувајќи го тука секако и правото на говор, особено кај оној дел од општеството којшто сака себеси да се претстави како прогресивен, интелектуален, елитен односно водечки во секој поглед. Но кога го спомнувам правото на говор не мислам на ограничувањето или ускратувањето на истото како основно човеково право. Но мислам на онаа лична, интелектуална одговорност пред себеси и пред јавноста тоа право да се „прочисти“, депропагандизира и по потреба деидеологизира односно да се насочи, колку што може, кон вистината, каква и да е.

Или, ако уште античките демократии умееле да ја направат разликата помеѓу исегорија (ἰσηγορία) како политичка привилегија на право на јавен збор и парезија (παρρησία) како слобода на бестрашен говор на граѓанинот, зарем ние не сме способни за тоа? Иако навидум слични, дури идентични, двата поими посочуваат на суштинска разлика, онаа што ни е неопходна денес.

А суштинската разлика, упростено, ја воведува во игра вистината како доминатен односно единствен можен начин на јавна комуникација во сложени, тешки времиња. На ова посочувал и Фуко, но за тоа малку подоцна. Се разбира, тој и таков говор не може никој да го наметне или наложи со декрет. Тој зависи од личниот морал, интегритет и професионална етика. Нема да спомнувам овде „патетични“ поими како чувства и почит кон сопствената земја и сограѓани, кон својата историја, култура и идентитет… Но тоа се поими што се наметнуваат самите по себе во вакви времиња.

Но ние паѓаме и на тој испит. Како што се продлабочува кризата со македонскиот евроинтегративен пат, зајакнува интензитетот и се проширува дијапазонот на пропагандистичкиот и навивачки говор на една категорија „интелектуалци“, насочен не само кон власта – која имате право да ја сакате или не, па следствено и да ја критикувате – туку и кон сите кои мислат поинаку! Што, да речеме, и не е најстрашната страна на овој тип клиентелистички говор. Проблемот се продлабочува што во тој говор, главно навредлив и неаргументиран, по правило нема одговор на дилемите во јавноста за македонскиот пат кон еу (малите букви се…), нема рационален дискурс, уште помалку дијалог или расправа за сите досега посочени „темни места“ во инсистирањата на источниот сосед и политикантската машинерија на еу, нема предвидливи одговори на поставените прашања од многумина компетентни кај нас итн.

Единствено што слушате се навреди за некакви недовршени Македонци, за неспособна власт, за македонски национализам или за идиотштината дека ние „мораме да се прилагодиме кон историската вистина дека во минатото сме биле дел од еден ист народ“ со источниот сосед, за некаков „достоинствен погреб на државата“, за бизарно аплицирање на некакви етолошки теории во антропоморфни релации и слично, сѐ со цел да се внесе чувство на несигурност кај граѓаните, забуни и дезориентација во однос на состојбите во државата и нејзините перспективи без исполнувањето на странскиот диктат и др. А после да се говори дека тоа го прави – некој друг!

Или, ако сакате, не можете ан блок да опонирате на нечие – и тука најмалку ја подразбирам власта! – рационално инсистирање на суверени права, на право на јазик, култура, историја…, но и на отпор против негациите на тие права, а притоа да не приведете ниту еден аргумент освен некакво лично пелтечење за неважни нешта. Односно, и упште попрецизно: не можете – како што тоа го прави дел од спомнатата „интелигенција“ – да инсистирате на одредено (наметнато) решение, но да не ги коментирате и сите дополнителни диктати што другата страна отворено ги наметнува. Можеби сме ние навистина „прост народ“ но оние „сложените“ немаат ли обврска да објаснат како според нив ќе се одвива идната македонско-бугарска приказна? Па дури и сите да сме за пред Кооператива со топло пиво, немаат ли слепциве морална и професионална должност да нѐ просветлат со нивните „вистини“:

Зашто, јавните прозивки и упатства од страна на оние Радев, Јотова, Борисов и други високи бугарски функционери не се поништуваат со приказни за некаков македонски национализам, за погреб на државата, за „глувчешки рај“…, туку бараат дециден одговор: што со ваквите диктати утре, откако оние 215 Бугари ќе бидат внесени во Уставот? Такви парезијастички одговори наложуваат вакви кризни времиња и само така и тогаш се добива доверба од јавноста!

Но, бидејќи го спомнав Фуко, да појаснам дека на неговите шест предавања на Беркли (октомври/ноември 1983) насловени „Дискурс и вистина: проблематизацијата на парезијата“, тој го дефинира концептот на парезијата посочувајќи на неколку клучни критериуми: отвореност, вистинитост, опасност, критичност и должност. Секој од нив е интересен, но можеби овде треба да се потенцираа барем два – вистинитост и должност.

Фуко инсистира на вистинитоста на овој говор односно на значењето „да се каже вистината“. Но кај нас, па и не само кај нас, по правило има многу „вистини“. Но Фуко е дециден: „парезијстот говори вистина бидејќи знае дека тоа е вистина; и знае дека тоа е вистина бидејќи тоа е навистина вистина“! Таквиот говорник не е само искрен и не го кажува само својот став туку неговиот став е исто така вистина и таму „секогаш има точно совпаѓање помеѓу верувањето и вистината“!

Но како ние, или „обичниот граѓанин“, би знаеле дека тоа „е навистина вистина“ и кој ја кажува? Секако, тоа не е лесно прашање, ги интригирало уште Плутарх, Гален и други, но тука во игра влегуваат некакви предистории, претходни (не)морални биографии, идеолошко-политички и клиентелистички релации, етичките ставови на личноста, вистинитоста на претходните тврдења и теоретизирања итн. Или, како во нашиот најчест случај – ако говорникот упорно одбегнува соочување со фактите, со аргументираните анализи на можниот развој на настаните по прифаќањето на непринципиелниот диктат, ако крајно непринципиелно одбегнувате одговор на децидните ставови на соседните политиканти за нови и нови пристапни услови, ако дури ги игнорирате и оние европски гласови во полза на Македонија…, тогаш за каква „вистина“ може да стане збор? Односно, ако во недостаток на компетентен одговор на сето претходно спомнато користите само етикети и квалификации, соцреалистички флоскули и натегнати „филозофирања“… тогаш тоа не е сериозен и општествено одговорен говор. Да не спомнувам дека кај некои претставници на наводно академската заедница тоа преминува во уличарско лаење. Просто да ви е гнас да ги сретнете некаде!

