Само што седнав вчера да го касапам Венкота Филипче, за неговата непристојна и политички суицидна реакција на спотот за јубилејот 35 години независност на Македонија – реакција во која октроираниот лидер од Кланот Дубаи се обиде да се убеди самиот себеси и уште неколкумина од својата потесна околина на Бихаќка, дека спотот наводно потврдил дека само СДСМ бил државотворна партија – ме претрка Богдан Илиевски, со еден извонреден пост што го пренесов на ова место.

Богдан на Венкота детално му го раскажа и му го објасни спотот. Кадар по кадар. Смирено, педантно и уверливо. И за да не ви го раскажувам напишаното, кликнете на насловот и прочитајте ја уште еднаш извонредната колумна на Богдан Илиевски:

Филипче ја промаши и Македонија

Нејсе, мачетата ми беше тазе изострена, лакот и стрелата на рамо, моторната пила подмачкана… Накусо, се бев подготвил за една од моите познати касапаани. Се мислев дури да им се јавам и на другарчињата од ЗНМ, ССНМ, СЕММ и од ССРНМ, како и до дежурниот во Првата полициска станица Беко, сите институции каде што се жалат и пишуваат претставки фраериве од Бихаќка, кога се закачаат со мене и кога ќе си го добијат. Но ете, после часот по анатомија што Богдан го одржа специјално за доктор Филипче, мојата интервенција некако изгуби смисла.

И денеска се наместив да ѝ се препуштам на вообичаената летна мрзеливост. Арно ама, во последно време ниту еден мој домашен есап на пазар не излегува…

После синоќешниот спектакл „Силно светнал ден“, на сцената на „Билјанини извори“ во Охрид, сонцето уште сабајлево изгледа им удрило в глава на цела една булумента аналисти, новинари сегашни и бивши на кои Бихаќка им е ем мила ем драга, инфлуенсери на кои ВМРО им ја скинала жицата на гитарата и сега некои други жички им шмелцуваат…

Сите во еден глас од рани зори завревија ко марви пред колење – знамето го згрешивте, еееј, славите независност, а државното знаме не си го знаете!

Ми требаше некое време да сфатам што е работата и од каде вознемирот на „државотворниве“. Проблемот да ти бил во тоа што на сцената во Охрид се појавило државно знаме со 12, наместо со 8 зраци. И тоа да ти било ем кршење на законот ем национална катастрофа. Плус импровизација, платена со народни пари. Бла, бла, бла…

Седнав и напишав еден краток пост на Фејсбук на оваа тема. Помислив дека е доволно да кажам дека елементите (симболите) на македонското знаме во случајот се предмет на сценска интерпретација и уметничка креација. Што не е и не би требало да биде забрането. Помислив дека е доволно да потсетам дека на сите уметнички интерпретации на американското знаме, на пример, ги нема секогаш сите ѕвездички. И потоа, како аргумент, постирав три такви уметнички интерпретации токму на знамето на земјата чија поддршка беше клучна за осамостојувањето на Македонија.

И како да знаев дека ова можеби нема да биде доволно да се смират страстите, ги опоменав „државотворниве“ да внимаваат жегата да не им удри в глава, да оладат малку и да пијат течности. Мислам, сето тоа беше кажано без злоба, бидејќи и јас се трудам да ги следам истите препораки, да не се шекнам и јас во паметот на овие пеколни горештини.

Еден мој познаник, графички дизајнер, вака коментираше на мојот пост: „ Ти поголем вмровец испадна од самите вмровци (смајли).  Ако со нешто не се игра и не се ‘интерпретира уметнички’, тоа се знамето, грбот и химната на една држава. Башка што ова не е уметничка интерпретација туку чист дилетантизам и незнаење. Ни ЧатЏПТ не е за секого…“

Во принцип, не ми пречи кога некои луѓе ме обвинуваат дека сум „фатил страна“ или дека „навивам“ за ВМРО-ДПМНЕ. Секој има право на мислење, особено во време кога мислењето само по себе е преценето, затоа што најчесто не е поткрепено со факти. Но, ми пречи кога за партиска пристрасност ме обвинуваат луѓе на кои навивачките страсти, или некој друг скриен мотив поврзан со партиите, видливо им ја намалува когнитивната способност, до степен што нивните тези се класични небулози.

Како смешната теза на мојот пријател дизајнер, дека државните симболи, знамето меѓу нив, не смеат да бидат предмет на уметничка интерпретација.

Се заинаетив и на интернет веднаш пронајдов еден постер за 30-годишнината од основањето на СДСМ. „Државотворниот“ СДСМ. Тоа е овој постер:

Ја шлапнав сликата со оваа интерпретација на државното знаме и како коментар на постот на една моја поранешна колешка, која исто така се возбудила од божем „згрешеното знаме“ на сцената во Охрид. Под сликата напишав дека во случајов, знамето на постерот на СДСМ е со 7 зраци. Бившата колешка спремно ми одговари – не се 7, едно ѕирка, 8 се!

Добро бе, мајку му стара… Па за броење ли ќе се расправаме?!

И за да не ми остане недовршен муабетот со бројачите од кампот на „државотворните“, го најдов и постерот за 30-годишнината на независноста, објавен во 2021 година, кога владеше СДСМ. Тој постер го паметам добро, бидејќи своевремено ми заличе и се уште ми личи на регистерска табличка. Тоа е овој постер:

Ајде сега на броење, другари и другарки. Јас овде можам да избројам само 6 зраци. Колку избројавте вие?

На крајот, случајно најдов и една фотографија на Дојче Веле, од некој настан на СДСМ, каде што на сцената има голем постер, интерпретација на државното знаме, исто така со 6 зраци, но овој пат и сонцето и зраците се – со бела боја. (На барање на авторот фотографијата од Дојче веле е отстранета)

Е како бе „државотворниве“ имаат цела една богата историја на „грешење“ на државното знаме во разни сценографии и постери, а сега на цел глас вреват за божемната „грешка“ на спектаклот во Охрид?

Има ли некое разумно објаснување за ова?

Има, се разбира. Ако некому навистина не му удрило сонце в глава, објаснувањето е многу едноставно:

Нема никаква грешка, драги мои!

Може секој од нас да има вакво или онакво мислење за креациите што ги прикажав, токму како и за креацијата на сцената на „Билјанини извори“, но во едно сите мора да се согласиме – во сите случаи станува збор за дозволени уметнички интерпретации на симболите на државното знаме. Таквите интерптретации не се повреда на државните симболи.

Дали, на пример, сте слушнале музички интерпретации на американската химна? Ако сте гледале американски филмови и ако слушате музика, сте слушнале многу пати. И никој не е обвинет дека ја „згрешил“ химната. Еве ви и една прекрасна уметничка интерпретација на американското знаме, во сосема друг контекст:

Со оваа илустрација, на ниво на аргументација, на ова место го затворам случајот. Case closed!

Но, ќе додадам дека сепак, во целава збрка има една голема грешка. Сите тие луѓе коишто сакаат по секоја цена да го искористат јубилејот 35 години независност, за да предизвикаат партиски и политички конфликт, сите тие коишто упорно ловат во матно – е тие се згрешени!

И тоа треба да им се каже отворено…

Треба најостро, не волтеровски, туку баш брутално, да се брани и да се одбрани нивното право на критика, дури и нивното право на класично глупирање, како во случајов. Но, потоа да им се каже исто толку отворено и брутално:

Дечки, вие навистина сте згрешени!

А прославата на јубилејот нека си продолжи како што почна, во истиот дух. Граѓански, патриотски и со оптимизам. Така ќе биде, не се сомневам.

Абе и да сакаме, не можеме сите да ја промашиме Македонија. Како Филипче, компанија и ситна боранија.

The post Никој не го згрешил знамето, „државотворни“ низаедни, да не сте сепак вие згрешени? appeared first on plusinfo.mk.

Неодамнешната хиперактивност на оние самопрогласени „архитекти на иднината“ ширум Европа не е случајна. Се раздвижија гуруата на таканареченото „Отворено општество“. Тој, можеби најголемиот лингвистички фалсификат на нашиот век, кој под маската на „отвореност“ создаде најзатворена, најдогматска и најнетолерантна идеолошка матрица, е повторно активен низ Европа. А за волја на вистината, и илузорно беше и да се помисли дека тукутака ќе исчезне од европското тло, по целиот хаос кој систематски и системски го создаваше последниве три децении. Да, безмалку 35 години во низата обиди, трае последниот обид на културните марксисти да ја уништат и најмалата цивилизациска придобивка на стариот континент.

Генезата на оваа подмолна доктрина не започнува на барикадите, туку во кабинетски тишини. Кога студентските бунтови во 1968 година го преплавија Париз, сите мислеа дека тоа е само уште еден хормонски излив на младоста, генерациски револт против татковците со застарени манири. Каква епска наивност! Точно тие бунтови беа всушност првиот отворен лабораториски тест и практична примена на доктрините подготвувани во Франкфуртската школа. А тоа се случи кога нејзините идеолози, предводниците Макс Хоркхајмер, Теодор Адорно и особено Херберт Маркузе, заклучија дека класичниот марксизам доживеа дебакл. А тогаш Маркузе дури и отворено ќе напише дека работникот, поточно пролетерот, се покажал како најголем предавник на револуцијата, и наместо да ја дига во воздух фабриката во која работи, тој се дрзнал да заштеди за подобар стан, автомобил и поголем телевизор.

