🎥 ЖИВЕЕТЕ ВО ТРГОВСКИ ЦЕНТАР, ЗОШТО ДА НЕ? Револуционерна преобразба на празните молови како спас за станбената криза

Пространите холови кои некогаш ечеа од џагорот на купувачите и огромните, напуштени паркинзи ширум Канада добиваат сосема нова, хумана намена. Соочени со падот на традиционалната трговија и сè поизразениот недостиг на простор за живеење, инвеститорите и урбанистите започнаа масовен бран на пренамена на напуштените трговски центри во модерни, мешани станбени заедници.

Канада изгуби стотици големи стоковни куќи во изминатата деценија поради сеизмичкиот пад на класичната трговија. Сепак, наместо уривање на масивните бетонски објекти, архитектите и инвеститорите го користат овој простор за изградба на станови за изнајмување и социјално домување. Градовите како Калгари, Едмонтон и Отава се веќе предводници во овој тренд, поттикнувајќи ја трансформацијата на понеразвиените приградски молови во густи заедници во кои може да се пешачи.

Живот на чекор до сè што е потребно

Најуспешните проекти не нудат само обична замена на дуќаните со станови, туку создаваат 24-часовен живот преку мешани заедници (Mixed-Use). Приземјето на поранешните молови најчесто се задржува за маркети, аптеки, здравствени клиники и градинки, додека горните катови се резервирани за станбени единици. Еден од најистакнатите примери е трговскиот центар Galeries Aylmer во Квебек, каде просторот на поранешен голем продажен синџир е претворен во комплекс со преку 300 станбени единици. Станарите, вклучително и постарите граѓани, можат со папучи и без потреба од автомобил да стигнат до лекар, супермаркет или на кафе.

Овие објекти се идеални за домување бидејќи веќе имаат широки ходници, рамни подови без бариери и големи лифтови. Долгите внатрешни патеки им овозможуваат на луѓето безбедно да пешачат и да вежбаат, заштитени од суровите канадски зими.

Кој живее во овие молови?

Во овие преуредени или новоизградени комплекси на местото на канадските молови живее многу пошаренолика урбана заедница отколку само еднороден профил на луѓе. Современиот концепт се заснова на т.н. мешана намена (Mixed-Use), а профилот на станарите главно се дели во три клучни групи.

Постари граѓани и пензионери (Seniors)

Ова е една од најбрзорастечките групи станари. За нив се градат посебни наменски пензионерски резиденции (како што е револуционерниот комплекс L’Initial на местото на поранешниот „Canadian Tire“ во молот Galeries Aylmer во Квебек).

На постарите луѓе им одговара тоа што зградите се директно поврзани со внатрешноста на трговскиот центар. Овој концепт им нуди независност, но и лесен пристап до социјален живот.

Млади професионалци и сингл-лица

Со оглед на тоа што многу од новите станови во овие преуредени зони се нудат како наменски станови за изнајмување (purpose-built rentals), тие привлекуваат млада и мобилна работна сила.

Овие локации најчесто се наоѓаат веднаш до главните автобуски рути или метро-станици (транзитни зони), што го олеснува патувањето до работа. Исто така, младите ја претпочитаат практичноста — да имаат теретана, кафулиња, ресторани и продавници буквално под својот стан, без да мора да поседуваат автомобил.

Семејства со пониски или средни приходи

Огромните паркинзи на моловите кои се пренаменуваат често стануваат локации за достапни и социјални станови кои се субвенционирани преку државните фондови за домување.

Предградијата каде што се наоѓаат овие молови веќе имаат изградени училишта, паркови и градинки во близина. Семејствата добиваат можност да живеат во развиени и безбедни населби по подостапни цени за кирија.

Целта на овој урбан модел не е да се со создаде гето за само една група граѓани, туку одржливо соседство за 24-часовен живот во кое едни до други живеат студенти, млади парови и баби и дедовци.

Инфраструктурата е тука, треба промена на законите

И покрај огромниот потенцијал, најголемата бариера за овој бран на пренамена не е градежна или финансиска, туку административна. Комерцијалното земјиште е заробено во застарени закони за зонирање, а процедурите за пренамена во станбена зона се долги и сложени.

Ладан Хосеинзаде Садеги, претседателка и извршна директорка на Sky Property Group Inc., смета дека ваквиот пристап мора итно да се промени.

– Поминавме децении градејќи во секоја насока нанадвор, а сега седиме на огромни површини недоволно искористено комерцијално земјиште во најпосакуваните, инфраструктурно опремени делови од нашите градови. Кога гледам предградиски трговски центар што едвај преживува, јас гледам целосно опремено земјиште во етаблирана населба. Инфраструктурата е веќе таму — вода, канализација, патишта, струја. Она што недостига се визија и политичка волја за пренамена и преуредување – објаснува Хосеинзаде Садеги.

Таа додава дека напуштените паркинзи покрај транспортните станици се „неуспех на политиката“ кој државата веќе не може да си го дозволи додека семејствата плаќаат превисоки кирии. Неколку провинции, како Онтарио и Британска Колумбија, веќе ги менуваат законите со цел да овозможат комерцијално-станбена конверзија во поголем размер.

Наместо да се гради ново, да се искористи веќе изграденото 

Освен решавањето на станбената криза, пренамената носи и огромни еколошки придобивки. Новата градба генерира енормни количини на јаглероден отпечаток. Повторното користење на постоечките структури или преградбата на веќе урбанизираното земјиште драстично ги намалува штетните емисии.

– Од гледна точка на одржливоста, еколошки најодговорната зграда е често онаа која веќе постои. Станбената криза во Канада не чека совршен план. Мораме да дејствуваме со алатките што ги имаме, на земјиштето што го имаме, веднаш – потенцира Хосеинзаде Садеги.

Она што некогаш беше симбол на потрошувачкото општество од крајот на минатиот век, денес во Канада се трансформира во еколошки одржлив и хуман модел за живеење, докажувајќи дека архитектурата мора брзо да се прилагодува на реалните потреби на луѓето.