Што е уште пострашно, претставниците на овој тип говор кај нас се главно оние со некакви академски титули или оние здодевни соцреалистички „општествено-политички работници“ кои одамна не знаат што да прават со себеси па се продаваат на сите што се подготвени да платат. Политикантите – онаа булумента скапо платени недоквакани простаци кои седат дури и во Собранието или други високи државни институции – не ги вбројувам овде бидејќи тие секако се (одлично) платени да говорат глупости.

Затоа, мораме да (му) веруваме (и на Фуко) дека вистината – или говорењето вистина, како сакате – е темелот на секоја демократија уште од времето на Атина. Ако воопшто и размислуваме за нив, за демократијата и вистината!

The post Компетентен говор или уличарско лаење appeared first on plusinfo.mk.

На Балканот, војните веќе не мирисаат на барут. Мирисаат на мастило, и можеби апсурдно, но и на архивска прашина. За слободна Македонија некогаш тука, а за волја на вистината неретко и во Европа, се гинело херојски со пушка, бомба или со револвер во рака, а денес се исчезнува со само еден потпис на некаков си добрососедски договор. Македонија денес не ја напаѓаат со тенкови, напалм бомби и со пешадија. Тоа би било премногу бучно за префинетиот вкус на модерна Европа. Стратегијата на Македонските (добро)соседи денес, е апсулотно сообразена со модерноста на клубот каде што членуваат, па затоа нивната стратегија е многу поелегантна. И, за жал, многу пофатална. Тие сè помалку велат: „Вие не постоите“. Тоа е, сепак, примитивна фраза. Денес тие велат: „Вие секако постоите, но само како фуснота во нашата историја’’.

И секако, би додал безмалку секој здраворазумен Македонец, а и Европјанин, тука не станува збор за класично негирање, туку за перфиден процес на канибалистичка интеграција, целосно проголтување и обезличување.

Само најнаивниот добронамерник не би ја забележал совршената синхронизација. Оркестар кој вежба со децении. Додека едниот сосед со декрет ви го уредува античкото минато, правејќи ве сопственици на „нова“, географски чиста, но историски стерилна реалност, другиот ве чека на следната кривина со отворена прегратка и подготвен ДНК-тест за средниот век. Целта не е да се срамни Македонија со земја, туку да се испразни од сопствената суштина. Да се претвори во восочна кукла која едниот ќе ја облече, а другиот ќе ја круниса со хеленистички ловоров венец.

Кога минимум двајца соседи одеднаш ќе најдат совршен консензус за вашата анатомија, тогаш не станува збор за случајност, туку за поделба на пленот. Тие ја присвојуваат македонската култура, ја претопуваат во своите државни наративи, оставајќи го Скопје како административен главен град на една културна празнотија. Тоа е целта на ова војна. При што, иако навидум безодветно, ова е вистинска војна на железни тупаници во кадифени ракавици.

Досегашната практика на пасивна одбрана, со чест на инцидентни исклучоци, дава минимални резултати.

А не мораше да биде вака. Постоеја времиња кога културата навистина чекореше на првата линија на идентитскиот фронт, свесна дека политичките интеграции се само празна бирократска лушпа доколку не се втемелени врз органски, културни претпроцеси. Во преломната 1999 година, во ек на косовската криза и бомбардирањата, во период на интензивна соседска и меѓународна пропаганда, ја имав привилегијата како тогашен директор на Кумановскиот народен театар да иницирам соработката „Балкан без граници“, потпишувајќи меморандум со колегите од Ќустендил и од Лесковац. Нашата девиза во манифестот беше јасна и визионерска: „Балканските интегративни процеси како дел од европските интегративни процеси“.

Тогаш, овој постулат имаше карактер на храбар уметнички експеримент.

Своевиден културолошки одговор на сè она кое во тој момент се случуваше кај нас и околу нас. Не чекавме бирократите од Брисел или локалните политичари да ни ја нацртаат иднината. Ја поставивме копродукцијата „Мала куќа на граница“ од Славомир Мрожек, во режија на Бранко Брезовец од Хрватска. Додека реалната политика црташе нови граници и визи, терајќи нè да го живееме театарот на апсурдот на секој граничен премин меѓу Македонија, Србија и Бугарија, нашите актери на сцената, зборувајќи три различни јазици, а разбирајќи се совршено, ја исмеваа и ја рушеа таа вештачка бариера пред очите на балканската публика.

Тоа што во 1999 година беше уметнички пионерски експеримент, денес стана геополитичка нужност.

Веројатно и затоа саботната „Кармина Бурана“ изведена под отворено небо во градскиот скопски парк, ремек дело на Македонската, Бугарската и на Грчката филхармонија ја доживеав посебно емотивно и со восхит. Патот е тој.

Културниот интегративен процес не е луксуз, туку носечки столб на секоја политичка стабилност на Балканот. Политиката не може да изгради траен систем на соработка, ако претходно културата не го подготви теренот преку рамноправен дијалог. Културната кохезија е онаа која ги поставува правилата на играта, затоа што вистинската соработка не подразбира бришење на разликите, туку нивно меѓусебно признавање како суверени ентитети.

На Балканот, почитта не се стекнува со бирократија и со декларации.

Ако соседите користат стратегија на перфидно голтање, Македонија мора да одговори со контранапад. Можеби е време е да го извадиме најтешкото артилериско оружје, нашето неспорно историско, културолошко и духовно право врз Македонија.

Затоа што токму на нас ни припаѓа легитимитетот и обврската да бидеме вистинскиот центар и корифеј на Балканот. Македонија е лулката од која излезе писменоста и духовноста, не само балканска туку и источноевропска. Тука е Првиот Славјански универзитет. Ние го имаме Охридското духовно наследство кое зрачеше кон цела Источна Европа тогаш кога другите талкаа во мрак. Наследството на Кирил и Методиј не е сопственост на никакви бирократски комисии, тоа е универзален код зачнат тука.