Каков ли е тоа само ужас за горепосочените ликови, не?!?

И што да се прави сега, кога вашата жртва, ќе ве изневери? Да се откажете? Секако дека не, па побогу вие живеете на грбот на жртвата, таа е смислата на вашиот опстој. И да, можеби жртвата ве предала, но таа има деца, има поколенија. И тие се вашата следна жртва, вашиот фокус. Не за да го казните виновникот за предавството на вашите идеали, туку чисто прагматично, за да опстоите вие. Го менувате планот. Го оставате чеканот и го земате професорскиот дневник, а за нови „угнетени жртви“ ги прогласувате сите оние кои би можеле да се разгневат против традиционалното општество.

Ете такви беа причините за раѓањето на културниот марксизам како доктрина во втората половина на минатиот век.

Најголемиот успех низ годините на културниот марксизам не е во превземањето на универзитетите, медиумите, политичките партии и цивилниот простор, илити невладините. Не. Неговата најголема победа е што ве убеди вас, да, токму вас, дека објективната вистина повеќе не постои. Затоа денес живееме во колективна делузија каде реалноста е заменета со евтин релативизам. Па така, денес моралот е „контекстуален“, семејството е „извор на фрустрации“, идентитетот е „застарен племенски концепт“.

Додека традиционалистите и приврзаниците на слободното општество спокојно дремеа на увото на пазарната логика, верувајќи дека слободата се подразбира сама по себе, овие идеолошки инженери ја завршија валканата работа. Тие не се бореа за подобро општество, тие се бореа за вашиот наследник.

Како изгледаше последната манифестација на тој културен марксизам на македонската сцена? Погледнете ги само уличните авантури од пред дест години. Шарената револуција беше продадена како последен крик на демократијата. Истите шаблони. Шише боја, параграф од странски грант и толпа млади луѓе убедени дека прават историја, а всушност беа само обична пешадија во туѓа идеолошка игра.

А зад сцената?

Зад сцената маршираа современите аланфордовски Суперхиковци, гротескни ликови кои под паролата за „социјална правда“ направија совршен перверзен инженеринг. Им го украдоа и тоа малку достоинство и пари на сиромавите, за украденото и ресурсите да им ги подарат на богатите, НВО-елитите и нивните политички покровители.

Што остана откога се исуши бојата од фасадите? Дали добивте правда? Дали добивте подобар систем? Или добивте само дузина на нови апаратчици, всушност некогашните гласни „активисти“, и ден-денес ухлебени во државни институции против кои наводно се бореа. А ние упорно се чудиме што истите актери одново и одново ни ја продаваат истата магла. Можеби проблемот наш е во системската површност. Нивото на Немовата Дора како колективна меморија е дополнителен проблем.

Историјата покажала дена нам ни требаат помалку од десет години за да заборавиме кој ни го подметна пожарот, и приближно толку за повторно да му го дадеме кибритот во раце. Системските крлежи, тие дежурни идеолошки профитери и социјални инженери, одлично го знаат тоа. Тие само го менуваат вокабуларот, вчера беше „борба против режимот“, денес против „изолационизам“, утре ќе биде нешто трето. Но, целта е секогаш иста, да ве убедат дека вие, со вашето традиционално сфаќање за животот, сте виновни за сè.

А болната вистина е дека кога образованието, културата и идентитетот ќе им ги препуштите на фанатиците со цинична насмевка, вие не губите само едни избори. Вие ја жртвувате иднината на вашите деца.

Како и да е, алармантно е што гробарите на Европа повторно копаат со полна пареа. Па сепак, дали е сè изгубено? Погледнете што се случува денес ширум Европа (ЕУ Изборите, Италија, Германија, Шведска, Полска, Словенија итн). Иронијата на историјата си поигра со архитектите на инженерингот. Најмладата гласачка популација, Генерацијата Z, децата што требаше да бидат нивниот најсовршен производ, започна да го прави токму спротивното. Овие млади луѓе, презаситени од догмите за „политкоректност“, симулираната вистина и дигиталниот тоталитаризам, масовно и пркосно ја избираат десницата. Новиот, вистински бунт против естаблишментот денес повеќе не носи шарено знаме и не јава еднорог, тој ги брани здравиот разум, слободата, суверенитетот и сопствените корени.

Тоа е светлата искра. Овие млади луѓе се иднината и вистинскиот спасителен појас на Европа. Тие покажаа дека човечката потреба за вистина и слобода не може да се избрише со ниту еден грант, ниту со ниту еден школски курикулум.

Нашата одговорност денес, вашата и мојата, е огромна. Ние не смееме да дозволиме овој чист, здраворазумски дух на новата генерација да биде задушен или искршен од глобалните мешетари на демократијата. Наша должност е да останеме будни, да ги именуваме манипулациите и да им го расчистиме патот.

Зашто, кога младоста ќе го одбие идеолошкиот калап, марксистичкиот културен калап, на системските крлежи им преостанува само едно, да разберат дека нивното време истекува.

The post Културниот марксизам – задкулисниот убиец на иднината appeared first on plusinfo.mk.

Заветот за „исправена земја“ сега станува појасен во корелација на почетокот на прославата на 35 годишнината од независноста на државата. Така веројатно и треба да биде, иако се покажува дека силно светнатиот ден некому му го помрачува умот. За жал. И уште еднаш потврдува дека политичките и човечките капацитети на одредени политикантски – сега опозициски – структури кои дури полагаа(т) и право на државотворност се страотно ретроградни. И завидливи, и неумесни, и простачки, и…

Се разбира, јас нема да се спуштам на нивото на „лидеро“ им. Сосема спротивно: ќе се обидам да загатнам некои повисоки сфери на некаква културна политика, инаку вообичаени во дел од европската култура кон којашто, нели, стремиме.

Или, на пример, сите културни манифестации во државата (а ги имаме и повеќе од доволно) можеа, со видливи назнаки, да бидат во знакот на одбележувањето на 35 годишнината од независноста, така што целата земја ќе беше континуирано „покриена“ со празнувањето во текот на целата година.

Дури ни едно „Охридско лето“ на официелниот пропаганден материјал нема таква назнака! А тоа се „мали“, ненаметливи детали коишто заокружуваат една смислена целина. Секако, во таа целина доминантни се – ќе бидат – оние наменски манифестантни настани низ повеќе градови во државата, но сепак…

Поточно, Министерството за култура ионака ги финансира повеќето културни манифестации во државата и можело да ги задолжи да пропагандниот материјал да го истакнат логото на одбележувањето на 35 годишнината од независноста!

Во тој контекст има уште редица слични „детали“ што можеле да го продлабочат не само визуелниот сегмент на оваа прослава. Но, како што сугерира и самиот наслов на овој текст, овде поентата е во нешто друго. Поточно, актуелниот македонски миг експлицитно сугерира наше поголемо присаство (барем) на европската културна сцена, како пандан на политичките напори за разбивање на оние идентитетски црнила што доаѓаат преку источната граница.

Во таа насока, земјите со поголемо културно и дипломатско искуство, ваквите годишнини ги користат за промоција на културата вон границите. Во нашиот случај тоа требало да бидат барем неколку клучни европски земји со одлучувачко влијание во евроинтегративниот процес!

Се разбира, таквата меѓународна културна промоција не се договара „од денес за утре“ туку на неа морало да се мисли и работи барем две години однапред. Ако не и подолго. Зашто овде не мислам на музички „спектакли“ од типот „Силно светнал ден“ бидејќи таквите содржини не би ја издржале европската конкурентност но и доза на сомничавост за слични настани што доаѓаат од Балканот, туку мислам на најдрагоцените содржини што Македонија може да ги понуди: уметничкото творештво! Македонските музеи „кријат“ непроценливо античко, средновековно и современо творештво коешто, ако е навреме понудено, секогаш предизвикува внимание на пробирливата европска публика.

И во овој контекст безмалку и нема што многу да се размислува. Македонските икони, вклучувајќи ги и теракотните, по правило предизвикуваат возбуда кај европските уметнички познавачи. Или, на пример, зошто во единствената мозаична икона „Исус Христос на престол“ да можат да уживаат само посетителите на Охрид, а не и европската публика, заедно со репрезентативен избор и на други врвни македонски икони како вистинска уметничка реткост од овие простори? Или копии на познатите македонски фрески, или дел од македонското етнолошко богатство (вез, носии, килими…)?

Ако пак ова културно наследство не соодветсвува на идејата за 35 годишнината од независноста – иако не гледам зошто? – една репрезентативна селекција на македонската современа визуелна уметност би била сличен полн културен погодок. Во секој случај, барем Европа, а со неа и државите од еу (малите букви се…), умеат да ја ценат и да уживаат во уметноста. А тоа Македонија може(ла) да им го пружи, дури и само со дела од последните 35 години! Можеби некој сметал дека ние сме доминантни во спортот – како што тоа сака да го прикаже спотот „Силно светнал ден“ – но тоа во реалноста не е баш така.

