МРТВА ТРКА ИЛИ УБЕДЛИВА ПОБЕДА НА ВУЧИЌ? Анкетите даваат различни бројки, в недела во Србија неизвесна изборна битка

На само два дена пред вонредните парламентарни избори во Србија, последните истражувања на јавното мислење нудат две прилично различни прогнози: според едната, Александар Вучиќ има солидна предност од повеќе од 7 процентни поени, но според другата студентската листа е во водство. Ако се споредат повеќе мерења, најреалната проценка е дека Вучиќ влегува во изборите како фаворит, но исходот сè уште е отворен.

Најновото истражување на „Ipsos Strategic Marketing“, спроведено од 20 до 22 октомври на голем примерок од 3.624 испитаници, на листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ ѝ дава 47,4 отсто, а на „Студентска листа – Студентите победуваат“ 40 отсто. Социјалистите на Ивица Дачиќ се на самата граница на цензусот со 3,2 отсто, додека сите други немалцински листи, според ова мерење, би останале под прагот од 3 проценти.

Но, кај ова истражување има важна околност: нарачател е самата листа „Александар Вучиќ – Обединета Србија“. „Ipsos“ тоа јавно го наведува во методологијата. Агенцијата проценува излезност од 64,7 отсто, а статистичкиот интервал за резултатот на листата на Вучиќ е од 45,3 до 49,5 отсто, додека за студентите е од 37,9 до 42,1 отсто.

Друго истражување ги става студентите пред Вучиќ

Сосема поинаква слика дава истражувањето на Нова српска политичка мисла – „NSPM“, спроведено телефонски од 25 септември до 5 октомври на репрезентативен примерок од 1.050 испитаници. Кога ќе се исклучат неопределените, студентската листа има 44,5 отсто, а листата на Вучиќ 42,7 отсто. Социјалистите се на 2,9, „Европска Србија“ на 2,7, а „Автентична десница“ на 2,5 отсто.

Самите автори на „NSPM“ предупредуваат дека нивните бројки не се изборна прогноза, туку мерење на јавното мислење. Особено внимание заслужува фактот дека 18,3 отсто од испитаниците биле неопределени, не знаеле или не сакале да кажат за кого ќе гласаат. Истражувањето е направено за сопствени потреби на „NSPM“, без надворешен нарачател.

Уште поинтересен е одговорот на поширокото политичко прашање во истата анкета. На прашањето што би било најдобро за Србија, 44 отсто од испитаниците одговориле дека треба да победат студентите и опозицијата, 22,5 отсто сакаат да остане сегашната власт, а дополнителни 19,4 отсто би ја задржале власта, но со одредени промени. Тоа покажува земја поделена речиси на две половини.

Кога повеќе анкети се ставаат во еден модел, разликата повторно се намалува. „Изборни монитор“, кој користи пондериран просек од истражувањата во 2026 година и Д’Онтов модел за распределба на мандатите, во последната достапна пресметка дава 117 пратеници за Обединета Србија и 112 за студентската листа. Социјалистите би добиле 9 мандати, а останатите места би ги поделиле главно малцинските листи. Ниту една од двете најголеми листи во ова сценарио нема самостојно мнозинство од 126 пратеници.

Излезноста може да ја реши трката

Најголемата непозната е излезноста. „Ipsos“ очекува 64,7 отсто, додека во анкетата на „NSPM“ дури 79,8 отсто од испитаниците велат дека сигурно ќе гласаат. Вториот број тешко може директно да се претвори во очекувана реална излезност, бидејќи гласачите во анкетите традиционално почесто најавуваат излегување отколку што навистина се појавуваат пред избирачките кутии.

Сепак, токму високата излезност може да биде шансата на студентската листа. Аналитичарите во Србија веќе укажуваат дека дополнителната мобилизација на младите, повремените гласачи и луѓето кои на претходните избори останувале дома може значително да го промени односот на силите. Наспроти тоа стои добро организираната и повеќепати проверена изборна инфраструктура на владејачкиот блок.

Вториот голем фактор е цензусот. Ако СПС остане над 3 проценти, а другите немалцински листи паднат под него, распределбата на „фрлените“ гласови може значително да влијае врз бројот на мандатите на двете најголеми листи. „Ipsos“, на пример, го става СПС на 3,2 отсто, но статистичкиот интервал за социјалистите е од 2,5 до 3,9 проценти – практично значи дека никој не може сигурно да каже дали партијата на Дачиќ ќе влезе во парламентот.

Третата непозната е колку прецизно класичните анкети успеваат да го измерат студентскиот електорат. Студентската листа е нов политички феномен, без изборна историја врз која анкетарите лесно би можеле да ги калибрираат своите модели. Ако постои поголема група млади и повремени гласачи што не се опфатени добро со традиционалните телефонски истражувања, студентите можат да бидат потценети. Обратното е исто така можно – силната поддршка за протестното движење не мора во целост да се претвори во гласови на избирачките места.

Вучиќ е фаворит, но нема сигурни 126 пратеници

Ако различните мерења се земат заедно, разумниот опсег во моментов би бил околу 43 до 46 отсто за листата на Вучиќ и 41 до 44 отсто за студентската листа. Тоа го прави Вучиќ благ фаворит да освои најмногу гласови, но не ја потврдува со сигурност предноста од 7,4 процентни поени што ја покажува последниот „Ipsos“. Многу пореална изгледа можноста изборите да завршат со разлика од неколку процентни поени.

А најголемата неизвесност може да почне дури откако ќе се пребројат гласовите. Во Собранието на Србија има 250 пратеници и за мнозинство се потребни 126. Последниот агрегатен модел на „Изборни монитор“ на листата на Вучиќ ѝ дава само 8,4 отсто шанси самостојно да стигне до таа бројка. Затоа в недела навечер нема да биде доволно да се види само кој освоил најмногу гласови. Ќе треба да се следи и кој го поминал цензусот, колку гласови останале под него и, конечно, кој може да собере 126 пратеници за нова влада.