Ние мора да бидеме иницијатори и домаќини на балканската, а и поширока соработка. Интегрирани во Европската културна посебност.

Самиот концепт на „интеграција“ како предуслов ја имплицира посебноста и специфичноста на секој што учествува во неа. Кога Македонија ќе застане на чело како лидер во кохезивноста, таа всушност ја запечатува својата различност. Не можете да интегрирате нешто што не постои како посебен ентитет. Македонската стратегија мора да биде инклузивна, да ги собере сите околу својата софра, наметнувајќи го сопствениот наратив како кохезивен фактор. Македонија мора да стане регионален културен магнет.

Кога ти си тој што ги поврзува Србите, Албанците, Бугарите и Грците во еден супериорен уметнички и интелектуален простор, еве нарекувајќи го Балкански простор, твојот легитимитет како автентичен центар станува неоспорен.

Во годините пред нас нашата културна понуда ќе треба да е толку моќна, жилава и неопходна за целиот регион, што секој обид за нејзино голтање да предизвика нивно политичко и културно давење. Ако се тргне веднаш со ваква стратегија, тогаш големиот настан пред нас – Скопје како Европски град на културата 2028, нема да е инцидент. Тој ќе биде своевидно апоге на триумфот на нашиот културен идентитет. Автохтон македонски потпис, поткрепен од својот целосен културен суверенитет, во Европската бела книга на народите.

На крајот на денот, идентитетот не се губи затоа што некој друг е силен. Се губи затоа што вие сте станале слаби, неми и самоизолирани.

Време е Македонија да проговори. Не со крик на немоќна жртва, туку со сигурен глас на цивилизациски домаќин на Балканот.

The post Како се краде идентитет без испукан куршум appeared first on plusinfo.mk.

Почитуван министре Тошковски,

Со внимание ја проследив информацијата за измените на Правилникот со кои се дозволуваат видливи тетоважи и бради кај полициските службеници. На прв поглед, оваа одлука може да изгледа како чекор кон модернизација, усогласување со современите трендови и почитување на личните права и слободи. Но, дали навистина станува збор само за индивидуален избор на изглед или со оваа одлука се отвора едно многу подлабоко прашање – прашањето за институционалната неутралност, авторитетот на државата и довербата на граѓаните во нејзините безбедносни институции?

Ова писмо не е напишано против тетоважите. Не е напишано ниту против брадите. Уште помалку е насочено против нечие право да го изразува својот личен идентитет. Во демократско општество тоа право е неспорно и заслужува целосна почит.

Но, постојат професии во кои, со прифаќањето на службата, доброволно се прифаќаат и одредени ограничувања што произлегуваат од јавниот интерес. Полициската професија е една од нив.

Полицискиот службеник не е обичен граѓанин кога ја носи униформата. Во моментот кога ја облекува униформата, тој престанува да ја претставува само својата личност, тој станува лице на државата. Тој не ја претставува својата политичка, идеолошка, етничка или верска определба. Не ги претставува своите лични убедувања, симпатии или идентитетски определби. Тој ја претставува Република Македонија, Уставот, законите и владеењето на правото.

Токму затоа униформата никогаш не била и не смее да стане обична работна облека. Таа е симбол на државниот авторитет, законитоста, јавниот ред и довербата што граѓаните ја вложуваат во институциите. Кога граѓанинот ќе застане пред полициски службеник, тој мора да биде уверен дека пред себе нема човек што настапува во свое лично име, туку држава која постапува еднакво кон сите, независно од нивната политичка, етничка, верска или која било друга припадност.

Затоа суштинското прашање не е дали некој има право на тетоважа.

Суштинското прашање е дали државата има право да бара институционална неутралност од оние што ја претставуваат. Одговорот, според моето длабоко убедување, е недвосмислен: ДА.

Личните права не престануваат со облекувањето на униформата, но со неа започнуваат и посебни професионални обврски. Она што е дозволено за секој граѓанин, не мора да биде дозволено и за оној што во тој момент ја претставува државата. Тоа не е ограничување на човековите права, туку природна последица на јавната функција што доброволно ја прифатил. Со прифаќањето на униформата, полицискиот службеник не се откажува од своите права, но прифаќа и повисок степен на одговорност кон државата и граѓаните.

Во секоја демократска држава постои јасна разлика помеѓу приватната сфера на граѓанинот и јавната функција што ја извршува државниот службеник. Колку се поголеми јавните овластувања што му се доверени, толку е поголема и неговата одговорност да ја зачува довербата во институцијата што ја претставува.

Современите демократски држави одамна го дале одговорот на ова прашање. Ниту една сериозна демократска држава не ја третира полициската униформа како приватен простор за неограничено лично изразување. Во повеќето европски држави и земји членки на НАТО, тетоважите се дозволени, но само доколку не содржат екстремистички, расистички, дискриминаторски, насилни или други симболи што можат да го нарушат угледот на службата или довербата на јавноста. Не затоа што државата е против личната слобода, туку затоа што е должна да го заштити интегритетот на институцијата.

Не е случајно што во демократските држави овие ограничувања не се доживуваат како напад врз личните права, туку како составен дел од професионалната етика на јавната служба. Оној што доброволно избрал да ја носи државната униформа, доброволно прифатил и повисоки стандарди на однесување од оние што важат за останатите граѓани. Тоа не ја намалува неговата слобода како човек, туку ја нагласува неговата одговорност како претставник на државата.

Правната логика зад ваквиот пристап е едноставна. Судијата не смее јавно да демонстрира политичка пристрасност. Обвинителот не смее да создава сомнеж во својата непристрасност. Припадникот на Армијата е обврзан со строги правила на дисциплина и однесување. Истото правило важи и за полицијата. Затоа не станува збор за ограничување на поединецот, туку за заштита на институцијата.

Токму затоа суштината на оваа дебата не е во правото на личен избор, туку во границите на јавната одговорност. Државата не бара од полицискиот службеник да се откаже од својот личен идентитет. Таа бара тој идентитет да не го засени идентитетот на институцијата што ја претставува. Во тоа се состои разликата помеѓу приватниот живот и јавната служба.