И сега, овде, можам да почнам да редам автори и дела, почнувајќи од она прво учество на Македонија како независна држава на Биеналето во Венеција во 1993 година со учеството на Глигор Стефанов и Петре Николовски па наваму, но тоа веќе не е целисходно. Секако, голот на Шаќири од корнер е впечатлив, но замислете една врвна македонска уметничка репрезентација распослана низ музејски/галериски простори во Берлин, Париз, Амстердам…!

Сакам да кажам: да, денот треба силно да светне дома, но уште посилно надвор, на меѓународен план, особено во мигови кога на државата ѝ треба засилена културна идентификација!

The post Денот треба и надвор силно да светне appeared first on plusinfo.mk.

Жално е да се гледа уште едно промашување на темата, овојпат национална, обединувачка, заедничка – јубилејот 35 години независност на Република Македонија.

Сигурен сум дека не го ни изгледал видеото, инаку не би си дозволил да се резили на јавна сцена на овој начин. Што пишал? Во видеото сме виделе „промоција на државотворната политика на СДСМ”. Недостигале само влезот во НАТО и почетокот на преговори со ЕУ. И додава: „Сè што е позитивно во овие 35 години носи потпис на СДСМ”.

Добро. Ќе ја прифатам на момент оваа тупа логика и ќе одиме кадар по кадар.

Спотот започнува со новиот објект на Македонскиот народен театар. Потписот на СДСМ го нема.

Свири „Љуби ме и главата горе”, преубава македонска песна на Зафир Хаџиманов, не на Венко Филипче. Се појавува Џамбазов и вели: „Луѓе, какви 35 години…”. Тука може да се сложам дека има потпис и на СДСМ, ама тој е за некое друго видео во кое ќе има менување имиња, знамиња и брусење шахти.

Следен кадар: Ана и Игор Дурловски. Пеат ко ангели. Потписот на СДСМ во оваа сцена е можеби затворањето на Игор и игнорирањето на Ана додека тие држеа власт.

„Се сеќавам на тој 8-ми септември, ден како на сон”, вели Игор и кадарот се прелева во прославата на плоштадот, каде го има Киро Глигоров. Човекот кој одбил милиони за да шитне име и е избран во парламентот како прв претседател со 114 гласови “за”. Државнички, не теснопартиски. Првата влада ја предводи Кљусев, веднаш до Киро на прославата. Избрана државнички, не теснопартиски. „Потписот на СДСМ”, а? Би се срамел Киро со едно око од слепилото на денешниот лидер на СДСМ и од неговиот партиски потпис со бугарски печат и грчки штембил.

„Не бевме само ние таму, сите бевме таа вечер на плоштад” не е само обична реплика. СИТЕ значи СИТЕ. Независноста е на сите. И на оние кои не гласаа на референдумот. И на оние кои не сакаа да станат само на македонската химна. И на оние кои беа во тие моменти во соседните држави плашејќи се од инвазија на Милошевиќ. СИТЕ. Не „потписот на СДСМ”.

Џамбазов потоа шета низ чаршија, а соговорниците потсетуваат на воведувањето на денарите, потсетувајќи се на историската изјава на Кљусев. Потписот на СДСМ може да го најдеме во пљачкањето на денарите во приватизацијата, на пример. Ако баш инсистираш, Венко. на барање на потписот.

Следен кадар – голот на Шаќири против Англија. Или, што би рекол Филипче, благодарение на СДСМ Шаќири го совлада Дејвид Симан, веројатно. Понесен од аграрната реформа на СДСМ Шаќири им го збрца на Енглезите.

„Секогаш навиваме со гордост, со невидена радост. Чиста еуфорија”, коментира Џамбазов после сцените на „леле, луѓе, што направивме” еуфоријата на европското во кошарка и златната генерација на Перо, Бо, Врба, Влатко, Гечевски, Станко и другарите на чело со големиот Марин Докузовски. „Потписот на СДСМ” може да го најдете кај нивните поддржувачи кои се ужаснуваа од големите прослави на плоштад и особено од веењето на македонското знаме со сонцето од Кутлеш и од песните за „расата” на Гоце.

Следи филмска референца и потсетување на успесите на „Пред дождот” и „Медена земја”. Можда Шекеринска ги режирала, па затоа имало потпис на СДСМ и во овие успеси. Којзнае.

Наредно одиме на мостот на уметноста и скулптурата на Тоше Проески, најголемата музичка ѕвезда која независна Македонија ја имала. Потписот на СДСМ? Што знам, статусите на Венко кои спаѓаат во жанрот „шушка молика”?

Па имаме прослава на првата европска титула на РК Вардар, голот на Пандев со кој отидовме на Европско, европската титутла на Кометал Ѓорче Петров… Сеќавање на покојниот Борис Трајковски, медената земја на Атиџе, првиот настап на Евросонг на Владо Јаневски. Сеќавања на луѓе на други историски моменти: головите на Кире Лазаров, четвртото место во Литванија, последниот концерт на Тоше, чудото во Италија, Реј Чарлс во Скопје, Маргареет Атвуд во Струга, чудото во Германија, македонската химна на Европското во фудбал.

„Потписот на СДСМ”, вели мајсторот Венко, стоел на сите успеси во видеото. Со гајда да го жалиш, пак малку ќе е.

Но, во видео кое ги слави македонските победи, ете, неизбежно се чини е да се потсетиме и на промашувањата. И обидот да се прикажат головите на Кире, Артим, Александар, Елиф, кошевите на Бо, Перо и Владо, како „потпис на СДСМ” се најголемиот автогол кој можеше да си го даде Филипче. Едно големо, големо, промашување. Уште едно во низа.

Во видео спот кој слави македонски, не вмровски, не сдсмовски, не било какви партиски успеси, туку македонски успеси, потрча потрчково бугарски да залепи партиски етикети и да ве убедува дека сонцето изгрева секој ден благодарение на СДСМ.

Само Заев му фалел во видеото, за да е цело. Бидејќи и тој е како него, со ваквите коментари. „Изгубен во времето, го бара семето, одејќи по жицата од гитарата и на која пружа алишта”, или како и да беше таа бравурозна муртинска лирика.

Толку многу промашува Филипче што мислам дека ако земе да пука во воздух, ќе го промаши и воздухот..

(Фејсбук статус на авторот)

The post Филипче ја промаши и Македонија appeared first on plusinfo.mk.

Во мојата досегашна професионална, научна и политичка кариера сум напишал можеби и повеќе од илјада колумни. Најголемиот дел од нив биле посветени на политиката, на општествените состојби, на државата и институциите, на нашите успеси и порази. Сум пишувал анализи, полемики, стручни текстови, сум критикувал, предупредувал, предлагал.

Но, ова не е таква колумна. Ова е приказна за еден татко и еден син. За една хармоника. За една реченица на која некогаш не ѝ придавав големо значење, а која подоцна, со години, ми одѕвонуваше во мислите. И за една желба што ја исполнив предоцна за радоста да можам да ја споделам со човекот кому најмногу му ја должам.

Можеби оваа приказна ќе останеше засекогаш длабоко во мене ако деновиве, додека повторно интензивно живеам со мојата прва љубов, хармониката, не му ја раскажев на мојот пријател Ненад Стефановиќ Сента од Ниш, директор во гимназијата во тој град и голем музичар. Откако ме ислуша, ми рече дека морам да ја напишам и да ја споделам со луѓето.

Долго размислував. Некои нешта човек сака да ги зачува само за себе. Но, потоа сфатив дека ова, всушност, не е само моја приказна. Ова е приказна на многу синови и ќерки кои веруваат дека секогаш ќе имаат уште малку време да им кажат нешто на своите родители. Уште една година. Уште една средба. Уште една можност. Уште една прегратка. А времето, за жал, никого не чека. Мојот татко Милан Кекеновски почина во 2016 година.

Тој беше човекот кој прв ми ја всади љубовта кон хармониката. Човекот поради кого музиката стана дел од мене и никогаш повеќе целосно не ме напушти, дури ни тогаш кога речиси три децении не свирев.

Но, татко ми истовремено беше човек кој цврсто стоеше на земја. Целиот свој работен век го помина во Општинскиот суд 1, а покрај работата свиреше и хармоника. Ја сакаше музиката, но добро знаеше дека животот не се гради само врз талентот и аплаузите. Затоа постојано ми велеше: „Свири колку сакаш, ама Правен факултет мора да завршиш.“

Го послушав.

Иако во тоа време професионално се занимавав со музика, го завршив Правниот факултет. Потоа продолжив со магистерски, па со докторски студии. По многу години работа, стигнав до звањето редовен професор, а имав можност да бидам ангажиран и како визитинг професор на универзитети надвор од државата.

Знам дека беше горд. Знам дека се радуваше на секој мој успех. Но, знам и дека нешто постојано го копкаше. Од време на време, со онаа татковска искреност која понекогаш знае да заболи повеќе од секоја друга критика, ќе ми речеше: „Многу си тврдоглав. Да ме слушаше мене, ќе освоеше прво место во Сокобања, а немаше трипати да бидеш втор и трипати трет.“

Јас тогаш речиси и не обрнував внимание. Ќе се насмевнев. Ќе одмавнев со раката. Млад човек мисли дека пред него има бескрајно време. И, можеби уште полошо, често мисли дека веќе знае сè.

