ПОГРЕБАН КРВНИКОТ ОД СРЕБРЕНИЦА РАТКО МЛАДИЌ Доби државни и воени почести на официјално приватен погреб

Илјадници луѓе денеска во Белград присуствуваа на погребот на осудениот генерал Ратко Младиќ, крвникот од Сребреница, кој почина на 27 август на 84-годишна возраст додека ја издржуваше доживотната затворска казна во Хаг за геноцид и воени злосторства.

Телото на поранешниот командант на Војската на Република Српска беше изложено во црквата „Свети Лука“ во белградската населба Видиковац, каде што граѓани пристигнуваа уште од раните утрински часови. Пред црквата се формираа километарски редици, а дел од присутните носеа српски знамиња, фотографии на Младиќ и маици со негови ликови.

Формално, Србија не прогласи државен погреб, откако претходно најавената можност за таква церемонија предизвика остри реакции од ЕУ и од регионот. Но, начинот на кој беше организирано испраќањето имаше низа елементи на државна и воена церемонија: телото беше донесено од Хаг со авион на српската влада, ковчегот беше пренесен од војници, беше покриен со српско знаме, а на самиот погреб имаше воена почест, почесна стража и церемонијален поздрав. Погребната служба во црквата ја водеше српскиот патријарх Порфириј, а Младиќ беше погребан на Топчидерските гробишта, покрај неговата ќерка Ана.

На испраќањето беа присутни повеќе актуелни членови на српската влада. Меѓу нив беа министерот за одбрана Братислав Гашиќ, министерот за правда Ненад Вујиќ, министерот без ресор Ненад Поповиќ, министерот за култура Никола Селаковиќ и министерот за јавни инвестиции Дарко Глишиќ. Други извештаи го наведуваат и министерот за труд Милица Ѓурѓевиќ Стаменковски. На погребот беа и претседателот на Република Српска Синиша Каран, премиерот Сава Миниќ, претседателот на Народното собрание на РС, Ненад Стевандиќ, Милорад Додик и членката на Претседателството на БиХ, Жељка Цвијановиќ. Присуствуваше и рускиот амбасадор во Белград, Александар Боцан-Харченко.

Претседателот на Србија Александар Вучиќ не присуствуваше. Тој претходно изјави дека нема да биде дел од погребот, повикувајќи се на однапред договорена средба со узбекистанскиот претседател Шавкат Мирзијоев. Вучиќ, сепак, беше меѓу српските функционери кои жестоко го критикуваа Хашкиот трибунал по смртта на Младиќ, а државата му обезбеди транспорт на телото и логистичка поддршка. Така се создаде необична ситуација во која Белград официјално избегнува да го нарече настанот државен погреб, но државниот апарат во значителна мера учествуваше во неговото организирање.

Младиќ беше еден од главните команданти на босанските Срби во војната во Босна и Херцеговина од 1992 до 1995 година. Во 2017 година Хашкиот трибунал го осуди на доживотен затвор за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства, а пресудата беше потврдена во 2021 година. Судот го прогласи за одговорен за геноцидот во Сребреница во јули 1995 година, кога беа убиени околу 8.000 бошњачки мажи и момчиња, како и за неговата улога во 43-месечната опсада на Сараево, во која загинаа околу 10.000 луѓе.

Од Сараево и Сребреница денеска пристигнаа остри реакции на церемонијата во Белград. Мајките на Сребреница го осудија величањето на Младиќ, додека преживеаните и семејствата на жртвите порачаа дека неговото погребување со воени почести претставува навреда за жртвите. Во Сараево повторно беа оживеани спомените од опсадата, а Здравка Гвозџар, чиј деветгодишен син бил убиен од граната истрелана од силите под команда на Младиќ, порача дека тој требало да биде запаметен „само како крвник“, а не како херој.

Од Европската Унија стигна една од најострите дипломатски реакции. Комесарката за проширување Марта Кос ја откажа планираната посета на Србија, образложувајќи дека „величањето“ на Младиќ е спротивно на вредностите врз кои се темели европскиот пат и побара соочување со минатото, помирување и почит кон жртвите на воените злосторства. Советот на Европа, исто така, го осуди јавното величање на осудениот воен злосторник. Од САД, сенаторите Џин Шахин и Чак Грасли и конгресменот Кит Сел повикаа владите на Србија и Република Српска да се дистанцираат од погребот и да не дозволат Младиќ да биде официјално одликуван или величан.

Погребот на Младиќ повторно ја отвори една од најболностите теми од распадот на Југославија – дали Србија ќе се соочи со злосторствата од војните или ќе продолжи со нивно релативизирање и величање на нивните извршители. Додека за дел од српската јавност Младиќ останува симбол на одбрана на босанските Срби, за жртвите во Босна и Херцеговина тој е човек чија командна одговорност за геноцидот во Сребреница и другите злосторства е правосилно утврдена. Начинот на кој беше испратен – со илјадници луѓе, воена церемонија, присуство на министри и највисоки претставници од Република Српска – веќе предизвика нова дипломатска криза меѓу Белград и Брисел.