Токму затоа чувствувам обврска да поставам неколку прашања што заслужуваат јасен и аргументиран одговор.

Дали пред носењето на овие измени е изработена сеопфатна безбедносна, правна и компаративна анализа?

Дали новиот правилник прецизно ги дефинира симболите што нема да смеат да бидат јавно истакнати преку тетоважи?

Дали изречно ќе бидат забранети симболи на терористички организации, паравоени формации, екстремистички движења и други обележја што можат да предизвикаат страв, поделби или недоверба кај граѓаните?

Кој ќе одлучува дали една тетоважа е дозволена или недозволена и врз основа на кои критериуми?

Дали Министерството направило проценка како овие измени ќе влијаат врз довербата на јавноста во политичката, идеолошката и етничката непристрасност на полицијата?

Овие прашања не ги поставувам за да ја оспорам потребата од реформи, ниту пак да се спротивставам на модернизацијата на полициската служба. Ги поставувам затоа што секоја реформа во безбедносниот сектор мора да биде правно прецизна, институционално промислена и општествено одговорна. Во спротивно, наместо да ја зајакне довербата во институциите, може да отвори нови дилеми, различни толкувања и непотребни општествени поделби.

Овие прашања не се академски дилеми. Тие произлегуваат од самата природа на полициската професија и од обврската државата да ја зачува довербата во своите институции.

Замислете ситуација во која полициски службеник носи видливо обележје што кај дел од граѓаните се поврзува со вооружениот конфликт од 2001 година или со организација која кај едни предизвикува чувство на гордост, а кај други чувство на болка, неправда или страв. Во такви околности, не е доволно полицискиот службеник да биде непристрасен. Тој мора и да ја влева довербата дека институцијата што ја претставува постапува непристрасно кон сите граѓани.

Без оглед на професионалноста на полицискиот службеник, дали граѓанинот ќе може без двоумење да верува дека пред себе има целосно непристрасен претставник на државата?

Токму тука лежи суштината на проблемот. Во прашање не е што мисли полицискиот службеник, туку што симболизира институцијата што ја претставува. Не во тетоважата. Не во брадата. Туку во перцепцијата на институционалната неутралност.

Полицијата не смее само да биде непристрасна. Таа мора и да изгледа непристрасно. Довербата во институциите не се гради само со законски овластувања. Таа се гради и со симболите и со самиот изглед на службеното лице што институциите ги испраќаат кон јавноста.

Затоа новите правила не смеат да остават никаков простор за различни толкувања, селективна примена или правни празнини. Доколку правилникот не содржи прецизни, недвосмислени и обврзувачки критериуми за недозволените симболи, тогаш ризикуваме утре секоја одлука да стане предмет на различни толкувања, институционални импровизации и политички притисоци.

Не се спротивставувам на модернизацијата. Не се спротивставувам на човековите права. Не се спротивставувам ниту на реформите кога тие се внимателно осмислени, стручно аргументирани и правно прецизно уредени. Но се спротивставувам на секое решение што може да создаде правна нејаснотија, институционална дилема или сомнеж во непристрасноста на полициската служба.

Полицијата не е само институција што го спроведува законот. Таа е институција во која граѓаните мора да имаат безрезервна доверба. Токму затоа секоја промена што се однесува на изгледот, однесувањето и симболиката на полицискиот службеник вклучително и начинот на носење на униформата, брадата, тетоважите и другите обележја на службениот изглед мора да одговори на едно едноставно, но суштинско прашање: Дали со ова решение ќе се зајакне или ќе се намали довербата на граѓаните во полицијата како непристрасна државна институција?

Доколку одговорот не е недвосмислен, тогаш и самата одлука заслужува дополнителна стручна и јавна расправа.
Униформата и службениот изглед не се моден детал. Не се средство за лично претставување. Не се простор за испраќање лични пораки. Тие се видливото лице на државата. И токму затоа државата има не само право, туку и должност да ја заштити нивната неутралност, достоинство и јавен углед и изглед. Секоја одлука што се однесува на полициската униформа и службениот изглед мора да биде донесена со чувство на највисока државна одговорност, бидејќи тие не го претставуваат поединецот, туку државата.

Државата не започнува од зградите на институциите. Таа започнува таму каде што граѓанинот ќе ја препознае непристрасноста, достоинството и интегритетот на оние што ја претставуваат.

The post Отворено писмо до министерот Панче Тошковски: Униформата – државен авторитет или личен идентитет? appeared first on plusinfo.mk.

Во 2020 година, Финска се соочи со еден од највознемирувачките сајбер-инциденти во европското здравство. Психотерапевтскиот центар Vastaamo пријави напад врз својата база со пациентски досиеја – длабоко лични записи од психотерапевтски третмани, односно информации што пациентите ги споделиле во најранливите моменти од својот живот.

Случајот ја потресе финската јавност затоа што покажа нешто што секој современ здравствен систем мора сериозно да го разбере, а тоа е дека кога здравствениот податок не е заштитен, тогаш освен приватноста загрозена е и довербата во самиот систем. А довербата, која интегрира во себе и интимен апект, е основата врз која почива секој однос меѓу пациентот, лекарот и институцијата.

Од овој агол треба да се пристапи за да се разбере и петтиот столб на нашата Дигиталната здравствена стратегија 2026–2030, кој во себе ги опфаќа прашањата на сајбер-безбедност, отпорност и европска интеграција. Овие аспекти претставуваат предуслов за сè што сакаме да изградиме. Поврзано здравство без безбедност е ранливо здравство. Здравство што користи податоци без јасни правила може да ја изгуби довербата на граѓаните. Дигитален систем што нема план за криза може да застане токму кога пациентот најмногу има потреба од него. Значи доаѓаме до столбот што ги штити сите претходни четири столбови врз кои ја поставивме стратегијата. Ако интероперабилноста овозможува податоците да се движат, ако пациентскиот пристап му дава на граѓанинот поголема контрола, ако аналитиката овозможува подобро планирање, тогаш сајбер-безбедноста обезбедува сето тоа да се случува сигурно, законито и одговорно.