Не знаев дека токму таа негова реченица, која тогаш ја примав речиси како обична забелешка, еден ден ќе ми одѕвонува во главата многу посилно од сите признанија и аплаузи што сум ги добил во животот.

Поминаа години. Татко ми замина од овој свет. Животот ме однесе по други патишта. Наука, универзитет, политика, јавни настапи, книги, колумни, предавања… А хармониката остана настрана речиси 27 години. Но, некои љубови човек никогаш вистински не ги напушта. Само ги остава некаде длабоко во себе да го чекаат.

И кога, по речиси три децении, повторно ја зедов хармониката в раце, се случи нешто што тешко можам да го објаснам. Колку повеќе вежбав, толку повеќе ми се враќаше гласот на татко ми: „Да ме слушаше мене…“ На почетокот тоа беше само спомен. Потоа стана прашање. А со текот на времето стана немир.

Дали навистина бил во право?

Дали навистина сум бил толку тврдоглав што не сум ги слушал неговите совети, уверен дека веќе нема што повеќе да ми каже?Дали можев повеќе?

И најболното прашање од сите: Може ли човек да ја исполни желбата на својот татко, кога таткото веќе го нема?

Во тој период професорот по хармоника Зоран Ракиќ, откако ме слушна како свирам по толку години пауза, ми помогна, ме насочи и ме охрабри повторно да се натпреварувам, овојпат на светско ниво, во Франција. Со негова помош се пријавив. И победив. Во категоријата 60+ освоив прво место во светот и во онлајн и во натпреварот во живо.

По толку години. По речиси три децении оддалеченост од инструментот. Светско прво место. Луѓето ми честитаа. Се радував. Бев горд. Секако дека бев. Но некаде длабоко во мене имаше една празнина. Еден човек недостасуваше.

По враќањето од Франција, со брат ми Благој отидовме на гробот на нашите родители. Да им запалиме свеќа. Да постоиме малку во тишина. И да им кажеме нешто што повеќе не можевме да им го кажеме гледајќи ги во очи.

Стоев таму и во себе му зборував на татко ми: „Тато, не освоив прво место во Сокобања тогаш кога ти сакаше. Но, синот твој стана светски првак.“

Сакав да верувам дека некаде ме слуша. Сакав да верувам дека се насмевнал. Но, чудно, ниту тогаш не почувствував дека приказната е завршена. Како да недостигаше уште нешто.

Како некаде од височините повторно да го слушав: „Добро е, синко… ама Сокобања е Сокобања.“

А животот понекогаш знае да направи круг токму таму каде што најмалку очекуваме. Во меѓувреме, минатата година снимав ново ЦД за продукцијата ПГП РТС од Белград. А потоа повторно се вратив во Сокобања, на местото каде што како млад човек се натпреварував, каде што други ме оценуваа, каде што трипати бев втор и трипати трет.

И токму таму следуваше нешто што не можев ни да го сонувам пред толку години. Добив покана во 2026 година да бидам член на жирито на 63-тата по ред манифистација „Прва хармоника Сокобања 2026“, легендарниот и традиционален натпревар кој со децении собира врвни хармоникаши.

Местото каде што некогаш стоев како млад натпреварувач, заедно со моите родители и со брат ми Благој, со трепет чекајќи ја оценката на жирито, сега стана место од кое јас требаше да ги оценувам новите генерации. И животот ми приреди уште една необична средба со минатото.

Во жирито седев со Миша Мијатовиќ, човекот со кого уште во 1980 година се натпреварувавме. Тогаш тој беше прв, а јас втор. Покрај нас беа и Новица Николиќ Патало и Бранкица Крњевац, ќерката на легендарниот Миодраг Крњевац, кој во времето на моите натпреварувачки денови беше претседател на жири-комисијата.

Кога ќе размислам денес, тешко дека животот можеше посликовито да ми покаже колку голем круг сум изодел. За мене тоа беше огромна чест.

Но, приказната не завршуваше тука.

Требаше да го промовирам и моето ново ЦД пред српската публика, откако веќе имав промоција пред македонската публика во Битола. Тогаш си реков: Ако веќе животот повторно ме донел во Сокобања, овојпат ништо нема да препуштам на случајноста.

Повеќе од два месеца макотрпно вежбавме со групата „Фонтана“ од Битола, а потоа ни се придружија и музичарите Никола Митровиќ и Игор Христов. Несебична помош добив и од мојот помлад пријател и колега проф. Кирил Стојчевски и од неговите два музички „арслани“, Давид и Димитриј, како и од маестро Благоја Трајковски, Зоки Озо и од Тони на гитара.

Сите заедно решивме да ја искористиме шансата што ни беше дадена.И, како што си велевме меѓу себе, да „изгориме“ на сцената.Следуваа часови и часовипроби. Повторување. Усогласување. Повторно од почеток. Уште еднаш. Уште подобро. Не сакав само да отсвирам. Сакав да бидам достоен за таа сцена. А можеби, некаде длабоко во себе, сакав конечно да бидам достоен и за онаа стара реченица на татко ми.

И дојде вечерта на настапот. По целодневниот ангажман со преслушување и оценување на кандидатите, следуваше техничко-тонската проба, а само неколку минути пред почетокот набрзина се пресоблековме и излеговме на големата сцена на „Врело“ во Сокобања.

На сцената на која некогаш стоев како млад натпреварувач. На сцената на која некогаш со трепет ги чекав оценките на другите. На сцената на која свиреа луѓето што тогаш ги гледав како свои идоли. Сега повторно бев таму.

Само што овојпат не бев момчето кое сонува еден ден да победи. Бев човек кој, по многу децении, повторно се вратил на својот сон.

Почнавме да свириме.

И во еден миг исчезна сè. Годините. Политиката. Професорските титули. Колумните. Научните трудови. Сите оние нешта со кои подоцна животот ме определуваше. Останаа само хармониката, музиката и она момче кое некогаш свиреше сакајќи да го направи својот татко горд.

Звучевме како еден. Како швајцарсник часовник.

Публиката аплаудираше. Музичарите ни приоѓаа и ни честитаа. Следуваа прегратки, искрени зборови, честитки. А еден комплимент особено ќе го паметам. Мојот некогашен соперник од 1980 година, а сега колега во жирито, Миша Мијатовиќ, ми рече: „Брате Јове, одувао си. Ти си нам набио комплекс, да морамо сад и ми као тебе да вежбамо. Јаој, шта уради, брате“.

Се насмеав. Секако дека ми годеше. Но, во истиот миг, многу подлабоко од радоста што природно ја носи секоја искрена пофалба, повторно помислив на татко ми.

И овојпат како да не ми велеше ништо. Како само да се смешкаше.

Кога се вратив дома, повторно со брат ми отидовме на гробот на нашите родители. Повторно свеќа. Повторно тишина. Но, овојпат чувството беше поинакво.

Имав толку многу да им раскажам, а како да немаше потреба од многу зборови. Татко ми требаше само да знае дека се вратив. Онаму каде што некогаш, заедно со него, мајка ми и брат ми, со трепет ја чекав оценката на жирито. Онаму каде што некогаш бев три пати втор и три пати трет. Онаму каде што тој веруваше дека можам да бидам прв. По толку децении, животот повторно ме донесе на истото место. Но овојпат седев во жирито, а потоа повторно ја зедов хармониката и излегов на сцената.

И токму таму, пред гробот на моите родители, конечно почувствував мир. Дури тогаш сфатив дека можеби сите овие години погрешно сум ја разбирал желбата на татко ми. Тој никогаш не барал од мене само прво место. Не била суштината во пехарот. Не била суштината ни во Сокобања. Татко ми, едноставно, знаел колку можам. И барал од мене да не се задоволувам со помалку од она за што сум способен.

Да работам. Да бидам упорен. Да не се штедам. Да го почитувам талентот што ми е даден така што ќе го надградувам со уште повеќе вложен труд.

Ми требаа децении за да го разберам тоа. Затоа, тато, ако навистина некаде можеш да ме видиш и да ме слушнеш, денес сакам да ти кажам само овие неколку зборови: Беше во право.Бев тврдоглав. Не те слушав секогаш. Мислев дека имам време.

И, за жал, задоцнив. Задоцнив да ја видам твојата насмевка кога станав светски првак. Задоцнив да ти раскажам како повторно се вратив во Сокобања. Задоцнив да те прегрнам и да ти кажам дека конечно разбрав што си сакал да ми кажеш.

Но, се надевам дека не задоцнив сосема. Зашто, човек не исчезнува додека живее во нашите спомени, во нашите постапки и во разговорите што продолжуваме да ги водиме со него во себе.

А јас со тебе, тато, сè уште разговарам. Кога ќе ја земам хармониката. Кога ќе погрешам некој тон. Кога нешто ќе ми успее. Кога ќе се запрашам дали сум можел подобро. Кога ќе ми аплаудираат. И кога ќе останам сам по аплаузот.

Можеби родителите никогаш и не ги чекаат нашите медали, титули и признанија. Можеби само сакаат да знаат дека не сме го потрошиле она што го препознале во нас уште тогаш кога ние самите не сме биле свесни за тоа.