Мојата позиција е дигитализацијата на здравството да се гради со самодоверба, но и со дисциплина. Не смееме да ја гледаме системски изолирано или технички, како набавка на нов софтвер, туку како создавање национална функционална здравствена инфраструктура. А секоја инфраструктура што чува податоци за животот, здравјето и приватноста на граѓаните мора да има високи стандарди на заштита.

Здравствените податоци зборуваат за дијагнози, терапии, ризици, резултати, навики, наследни состојби и животни околности. Во нив има медицинска вредност, но и човечка чувствителност. Поради таа нивна интимна страна, нивната заштита не смее да зависи од различна практика во различни установи, од случајни решенија или од добра волја на поединци. Заштитата мора да биде дел од системот, интегрирана во нормативните правила, менаџирањето, обуката и секојдневното работење на здравствените установи.

Пациентот има право да знае дека неговите податоци се користат за негово лекување, подобра превенција, јавноздравствена анализа или научно истражување само во прецизно поставени и контролирани рамки. Лекарот, пак, мора да има навремен пристап до информациите што му се потребни за добра медицинска одлука. Меѓу овие две потреби нема спротивставеност ако системот е добро дизајниран. Напротив, добриот систем истовремено овозможува достапност и заштита.

Затоа во здравството мора да се знае кој пристапил до податок, кога пристапил, за која цел, со какво овластување и под каква одговорност. Силната идентификација, контролата на пристап, енкрипцијата, евиденцијата на активностите, управувањето со согласности и редовната проверка на системите не се бирократски слоеви. Тие се механизми преку кои довербата станува проверлива.

Но, безбедноста не завршува со заштита од неовластен пристап. Еден зрел здравствен систем мора да биде отпорен. Што значи да има развиен капацитет да продолжи да работи и кога ќе се појави технички дефект, прекин, напад или криза. Во здравството, прекинот на дигитален систем може да значи одложен преглед, недостапен резултат, блокирана комуникација, дополнителен притисок врз лекарите и неизвесност за пациентите.

Континуитетот на работењето мора да стане дел од пациентската безбедност. За секоја клучна услуга мора да има план: како се продолжува работата, кои процеси имаат приоритет, кои податоци мора веднаш да бидат достапни, кој ја носи одлуката, како се известуваат институциите и како системот се враќа во нормална функција. Потребни се процедури, редовни вежби, обучени тимови и институционална култура што не чека криза за да почне да размислува за ризик.

Европските анализи покажуваат дека здравството е меѓу најизложените сектори на сајбер-закани. ENISA, односно Европската агенција за сајбер-безбедност, во своите анализи за здравствениот сектор предупредува дека нападите со ransomware, односно уценувачки софтвер што блокира системи или податоци и бара откуп, се една од најсериозните закани. Во еден од извештаите на ENISA се наведува дека „нападите со уценувачки софтвер, односно ransomware, претставуваат 54% од сајбер-безбедносните закани во здравствениот сектор“. Со други зборови, најголемата опасност не е само некој да пристапи до податок, туку системот да биде блокиран, услугата да биде прекината, а здравствената установа да биде ставена во позиција да избира меѓу време, податоци и безбедност на пациентите.

Европската интеграција во оваа област има многу конкретно значење. NIS2, односно Директивата за мрежна и информациска безбедност, поставува повисоки обврски за заштита на критичните сектори, меѓу кои е и здравството. GDPR, Општата регулатива за заштита на личните податоци, ја поставува рамката за приватноста и правата на граѓаните. Data Governance Act, односно Актот за управување со податоци, отвора правила за доверливо и одговорно користење на податоците. AI Act, Актот за вештачка интелигенција, внесува стандарди за безбедна и контролирана употреба на алгоритми и нови технологии. Гледани заедно, воведувањето на овие европски правила не треба да се гледа како бирократски товар, туку систем на заштита на сите елементи од кои е составен здравствениот систем и сите корисници на неговите услуги.

Во истата европска логика влегува и European Health Data Space, односно Европскиот здравствен простор на податоци. Неговата суштина може да се објасни едноставно: здравствениот податок треба безбедно да го следи пациентот, наместо пациентот да ја носи својата медицинска историја од институција до институција. Ако граѓанин има потреба од здравствена услуга во друга европска држава, лекарот, под јасни правила и со заштита на приватноста, треба да може да ги види основните информации важни за лекувањето: алергии, тековна терапија, претходни заболувања, операции и сл. Ако има електронски рецепт, тој ќе може да биде препознаен преку заедничка европска дигитална инфраструктура.

Практичен пример за ова веќе постои во Европа. Финска и Естонија меѓу првите овозможија прекугранично користење на електронски рецепти. Фински пациент може да добие електронски рецепт од својот лекар во Финска и лекот да го подигне во аптека во Естонија, при што аптеката безбедно го препознава рецептот преку европската дигитална инфраструктура. Истото подоцна стана можно и за естонските пациенти во Финска. Ова е суштината на European Health Data Space и MyHealth@EU преведена во секојдневна здравствена услуга.

За нашата држава ова е голема можност, но и јасна обврска. Европската интеграција во здравството не треба да ја чекаме како формален политички момент, туку да ја користиме како методологија за домашна реформа. Секој стандард за безбедност ќе значи поголема заштита за пациентот, додека пак секоја усогласена процедура ќе значи поголема предвидливост за институциите.

Затоа петтиот столб го поставуваме како практична агенда на зајакнување на сајбер-капацитетите во здравствениот систем, планови за континуитет на работењето, протоколи за инциденти, заштита на пациентските податоци, усогласување со европските правила и подготовка на институциите за идно учество во European Health Data Space.

Во оваа насока, природно се отвора и следниот европски чекор. Во среда, на 24 јуни 2026 година, ќе го потпишеме Договорот за пристапување кон EU4Health. Оваа програма не е важна само затоа што отвора пристап до европски повици и финансиски инструменти, туку затоа што нè внесува во европскиот здравствен проектен простор, каде што се развиваат решенија за отпорни здравствени системи, дигитално здравство, здравствени податоци, квалитет, безбедност на пациентите, превенција, кризни состојби и јакнење на здравствениот кадар. Во таа смисла, EU4Health може да биде важен инструмент за реализација на петтиот столб: преку експертска поддршка, партнерства, обуки, проектни повици и поврзување со европски институции што веќе работат на сајбер-безбедност, здравствени податоци, отпорност и дигитална трансформација. Но, неговото значење го надминува само овој столб. Програмата отвора можност целата здравствена политика да се поврзе со европски знаења, стандарди и ресурси. Затоа потпишувањето нема да биде само формален чин. Министерството за здравство веќе е подготвено веднаш по потпишувањето да започне со активно презентирање на програмата, мапирање на потенцијални корисници и поддршка на институциите за учество во европски повици. Целта ни е оваа можност да ја доближиме до универзитетите, медицинските факултети, клиниките, болниците, институтите, професионалните здруженија, пациентските организации и сите релевантни чинители во здравствениот систем.

На крајот, безбедноста, отпорноста и европската интеграција не се три одделни теми. Тие се дел од истата визија: здравство што ги штити податоците на пациентите, продолжува да функционира и во услови на криза и знае да ги користи европските можности за да стане посилно. Тоа е суштината на петтиот столб на Дигиталната здравствена стратегија 2026 – 2030 и насоката во која ќе го движиме македонското здравство.

The post Безбедност, отпорност и европска зрелост appeared first on plusinfo.mk.

Не знам, не сакам да шпекулирам дали пред ден-два имало тивко славје на „Бихаќка“, ама сигурен сум дека многумина славеле „во себе“, им лекнало што во евроизвештајот за Македонија останале и „вториот протокол“ и сѐ друго што ја кочи земјава во отворањето на пристапните преговори. И немам дилеми дека се точни – некои баш запнале да мислат дека се пресудни! – и многу други наводи за нашето неспроведување на очекуваните реформи (особено во правосудството), во борбата против корупцијата, заштитата на животната средина итн. Иако тие немаат никаква врска со почетокот на македонските пристапни преговори!

Зашто, замислете, според идејата на онаа „демократија“ викана еу (малите букви се…), во сите аспекти на започнувањето на пристапните преговори подобри од нас се дури и една Молдавија, па Украина (земја во војна), па и Албанија…! А Украина не си ги знае ни границите, ама ги исполнува условите за почеток на преговори.

Со таква „демократија“ тешко е да се бориш, особено кога и дома имаш идентични „демократи“!

Но ужасот без крај не е и крај на светот, иако кога ја гледате таа „еу демократија“ и тој еу парламент, кога слушате кој сѐ има право таму да тресе глупости, да крева два прста и да одлучува за нечии судбини…, крајот на светот сепак ви се гледа многу блиску, нели. Она што Македонија го помина во овие 22 години како земја кандидат, сето она што моравме да го голтаме од коекакви не само бугарски бивши уличари и ултранационалисти туку и од високопозиционирани полуписмени европски „демократи“ е – ужасно. А сепак, крајот на ужасот, барем во еден мал дел, зависи и од нас!

И повторно: иако не е баш крај на светот, ние се чини успеваме да стасаме и до последната граница на глупоста, до апсурдот односно неговиот пароксизам: странците – поточно известувачот за Македонија во европскиот парламент, голем дел од пратениците, како и видни политички имиња од меѓународната јавност – да укажуваат на неодржливоста на „вториот протокол“ во македонските евроинтеграции и да бараат негово премостување, додека еден грст домашни политиканти – или зошто не би ги викале „бугараши“? – хистерично инсистира на паролата „Бугари во Устав“!

И тоа веќе не е незнаење, неукост, политикантство…, не е само ни некаков ирационален инает или што и да е што произлегува од некакви патолошки состојби…. Ова дефинитивно смирисува – поточно: баш смрди! – на заедничка агенда, на исполнување на некакви и нечии желби…, на систем што треба целосно да ја понижи не само новата власт туку со неа и целата држава и да ги дезавуира сите компетентни предупредувања за можните далекусежни и крајно непредвидливи последици од таквото инсистирање. Се создаваат и локални непринципиелни коалиции, непримерни „дружби“ на шуто и рогато, на „смртни“ непријатели (или сето тоа во минатото била само глума?), се шират не само лажни вести (што потоа се припишуваат на „прокси војната“ и Русија) туку и алармантни „видовитости“ и предупредувања…

Клиентелистичките мегафони ечат на најсилно – загрижени се наводно за иднината на земјата зашто општеството било „прилично дезориентирано“ и без „верба во иднината“, онаа иднина без нивните газди на кормилото на државата. И ете, заради тоа не ќе можеле да градат демократија (sic). Како воопшто некогаш да имале такви амбиции! Угурсузи, ѓубреџии, бедни платеници…

Згора, ако навистина некој низ „општествово“ шири дезориентираност, апатија, песимизам, сомнежи во функционалноста на власта и нејзината предодреденост, или посветеност, како сакате, на евроинтегративниот пат, тогаш тоа била токму нивната номенклатура и никој друг. Пардон – и на нивниот бивш криминално-коруптивен коалициски партнер, сега нокаутиран и избркан во длабока илегала од која што тук-таму крева глава за да посее уште некое зрнце омраза и кавги. Но за тоа во некоја следна прилика.

И од секој нивен збор, безмалку од секоја нивна мисла, се истура некакво ужасно патолошки болно задоволство што, ете, бугарското мнр (малите букви се…) ни држи лекција дека палењето на два автомобили на бугарската амбасада во Скопје е „резултат на агресивен политички говор, поттикнување омраза и недостаток на соодветен одговор од страна на институциите во претходни слични случаи, што создава чувство на неказнивост за сторителите“. Ама никако да ги идентификуваат сите оние претходни историски „лекции“ што оваа држава мора(ше) да ги голта од нивните диригирани приземни историци, па дури и да се правда пред Европа и светот дека и ние имаме право на самоопределување, на самоидентификација и културна реализација, дека дури ни еу нема право на мешање во Уставот на суверена замја-кандидат итн. Па можно ли е на еден португалски европратеник да му е јасно дека во случајот со Македонија станува збор не за политика на проширување или за „Копенхашките критериуми“ туку за познатата девиза „раздели па владеј“, но на овдешната клиентелистика сето тоа да им е – нормално?