Затоа денес сакам да верувам дека татко ми не ги гледа пехарите, титулите или преполната сала. Сакам да верувам дека гледа дека неговиот син не се откажал. Дека по речиси три децении повторно ја зел хармониката в раце. И дека, конечно, го разбрал својот татко.

Додека ги пишувам овие редови со солзи во очите, сакам да верувам дека некаде далеку, во небесните височини, татко ми и мајка ми ме гледаат. И дека татко ми конечно е задоволен.

Затоа денес можам мирно да му кажам: Тато, задоцнив. Но, ја исполнив твојата желба. А додека можам да свирам, да создавам, да истражувам, да пишувам и да си поставувам нови предизвици, ќе се трудам да го дадам најдоброто од себе.

Сега знам дека токму тоа си го барал од мене. Зашто некои аплаузи се слушаат во салата и завршуваат за неколку минути. А еден аплауз човек го бара цел живот. Аплаузот на својот татко.

The post Задоцнив, но ја исполнив желбата на мојот татко appeared first on plusinfo.mk.

Има договори што произлегуваат од победа, има договори што произлегуваат од компромис, но има и договори што произлегуваат од потребата да се спаси мирот. Охридскиот рамковен договор ѝ припаѓа на оваа последна категорија. Тој не беше обичен политички документ; беше чин на историска одговорност, изграден врз убедувањето дека мирот е поважен од триумфот на едната страна над другата.

За изградба на еден мировен договор се потребни години. Тој се темели врз довербата, дијалогот, компромисот и врз подготвеноста да се прифати дека никој не може да ја гради иднината со негирање на другиот. Но, парадоксот на историјата е во тоа што она што се гради со мака, може да се разгради со вознемирувачка леснотија. Историјата нѐ учи дека мировните договори не се крај на кризите, тие се само почеток на една нова одговорност.

Доволни се неколку еднострани одлуки, малку институционално занемарување и една доза на политичка рамнодушност од страна на одговорните актери, за темелите на довербата да почнат да се нишаат. Договорите не се рушат нужно со еден единствен чин. Тие полека се нагризуваат, преку релативизирање на нивниот дух, преку деформирање на нивното значење и преку замена на културата на дијалог со култура на наметнување.

Историјата исто така нѐ учи дека мирот не е природна состојба. Тој е секојдневна градба. Токму поради оваа причина, вредноста на мировниот договор не лежи само во неговите уставни или законски одредби. Неговата најголема вредност е политичката филозофија што ја претставува: убедувањето дека; мирот е резултат на правдата, додека стабилноста е производ на довербата.

По четврт век, предизвикот не е само да се сеќаваме на Охридскиот рамковен договор, туку да ја зачуваме неговата филозофија. Бидејќи историјата нѐ предупредува и за уште една вистина: мировните договори се полесни за разградување отколку за изградба. Тие ретко се рушат со еден единствен чин; почесто, мировниот договор ослабува во тишина во политичката пракса преку релативизирање на неговиот дух. Потоа се минимизира важноста на механизмите што гарантираат еднаквост. Подоцна избледува културата на дијалог и се заменува со логиката на мнозинството или на силата. На крајот, документот останува на сила, но довербата што му даде живот почнува да се гасне, што доведува до слабеење на вербата дека државата може да биде еднаков дом за сите нејзини граѓани. Затоа што силата на еден договор не се мери само со членовите што ги содржи, туку со политичката култура што успева да ја создаде. Доколку институциите го штитат само формално, додека во пракса го заобиколуваат, тогаш започнува невидливиот процес на негово разградување.

Затоа, 25-годишнината од Охридскиот рамковен договор не треба да биде само церемонијален јубилеј. Таа треба да служи како потсетник дека мирот не се наследува автоматски. Тој бара будност, мудрост и морална храброст. Бидејќи еден мировен договор може да се разгради многу полесно отколку што е изграден, но последиците од неговото разградување секогаш се многу потешки од напорите што биле потребни за да се постигне. Затоа, неговото почитување не е само правно прашање; тоа е тест за демократската зрелост на едно општество.

На крајот на краиштата, мировните договори не се рушат на денот кога ќе се укинат. Тие се рушат во моментот кога општеството ќе престане да верува во причината од која се родиле. Токму тука започнува разградувањето на мирот. 

The post Леснотијата на разградувањетото на еден мировен договор appeared first on plusinfo.mk.

Секој јавен збор обврзува, а јавните зборови на највисоките државни претставници обврзуваат најсилно. Зашто веќе утре некој ќе се повика на нив и нивното (не)исполнување. Не верувам дека некој има нешто сериозно да забележи на празничните пораки на премиерот и обврските што тој ги постави пред себе и политиките што ги претставува. Освен можеби оние неколкумина платени за мајтапење, ама на тие ѕвончињата на капите одамна силно им ѕвечат покажувајќи им го нивото.

Но една „порака“ остана во ехото на празникот: идните генерации „Да кажат дека тоа била генерацијата која повторно ја исправила земјата“! Тоа е мисла што тешко и се изговорува, не пак човек да се заветува на такво нешто. Зашто таа влегува „во сила“ со мигот на јавното изрекување и веќе утредента започнува преиспитувањето.

Иако тука веќе на стартот се појавува најголемиот проблем: што е тоа „исправена земја“? Зарем не се бори Македонија со таа „дилема“ повеќе од три децении, зарем нема секој од нас своја „идеја“ за исправена земја и како сите тие гледања ќе се слеат во едно единство? И зарем сега не е исправена туку е – клекната, падната, легната… искривена? И иако сите, барем во груби црти, знаеме што е тоа исправена земја и каква и колку е искривена денес Македонија, повторно ли некои ќе глумат недоветни и пак ли ќе се бијат битки за различни реалности, со докажување чија е порозова или поцрна? Зашто ние изгубивме триесет и пет години докажувајќи го едното и/или другото! Ќе почнуваме ли отпочеток?

Не верувам дека некој – дури ни оние со ѕвончињата – можат сериозно да ги девалвираат елаборираните „елементи“ на таа потенцијална исправена земја. Впрочем, барем ние повозрасните, сме ги живееле во некое друго време коешто само требаше да се надградува, а не разградува.

Ние денес можеме да филозофираме за различни концепти за прогресот на земјата од онаа 1992 година до денес, но тоа тешко дека ќе нѐ одведе до целта. Речиси буквално државата „се развива(ше)“ слепо, или со едно отворено око, додека второто гледа(ше) во некои други цели: лични, партиски, „идеолошки“… Имаше структури кои влечеа назад, величајќи ги најлошите страни на социјализмот – оние соцреалистичките – и туркајќи ја земјата во ретроградни идеолошки рамки. Соцреалистичките стеги ни ги претставуваа како наша варијанта на либерализам и либерална демократија, парадоксално олеснувајќи си го патот кон триумфалното поставување себеси над сите други.

Спротивната „струја“ подеднакво немаше точна претстава што е тоа држава во современи услови и кои атрибути (треба да) ја „красат“; романтизмот и традиционализмот – коишто оние првите сакаа(т) да го претстават како потценувачки национализам! – не нудеа излез од лавиринтот во којшто на почетокот се најде државата. Фразата „независна Македонија“ е цел, а за процесот никој не говореше.

А во двата случаи неукоста, неискуството, неспособноста…, често и простотилакот и провинцијализмот заедно со предимензионираното его, не дозволуваа отворен дијалог со историјата, современоста, науката, праксата… итн. Сето тоа ден за ден, година за година ја разградуваше државата, ја развлекуваше по секакви козји патеки и беспаќа на закоравениот „експертски“ ум на поединци, сѐ до ова денес: искривена (или клекната, како сакате) држава. Зашто искривена држава е онаа без стабилни, потпорни вредности и цврст темел од таканаречени „црвени линии“. Кај нас за сѐ, дури и за највиталните прашања од националното опстојување, функционалноста и иднината на државата постојат барем три, а некогаш и повеќе, „концепти“ во постојана битка меѓусебе. А со цикличните промени на власта се менува и „концептот“ што го збунува не само граѓанинот туку и државната администрација. Тоа е тип на нефункционална држава во којашто ни соседите и меѓународната заедница немаат доверба.

Во таа насока, особено се илустративни последниве неколку години со радикалните (како најблаг израз!) потези со катастрофалните билатерални договори во меѓународната сфера и домашната политика на форсирана корупција и криминализација на сите структури, коишто ја клекнаа државата и нејзините недопирливи историски столбови. Такво изнудено разградување не може да одржи на нозе ни посилна држава!

А за тоа разградување има цела редица виновници, со познато име и презиме. Некои веќе не се меѓунас, на други им застареле злосторствата, но оние најсвежите, но и најголемите, се уште тука. Што ќе прави посакуваната исправена држава со нив? Ќе си игра „прочка“, широкоградо ќе им ги заборави гревовите и криминалите, лагите и превртливоста…? Тоа е еден од најважните аспекти на „исправувањето“ на земјата. Тоа ќе покаже дека идејата била чиста, дека нема недопирливи, неказниви, луѓе над законот. Еден таков пропуст и заветот веќе се накривил, едно „помилување“ односно затворање на очите и земјата – повторно клекнала!