И одеднаш, баш Владата во Македонија е таа што „овозможи атмосфера во која Бугарија се смета за најголем душман на Македонија“, ама тоа, според сѐ, не е така, нели? И баш ние а не бугарските ултранационалисти сме тие кои „придонесоа денес да живееме во експлозивен амбиент кога ќе се спомене источниот сосед“?! Па нормални ли се овие луѓе, има ли нивниот клиентелизам и подаништво граници или баш сѐ е дел од нивната алаш-вериш „политика“?

И уште колку шамари треба да им поделат Радев и сега Борисов, кој хируршки прецизно и по којзнае кој пат потенцира дека: „Бугарите мора да бидат вклучени во Уставот на нашиот западен сосед, за да може да го почне својот суштински процес на преговори. За да продолжат овие преговори и Договорот за пријателство и добрососедство и сите негови протоколи мора строго да се спроведуваат, како што всушност е предвидено во европската преговарачка рамка. Сè друго ќе наиде на недоразбирање и широк институционален и јавен отпор, и во Бугарија и во Европа“ (sic!).

И за да ужасот без крај се комплетира, дали и понатаму ќе слушаме дека грижата за идентитетот ни е само алиби за блокада, дека самите си копаме подлабоко во живиот песок на балканската изолација, па дури и дека некаква наша манифестирана фрустрација кон Западот не е ништо друго туку подготовка за промоција на некаква „резервна варијанта“ односно аплицирање на турскиот капитал како примарен економски и политички сурогат?

Уште што друго им треба на шупелкиве за да ја разберат подмолната стапица поставена од бугарија и еу на македонскиот евроинтрегративен пат? Локалнава бугаровидна номенклатура е глупава, но не баш толку за да не умее да го прочита напишаното, црно на бело. Што повторно ќе рече дека ова веќе одамна не се само наивни опозициски игри за политикантско поткопување на новата власт, особено во делот на европолитиките. Дали сега ни е појасна улогата на сите оние празноглави „мудреци“ кои веќе две години долж и попреку фрлаат дрвја и камења дека некој овде ирационално, свесно и намерно заостанува на еу линијата, кои пелтечеа за неспроведувањето на потребните реформи сакајќи да ги прикријат децидните изјави на „маршалот“ со пластична ѕвезда Радев и неговиот пиштолџија Борисов и основниот план: ни чекор понатаму кон еу?

И до кога „бугарашиве“ ќе го потхрануваат овој ужас без крај? Или навистина мислат дека тој веднаш ќе сопре во моментот кога би ги впишале оние 250 Бугари во Уставот?

Извор: Теодосиевски уметност

The post Ужас без крај, но сепак: не дека е крај на светот… appeared first on plusinfo.mk.

Румен Радев повторно се обидува да ја продава старата политичка приказна како нова европска вистина. Неговата порака дека „Мицкоски има проблем со Европската Унија, а не со Бугарија“ е пример за политичка манипулација во која причината се претставува како последица, а виновникот како судија.

Веќе со години официјална Софија ја злоупотребува својата позиција во Европската Унија за да наметнува билатерални историски, јазични и идентитетски услови кои немаат никаква врска со европското право, ниту со Копенхашките критериуми. Наместо европските вредности, Бугарија се обидува да ја европеизира сопствената национална агенда.

Парадоксално е што токму Радев зборува за владеење на правото, а молчи кога правото се заменува со политичко вето. Зборува за човекови права, а не признава дека правото на самоидентификација е едно од најтемелните човекови права. Зборува за европски вредности, а брани политика која е спротивна на самата идеја врз која е создадена Европската Унија.

Уште поапсурдно е што секој инцидент во Македонија веднаш се претвора во доказ за „неевропско однесување“, додека систематските притисоци врз македонскиот идентитет треба да се прикажат како нормална европска политика.

Тоа не е европска политика. Тоа е политички рецидив од едно време кога државите веруваа дека историјата може да се пишува со декрети, а идентитетите да се менуваат со политички одлуки. Очигледно, некои политичари сè уште не излегле од таа матрица.

Македонија нема проблем со Европската Унија. Македонија има проблем со злоупотребата на Европската Унија од страна на Бугарија. Тоа се две сосема различни работи.

И конечно, ако навистина сака да зборува за европска иднина, Радев најпрво треба да престане да ја користи Европа како параван за националистичките политики на Софија. Европа не смее да биде заложник на историски комплекси и политички фрустрации.

Колку повеќе Радев се обидува да ја искриви вистината, толку поочигледно станува дека проблемот не е во Македонија, туку во политиката што тој упорно ја брани.

Особено зачудува леснотијата со која Радев ја дели Европа на „послушни“ и „непослушни“. Тоа не е јазик на современ европски државник, туку речник што потсетува на времиња кога вистината се произведуваше во партиски кабинети, а не се утврдуваше преку факти. Наместо аргументи, повторно слушаме политички квалификации; наместо дијалог, повторно добиваме лекции. Очигледно, некои политички навики од едно минато време многу тешко се напуштаат.

Радев би требало да знае дека Европа не е империја во која една држава одлучува што ќе бидат историјата, јазикот и идентитетот на друга држава. Но, очигледно, неговата политичка матрица сè уште е заробена во времето кога вистината се креираше на седниците на Политбирото, а не се утврдуваше преку науката, фактите и слободната волја на народите. Верува дека со политички притисок може да се препишуваат учебници, да се прекројува историјата и да се редефинира националната свест на еден народ. Тоа не е европска политика. Тоа е анахрона политичка доктрина која одамна требаше да остане во архивите на еднопартиските режими.
Иронијата е што човек кој толку често се повикува на европските вредности, всушност ја користи Европската Унија како инструмент за остварување на бугарски национални и историски претензии. Наместо да биде мост на добрососедството, Радев избра да биде чувар на една политика која живее од конфликти, историски ревизионизам и постојано произведување нови условувања.