Затоа и велам: таквите завети се тешки, меч со две острици од коишто се губи главата!

Вон од религискиот контекст, за моралната филозофија (од Кант и Хегел наваму) простувањата на такви злосторства се одамна несвојствени. Дури невозможни бидејќи простувањето не може да го врати, поништи направеното. Особено во политички случаи и тешки дела против државата и Уставот. А ние говориме за такви! Христијанскиот морал – вртење на другиот образ, милост и др. – во такви случаи е неприменлив, дури погрешен. (Во тој контекст, Ниче го смета Христијанството за „религија на слабоста“).

Кај нас, за случаите коишто се познати во јавноста, нештата во однос на докажувањето на злосторствата против граѓаните/државата се „чисти“ зашто се документирани и јавни. Таму нема потреба од докажување и тоа нема врска со некаква одмазда (теза којашто подмолно се подметнува)! И за такви дела не може да има простување, особено кога и легитимните прописи го класифицираат делото.

Впрочем, светот (како што потенцираат и Хусерл и Хајдегер) е заеднички, државата не е хоризонт на индивидуални или партиски експерименти туку припаѓа на сите граѓани. Во тој интерсубјективен хоризонт некои си дозволиле да се однесуваат како газди, како единствени господари на судбините на другите драстично менувајќи ги – или уривајќи ги – заедничките столбови на опстанокот. Ако таа политичка „акција“ (во смисла на поделбата кај Арент) ги загрозува другите, кое е решението? Простување? Зашто јас овде не говорам за интерпретативни наративи, за вообичаен политички судир на гледишта или политички говор без видливи последици. Напротив: овде станува збор за ефективна акција и краен резултат на штета на мозинството во општеството! Згора на тоа, таа „акција“ произведе нови конфликти и жестоки поделби во државата, со реперкусии и на надворешнополитички план. Нивната политикантска „акција“ ја „задолжува“ државата со „неотповикливост“ за „неопределен период“ во којшто „не се дозволени никакви измени“ (sic) и себенегирање односно неповратна идентитетска, културна и историска штета!

Македонското општество/држава останаа заробени во некои рецидиви на соцреалистичката субјективност, ароганција, безобразие…, дрско и безобѕирно наметнувајќи „решенија за сите“ дури и за најсуштински прашања од животот на граѓанинот. Тоа е недозволиво однесување во една „исправена“ демократска држава. И тоа граѓанинот јасно и гласно веќе го (по)кажа. А оние кои се заветуваат за „исправена“ држава тоа мора да го спроведат во дело!

Извор: Теодосиевски уметност

The post Исправена земја appeared first on plusinfo.mk.

Жежок обрач од година во година се затегнува околу Европа. Уште едно лето е обележано со пожари и рекордни температури, поради што климатската криза станува сè потешко да се игнорира. Предупредувањата стануваат уште подраматични бидејќи предизвикот повеќе не е да се разбере што се случува, туку да се дејствува на време. Без да се затвораат очите пред реалноста.

Научните истражувања постојано алармираат за тоа како климатските промени предизвикани од човекот и губењето на биодиверзитетот претставуваат сериозни и растечки закани за човештвото, со последици кои се движат од акутен топлотен стрес до зголемен недостиг на храна и вода и ризик од колапс на важни екосистеми.

Во исто време политичарите постојано ги игнорираат овие аларми, ги отфрлаат како индивидуални, недоволно конкретизирани мислења и ги потценуваат еколошките активисти кои се посветени на иднина во која ќе може да се живее врз основа на недвосмислени истражувања. Додека тоа се случува, јасно се гледаат последиците од климатските кризи. Европа во изминатите години беше погодена од неколку екстремни топлотни бранови за кои се проценува дека одзеле животи на над 200.000 луѓе.

Голем број експерти во Европа укажуваат дека различните начини на разбирање на климатските промени влијаат на она што се перцепира како проблем, одговорност и можни решенија. Долго време, климатските прашања се третирани првенствено како прашања на емисии, енергија и одржлив развој. Но, во последниве години, климата стана и проблем за министерствата за одбрана, разузнавачките служби и форумите за безбедносна политика. Од Лондон до Брисел и пошироко, климатските промени сè повеќе се опишуваат како закана за националната безбедност, социјалната стабилност и за геополитичкиот поредок.

Во ЕУ големото актуелно прашање не е дали Унијата треба да има амбициозна политика за климата, туку колку тешко и колку брзо треба да се случи транзицијата без да се наштети на европската индустрија и работните места. Ова е дебатата што доминира во политиката на ЕУ за климата во моментов. ЕУ ​​законски се обврза да ја постигне климатската цел и да ги намали емисиите на стакленички гасови за најмалку 55 проценти ​​до 2030 година. Земјите од ЕУ, всушност, усвоија ново законодавство за да ја постигнат оваа цел и да ја направат ЕУ климатски неутрална до 2050 година.

Напоредно на тоа, институциите на ЕУ предупредуваат дека сезоната на пожари стана подолга и дека големите пожари повеќе не се ограничени само на јужна Европа. Земји како Грција, Шпанија, Португалија и Италија сè уште се најтешко погодени, но земјите подалеку на север, исто така, се соочуваат со зголемени ризици.

Политичкото влијание е можеби уште поважно. Повторливите пожари често ги користат застапниците на побрза климатска транзиција како доказ дека климатските промени веќе имаат конкретни последици. Сепак, критичарите тврдат дека ЕУ мора да се фокусира повеќе и на управувањето со шумите, противпожарните појаси, чистењето на вегетацијата и мерките за адаптација, бидејќи не можат сите пожари да се објаснат преку климатските промени. Голем број пожари се предизвикани од човечка активност, лошо управување со шумите или од подметнување пожар. Во секој случај, ЕУ ги гледа големите пожари како сериозен проблем и аргумент и за климатска акција и за подобра подготвеност за вонредни состојби.

Во меѓувреме движењата низ Европа ги менуваат насоките. Туристите почнаа да се селат на „студениот“ Север. Како што се зголемуваат топлотните бранови и шумските пожари во јужна Европа, интересот за нордискиот регион како туристичка дестинација е во постојан пораст. Голем број актуелни прогнози и анализи на трендови покажуваат дека нордискиот регион ќе добива сè поголем дел од европскиот туризам во наредните години, иако се очекува медитеранските земји и понатаму да бидат најголемите туристички дестинации.

Едно важно објаснување е феноменот на „coolcation“ (свеж одмор и бегство од горештините). Луѓето избираат поладни дестинации за одмор наместо области погодени од екстремна топлина. Туристичката индустрија известува за растечки интерес за Шведска, Норвешка, Финска, Данска и за Исланд, особено од Велика Британија, Германија и Северна Америка, но и од Франција, Шпанија и од други европски земји.

Неколку истражувања покажуваат дека климата станува сè поважна за изборот на патувањата. Според податоците на кои се повикуваат нордиски организации и институти, меѓу кои и „Visit Sweden“, дури 81 процент од анкетираните европски патници велат дека климата влијае на нивното однесување при патувањето, а 28 проценти претпочитаат дестинации со поблаги температури.

Во исто време, јужна Европа доживеа повторливи топлотни бранови, суши и шумски пожари во последните години. Летото 2026 година очигледно повторно се карактеризира со температури над 40 степени во делови од јужноевропските земји, што влијае и на локалното население и на туристите.

Сепак, ова не значи дека туристите го напуштаат Медитеранот. Напротив, статистиката од Европската комисија за патувања покажува дека земји како Грција, Италија и Шпанија сè уште доживуваат многу силен раст на бројот на посетители. Но, во исто време, нордискиот удел расте побрзо од порано, а Северна Европа имаше посилно зголемување на туристички посети и ноќевања од просекот на ЕУ во 2026 година.

Климатските последици во голем дел веројатно можеле да бидат избегнати доколку се дејствувало многу порано. Со текот на годините низа еколошки истражувачи протестираа против политичката парализа, а големо мнозинство од населението во глобални рамки сака да види и поамбициозна климатска политика. Но, не е доволна само волја да се донесат промени кога политички моќници се спротивставуваат на тоа, шират дезинформации и придонесуваат за лажната слика дека оние кои бараат построга климатска политика се малцинство. Задача на политиката, всушност, е да ги спореди знаењето со различни вредности и да дејствува за доброто на општеството, а не да ги игнорира незгодните вистини. Станува збор за вредности што скоро секој сака да ги промовира, а тоа се безбедноста, егзистенцијата, доброто здравје и функционалните екосистеми.

Што се однесува до Македонија, климатските трендови се мошне јасни. Расте бројот на денови над 40 степени, а градовите сè потешко се разладуваат. Климатските промени веќе не се приказна за иднината, тие веќе го менуваат секојдневниот живот во Македонија.

Но агендите на политичките партии главно поттикнува атмосфера на политичко однесување во која сите, повеќе или помалку, се втурнати во вителот на меѓусебни обвинувања и дисквалификации преку набрзина срочени и лиферувани партиски соопштенија. Мошне малку од сето тоа го допира проблемот на нарушувањата што ги трпи еколошкиот систем во земјата. Каде, на пример, исчезна, (колку да се потсетиме во оваа пригода), „зелената агенда“ на ДУИ, за политика за „еколошка правда и квалитетен живот“, која на Али Ахмети по сè изгледа му беше потребна колку за една изборна кампања.

Ниту пак другите македонски политички партии не покажуваат поголема посветеност на климатските прашања, кои, судејќи според општите впечатоци, не би можело да се каже дека го привлекуваат нивното интересирање повеќе од, да речеме, ланскиот снег, кој, впрочем, на улиците во Скопје и во други македонски градови веќе од поодамна претставува реткост.

Топењето на асфалтот под нозете и под автомобилските гуми е несомнено многу пожешко и поакутно прашање. Па и судбоносно.

The post Климата како безбедносно прашање во Европа appeared first on plusinfo.mk.

Лагата навистина има кратки нозе. Но, како што своевремено ќе забележи брилијантниот српски афористичар Милован Витезовиќ, кратките нозе сепак не се гледаат зад говорницата. Лагата е многу поубедлива кога се крие зад вистински или зад лажни авторитети.

Освен тоа, „додека вистината да ги обуе чевлите, лагата веќе го пропатувала половина свет“, вели Марк Твен. Во денешново време на експлозивен развој на дигиталните и особено на социјалните медиуми, лагата патува со брзина на светлината.

Третиот елемент на формулата за успешно креирање кампањи на дезинформации и на манипулирање на јавноста е репетитивноста на лагите. Правилото, коешто најчесто му се припишува на шефот на нацистичката пропаганда, Јозеф Гебелс, е чудесно едноставно: „Една лага повторена сто пати, станува вистина“.

Не е сè до пердувите и до перницата

Во последниве две години, по катастрофалниот пораз на парламентарните избори во 2024 година, СДСМ одлучи неодговорно да ги троши остатоците на својот политички кредибилитет како погонско гориво во фабриката за манипулации на Бихаќка, верувајќи дека луѓето нема да ги видат кратките нозе на лагите зад говорницата и дека вистината бавно ќе ги обува, несмасно ќе ги запетлува и внимателно ќе ги гланца чевлите, пред да тргне на пат.

Ако сме искрени, ќе признаеме дека до одреден степен таа формула дава резултати. СДСМ навистина не може вака да застане на нозе, но нема дилеми дека успева да произведе шум во јавниот дискурс, понекогаш и вознемиреност. Неспорно е и тоа дека луѓето одговорни за пласман на фактите и на вистината треба да работат многу поодговорно, поквалитетно и поинтензивно, за да се спротивстават на тие црни кампањи.

Тоа дека демантирањето лаги е како собирање пердуви од скината перница, како што често потсетува премиерот Христијан Мицкоски, е еден аспект на проблемот на ширењето на дезинформациите и на борбата за вистината. Еден е, но не е единствен. Постои и друг аспект. Постои нешто што се нарекува предвидливост на фејк вестите и на малициозните наративи. Постојат начини тие успешно да се пресретнат, со правовремени и точни информации. Но, за тоа се потребни сериозни и брзи анализи, ефикасна прогностика и сето она што би значело брзо обување на чевлите, навреме па и пред време, за вистината да биде побрза од лагата. Зборувам за еден многу посериозен пристап и напорна работа во област која во Македонија е потценета – борбата за вистината.

Зошто вистината за проектот „пола тунел“ остана на половина пат?

Ќе посочам на три примери на лаги, манипулации и спинови со кои се соочивме деновиве, кои можеа да бидат пресретнати со правовремени и точни информации – а не беа.

Прв пример. Откако потпретседателот на ДУИ, Бујар Османи, пред Илинден, ја лансираше приказната дека по вина на владата на ВМРО-ДПМНЕ, Македонија останала без 60,77 милиони евра неповратни средства од Европската Унија за изградба на пругата од Крива Паланка до границата со Бугарија, вицепремиерот Александар Николовски промптно одговори дека станува збор за прекинат тендер за пруга со „половина тунел“, штетен проект наследен од претходната влада на СДСМ и на ДУИ во 2024 година.

И? На тоа ли требаше да заврши приказната? Со преписка меѓу Николовски и Османи? Среде празник, кога медиумите дремат мрзеливо? Секако, не било работа на вицепремиерот да го стисне копчето и да вклучи аларм, но нечија работа тоа и било. Зашто, можело лесно да се предвиди дека спинот на Бујар Османи час поскоро ќе биде лиферуван преку група опозициски медиуми, со цел да се омаловажи она што се случи денес. Македонија денес официјално доби инвестициски грант од 149 милиони евра од Инвестициската рамка за Западен Балкан на ЕУ, за изградба на пругата во Бугарија. Дополнително, да се искомпромитира и да се спречи и она што допрва треба да се случи до крајот на овој месец, на заедничко барање на Софија и на Скопје – да се обезбеди грант од ЕУ за цел тунел, а не за половина, многу повисок од оној што пропаднал поради штетниот проект на владата на СДСМ на ДУИ.

Лагата во овој случај можело и морало да биде препознаена пред таа да тргне да шета и да создава забуни. А не потоа да се гаси „пожар“, со коментирање написи во опозициски медиуми. Уште сега сакам да предупредам дека и понатаму ќе има обиди секој успех на инвестициската кампања во инфраструктурата, секој километар изграден автопат или пруга, да се омаловажи со лаги и со фабрикување скандали и афери.

Што беше толку страшно да се каже по која цена Владата купува „Кожувчанка“ за гостиварци?

Втор пример. „Кожувчанка“. Вода за пиење што Владата бесплатно им ја дели на гостиварци, додека се санира проблемот на загадениот водовод. Фактите за оваа зделка се поважни од темата од која опозицијата сака да произведе скандал – дали водата била купена на тендер или со директна спогодба. Владата тврди дека имало тендер. Бихаќка возвраќа дека се сомнева во тоа, без да го почитува елементарното правило дека обврската на докажување паѓа на тој што обвинува, а не на тој што е наклеветен.

Но, има тука едно големо „но“ … Прашањето дали имало тендер е од второстепено значење, особено што состојбата во Гостивар е кризна. Факт од првостепено значење е податокот дека Владата водата од Митко Јанчев ја купувала по цена од 12,5 денари, додека пазарната цена на истата вода е 25 денари. Ама од Митко Јанчев била… Чија сака нека е, нека понуди некој квалитетна вода за 10 денари, од него нека се купи.

Бихаќка сега се обидува да ја омаловажи поволната зделка, со башановиќевските стилски пи-ар вежби, од типот „граѓаните се отруени“, „граѓаните не пијат нафта“, „Мицкоски и екипата од криминалната организација прават пари на труењето на граѓаните на Гостивар“ итн. Тие лаги не пијат вода, нели, но прават шум. А не морало да биде така, ако некој се сетел веднаш на јавноста да ѝ каже: Луѓе, од Митко Јанчев купуваме „Кожувчанка“ по половина цена и им ја даваме на граѓаните на Гостивар бесплатно.

Што има тука ненормално? Кој би бил против?

Дозираните информации за тајната дипломатија отворија простор за спинови и за манипулации

Трет пример. Дипломатија, односи со Бугарија, деблокирање на евроинтеграцискиот процес, притисок за внесување на Бугарите во Уставот. Познати, чувствителни теми и проблеми.

Пред воопшто да се дозволи ширење пропагандистички спинови дека Владата „подготвува терен за прифаќање на францускиот предлог“ и дека СДСМ имал „информации од Брисел зборуваат дека Владата тоа веќе го договорила“, за што сигнали наводно „пристигнале од Брисел, Берлин и од Париз“ – ова се „откритија“ на Андреј Жерновски, меѓународниот секретар на СДСМ – Владата и Министерството за надворешни работи требаше не срамежливо, туку многу гласно да објават дека се во интензивна комуникација со европските фактори и дека се разговара за можни конкретни решенија за надминување на проблемот со уставните промени.

Што има лошо во тоа? Та нели сме определени за ЕУ? Та нели Венко Филипче од уста не ги вади уставните промени? Та нели од Владата се бара „храброст“ да го деблокира европскиот пат? Та нели сто пати е кажано дека нема отстапување од принципиелните позиции, од одбрана на идентитетот и на јазикот? Забрането ли е да се водат и тајни разговори со Брисел, дури и со Софија? Мора ли нашата дипломатија за сите теми и дилеми да разговара и да преговара на Фејсбук и на Инстаграм и со задолжително брифирање на неколку наши „избрани новинари“, од кампот близок на опозицијата,чија наводна „коректност“ и „благонаклонетост“ се купува со народни пари за нивните прескапи проекти?

Македонската дипломатија дозирано пласираше информации во дел од јавноста дека со Брисел се разговара, но не пред рефлектори. Тоа дозирање и брифирање на погрешни адреси отвори простор критички настроени медиуми и новинари – некои од нив, да повторам, добиваат силна буџетска поддршка за своите проекти – да ловат „ексклузиви“, да креираат спинови и да ја компромитираат тајната дипломатија, чија цел е да се дојде до решение прифатливо од аспект на македонските државни и национални интереси.