Најголемата заблуда на Радев е уверувањето дека вистината може бесконечно да се повторува додека не стане факт. Тоа можеби беше правило во времето на комунистичката пропаганда, но не и во демократска Европа. Денес документите, науката, меѓународното право и историските факти се многу посилни од секоја политичка изјава, колку и често да се повторува. Затоа, колку повеќе Радев ја „вергла“ истата лекција, толку повеќе ја разобличува немоќта на политиката што ја застапува.

Историјата нè учи дека ниту една политика изградена врз негирање на туѓиот идентитет не победила на долг рок. Империи пропаѓале, идеологии исчезнувале, а народите останувале. Македонија ќе продолжи да постои со својот јазик, својата историја и својот идентитет, без оглед колку пати Радев ќе ја „вергла“ истата плоча. Зашто лагата може да се повторува безброј пати, но вистината нема потреба од повторување, таа едноставно постои.

The post Радев повторно ја вергла истата плоча – овој пат во името на Европа appeared first on plusinfo.mk.

Не сакав да реагирам. Навистина не сакав зашто Наум Пановски е повеќедецениски пријател на семејството Јачеви. Уште помалку затоа што Наум Пановски во својата јавна објава ме спомнува меѓу луѓето на кои им се заблагодарува за помошта околу книгата „Коста Солев – смртопис“. Но токму затоа чувствувам обврска да не молчам што значи – одобрувам, и да кажам неколку работи, зашто – ако нешто ме научиле филологијата и науката, тоа е дека личните симпатии не смеат да стојат над фактите. Драг ми е Платон, но подрага ми е вистината.

Мојата помош околу ова издание беше скромна, но конкретна. По негова молба му набавив книга од библиотеката во Велес и го поврзав со велешанка, ќерка на истакнат велешки публицист, од која можеше да добие дополнителни податоци и сведоштва. Тоа го направив со добра волја и од почит кон секој што искрено сака да се занимава со ликот и делото на Рацин.

Токму затоа сметам дека имам право да кажам дека не се согласувам со дел од ставовите и интерпретациите изнесени во неговото обраќање.

Најнапред, секој автор има право да ја одбие наградата што му е доделена. Тоа е негово лично и морално право. Но не можам да ја следам логиката според која некој ја одбива наградата, а истовремено предлага каде треба да биде насочен нејзиниот паричен дел. Ако наградата се одбива од принципиелни причини, тогаш таа се одбива во целост. Во спротивно се создава впечаток на недоследност. Паричниот дел од наградата не е приватен имот на добитникот сè додека тој не ја прифати наградата.

Второ, како филолог и македонист, не можам да се согласам со начинот на кој се проблематизира името Рацин.

Приказната за неговиот литературен псевдоним одамна е позната во историјата на македонската литература. Според сведоштвата што ги пренесуваат литературните историчари, на еден литературен кружок се разговарало за францускиот драматург Расин. Младиот Кочо Солев, наместо Расин, изговорил Рацин. Другарите, знаејќи за неговата платонска љубов кон Раца и за песните што ѝ ги посветувал, почнале да го задеваат со тоа име. Тој го прифатил и подоцна самиот го овековечил во своите стихови: „Го земем твоето име како свое/ за да му дадам бесмртност…“ (За ова сведочи, впрочем, и насловната страница на неговата објава во 1939 г. во Загреб, потпишана како К. Рацин.)

Затоа сметам дека псевдонимот Рацин не е конструкција на нечија идеологија, ниту име што му било наметнато. Тоа е име што самиот Кочо Солев го избрал и со кое самиот влегол во македонската литература. Не треба да се заборави дека во различни периоди тој користел и други псевдоними, но токму РАЦИН останал да живее и да се препознае во книжевната и културната меморија. Под тоа име тој се вградил во македонската литература и под тоа име останал запаметен во колективната меморија на македонскиот народ.

Подеднакво ме зачуди и начинот на кој се зборува за Рациновите средби.

Да се спомнуваат Тито и Вељко Влаховиќ, а да не се спомнат луѓето што навистина ја создадоа и ја одржаа оваа манифестација, не е само историски пропуст. Тоа е неправда кон Велес и кон неговата културна меморија. Јас сум велешанка. Израсната сум со приказните за Рацин и за луѓето што ја создаваа традицијата на овој град. Меѓу нив беше и мојот кум Тихо Најдовски, тогашен секретар на велешката партиска организација и еден од луѓето што стоеја зад основањето на Рациновите средби. Ни сто Титовци ни двесте Вељко Влаховиќи немаше да создадат ваква манифестација доколку не постоеше Рацин и велешани кои веруваа дека споменот за него мора да живее.

Рациновите средби не се родени во кабинетите на високата политика. Тие се родени во Велес.

Затоа секогаш кога зборуваме за оваа манифестација, должни сме да покажеме почит и кон нејзините основачи, и кон генерациите велешани што повеќе од шест децении ја одржуваат жива.

И уште нешто што не можам да го премолчам.

Кога добитник на книжевна награда се обраќа до јавноста, од него се очекува почит кон јазикот. Искрено ме изненади фактот што реакцијата е напишана со бројни правописни, јазични и стилски пропусти, со неусогласена интерпункција и со решенија што повеќе потсетуваат на англиски отколку на македонски правописен израз. Тоа не е ситничарење. Тоа е прашање на однос кон зборот и кон јазикот, особено кога станува збор за автор кој се повикува на Рацин.

На крајот, во целиот текст на Наум Пановски не ми пречи што ја одбил наградата, ниту, пак, неговите политички ставови со кои не се согласувам докрај. Мојот проблем е кога во име на Рацин се премолчуваат факти, се занемаруваат луѓе и се присвојува една традиција што е многу поголема од сите нас поединечно.

Рацин не ѝ припаѓа ниту на една власт, ниту на една партија, ниту на еден толкувач. Рацин им припаѓа на Велес, на Македонците и на македонскиот јазик и литература.

The post Ни сто Титовци ни двесте Вељко Влаховиќи немаше да создадат таква манифестација ако не постоеja Рацин и велешани appeared first on plusinfo.mk.