Како тоа некој не сфатил дека дозирањето информации само по себе ги подгрева спиновите и чувството на граѓаните дека тајната дипломатија води само кон пораз и кон прифаќање на уцените? И што да прават сега Жерновски, Филипче и компанија, освен да шутираат непланирани пенали од пет метри? И јас би шутирал, да сум на нивно место…

Кој ќе ни каже што се преговара тајно, Жерновски и „ексклузивците“ со парите од МРТВ за своите проекти?

Три примери за три лоши процени. Три лаги и спинови што лесно можеле да се „прочитаат“ уште пред да се родат. Три пропагандистички црни кампањи што можеле да се предвидат и да се пресретнат.

Борбата против дезинформациите и против малицииозните наративи ефикасно се води само на еден начин – не со собирање пердуви, драги мои, туку со правовремено, квалитетно и интензивно информирање на јавноста за фактите и за вистината. Тоа е многу повеќе од интерес на која било влада или на која било партија на власт. Борбата за вистината произлегува од правото на јавноста да знае. Вистината е единствениот делотворен отров против лагите.

Уште еден пример, за мене најболен. Требаше ли сите да забележиме дека дузина дигитални медиуми и голем број страници и профили во социјалните медиуми, во заедничка и координирана акција, шират отворена и груба пробугарска пропаганда во Македонија? Требаше ли македонското разузнавање да почне да собира елементарни податоци за таа акција, за да развиеме свесност со каков проблем се соочуваме? И треба ли таа работа сега да заврши на разузнавачки информации? Размислува ли некој за кампања за деспинување и за ширење на вистината за Македонија?

Или и таа задача ќе им биде доверена на јавниот радиодифузен сервис и на „надворешните“ и „независни“ проекти, за кои се трошат милиони евра буџетски пари? На оние што од уста не ја вадат „Северна“ и постојано пишуваат „С. Македонија“, спротивно на сите лингвистички правила?

Извинете, почитувани читатели, на овој малку повисок тон од оној што вообичаено го негувам. Им се извинувам и на сите што ќе се почувствуваат засегнати. Но, морам искрено да ви кажам – лут сум, бре, а овој пат немам волја да ја скријам својата лутина!

The post СДСМ е задолжен за лаги и за спинови, но вистинското прашање е друго – кој е задолжен да ги каже фактите и вистината? appeared first on plusinfo.mk.

Прашање е кога некои од оние големи државни празници, оние од форматот на „Илинден“, „11 Октомври“ и „8 Септември“, ќе ги славиме релаксирано, во нормална атмосфера и без редица веќе спонтани асоцијации што неминовно ги следат овие празници. За жал почесто негативни, поретко позитивни. Причината за тоа, верувам, е во (веќе) клаустрофобично тензичните вербални „дуели“, при што едната страна (ако и понатаму може да се нарекува така заради нејзината минорност) ќе обвинува други за нештата што самата не ги сработила, другата страна ќе се брани и повремено ќе напаѓа редејќи им ги ноторните глупости на оние првите итн. Сѐ во духот на еден од современите „победнички“ договори!

И постојано слушаме потсетувања за самопрегорот на оние претходни генерации, илинденци или партизани но не и современици (иако мислам дека ги има, малку но сепак!), и некако „завиткано“ провејува дека сме ги изневериле претците, нивните – но божем и наши! – идеали и заложби за цивилизирана, демократска, хумана, морална држава. Тие оставија аманети коишто денес, во оваа атмосефера, наликуваат само на листа на убави желби и неисполнет копнеж. Зашто, од нив не само што малку беше оживотворено, туку и тоа малку полека се разнебитуваше.

Оттука, охрабруваат некои пораки за нови напори, дури битки да се врати тој дух, да се врати надежда во иднината на државата односно „да ја зачува државата силна, да ја направи просперитетна, да ја направи праведна и повторно да ја направи земја во која луѓето ќе веруваат дека вреди да се остане“. Нималку лесна задача, како што е еднакво тежок и новиот завет дека тоа е Илинденот на оваа генерација! Воопшто не е лесна особено на надворешнополитички план и разврската на онаа „последна битка за Македонија“! Ако е навистина – последна.

Не мислам дека тоа е неостварливо, не мислам како некои дека ние сме глупави или луди туку само можеби веќе, после сите порази, рационално „тврдоглави“ во подметнатиот губитнички гамбит. Оние свикнати на самопонижување и газење наметнаа неколку такви страотно губитнички „дилови“ на штета на државата со што ја доведоа пред ѕидот на конечното предавство и капитулација, барајќи од јавноста да скокне кога тие ќе речат „оп“. Ако Илинденскиве ветувања додржат, тој самоубиствен скок нема никогаш да го направиме.

И наше свето право е, токму во името на Илинден, да ја држиме оваа власт за зборовите изречени од Претседателката на државата и Премиерот. Зашто, од претходните криминалци се изнаслушавме приказни и колнења во претци, семејства, дури деца…, едната рака на срцето а другата во државниот буџет итн. Не верувам дека граѓаните можат мирно да поднесат уште еден голем пораз, уште една минхаузеновска лага, уште едно тешко разочарување. Сѐ друго е полесно, па и издржливо. Ако издржувале илинденците, ако издржувале партизаните, ако толку генерации од полуфеудална провинција со одвај 450 високообразовани успеале да создадат прогресивно социјалистичко општество (со сите попатни маани), зарем денешниот граѓанин е помалку способен, а згора и слеп и недоветен да се поведува зад коекакви бараби?

Впрочем, да не заборавиме, некои славеа и други датуми. Се сеќаваме на оние ужасни прослави на годишнините на „Преспанскиот договор“ на коишто одеа оние идиоти дури и во Атина, ракоплескајќи му на чинот на своето предавство – менувањето на името на државата! А се колнеа во него, како и во „Илинден“,„11 Октомври“, „8 Септември“…, и во Македонија! Тие и сега се обидуваат да нѐ научат да живееме со нивните порази, дури и да ги славиме. Потоа го славеа оној ступиден договор со источниот сосед, сосе двата малоумни протоколи. И нѐ правеа глупави дека ние погрешно ги читаме! Сега промената на Уставот ја гледаат како фешта – тоа да ти било „апсурдна теза“ и „ирационален страв“ – како некаква нивна ретро-забава за конечно згаснување токму на илинденските и партизанските идеали.

Па нѐ прават и луди, демек „народот не сака да прифати да го направи тоа што мора да го направи за да стигне таму кај што посакува“. А посакувал „подобри услови за живот, подобра плата, подобро здравство, подобро образование, поефикасни институции (…)“, небаре тоа се нешта недофатливи дури и за просечно интелигентни политичари. Но проблемот е што тие се потпросечно интелигентни и натпросечно неспособни суртуци кои од готово прават вересија, стокменото го растураат, среденото го уништуваат. Нормалниот граѓанин веќе избра дека на такви некадарни тупаци не смее да им се верува зашто нивната задача денес е да шират дефетизам, хистерија и нервоза.

Впрочем, цели три децении живееме во таква хистерична нервоза, во „ние ова“ а „вие она“, па згора и секакви ќе ни тријат на главата дека, ете, ни станало сеедно! А како требаше да ни биде со онакви нивни протуви? И со овој сегашниов нивен политикантски палјачо кој „ѕвони“ на сите страни за конечно растурање токму на најсветлите датуми во македонската историја?

Но, нема да ни биде сеедно, а тоа мора да го разбере и оваа власт, ако црното повторно стане бело, ако илинденските заклетви се погазат заради калкулантство, ако (повторно) се покаже дека валутите се посилни од идеалите!

А особено ако продолжи онаа досегашна фарсична толерантност на сите минати злосторства, ако и оваа власт се прави глува и слепа за, на пример, членот 308 од Кривичниот законик којшто конкретно прозива дека „граѓанин кој ќе ја доведе Република Македонија во положба на потчинетост или зависност спрема некоја друга држава, ќе се казни со затвор најмалку пет години“. И зарем треба некој да му ја толкува оваа одредба на „надежниот“ јавен обвинител во светлината на  делото викано нелегална промена на уставното име на државата? Па и на фамозниот договор со источниот сосед?! Тоа, впрочем, може да биде и некој обичен граѓанин зашто сите македонски „експерти“ се однесуваа(т) според онаа Његошева „сви јунаци ником поникоше и у црну земљу погледаше“! (Колку да се задоволи омразениот им „српски свет“, иако во случајов – црногорски!).

Или локалниве меѓународни „експерти“, но и власта, а сосема во духот на оној т.н. Преспански договор, сметаат дека граѓанинот е должен вечно – или за „неопределен период“ – да се повинува со сведната глава на секакви „политики“?

И, колку за потсетување, ако и имало до неодамна такви подлизурковци кои го потпишале и славеле тој „Преспански договор“ сосе член 20 точка 9 („Одредбите од оваа спогодба остануваат во сила за неопределен период и се неотповикливи. Не се дозволени никакви измени на одредбите од член 1, став (3) и став (4) од оваа спогодба“), тогаш барем да им подигнеме споменик, некаде во централното градско подрачје, да не мора нивните вљубеници да одат дури до Нивици или Атина?

А впрочем, како толку бргу се „заборавија“ овие нешта?

Извор: Теодосиевски уметност

The post Илинденски асоцијации appeared first on plusinfo.mk.