Македонија го добива првиот центар за вештачка интелигенција, „Везилка“, кој ќе биде промовиран идната недела, најави министерот за дигитална трансформација, Стефан Андоновски.

Во гоствање на телма Андоновски говореше за следните чекори на државата во областа на вештачката интелигенција, дигиталната трансформација и заштитата на македонскиот јазик во дигиталниот простор.

Центарот „Везилка“ ќе има клучна улога во развојот на македонски јазичен модел и во создавањето домашна дигитална база која ќе овозможи македонскиот јазик, култура и идентитет да бидат соодветно застапени во современите технологии.

„Везилка“ е проект насочен кон дигитализација на македонскиот јазичен корпус и кон развој на голем јазичен модел кој ќе може да се користи од институциите, академската заедница, компаниите и од граѓаните. Целта е да се намали зависноста од странски алатки кои често не го препознаваат доволно прецизно македонскиот јазичен, историски и културен контекст.

Министерот Андоновски истакна дека преку овој проект се поставуваат темелите за создавање домашни решенија базирани на вештачка интелигенција, кои ќе бидат во функција на јавниот интерес, образованието, науката, енергетиката, економијата и дигиталната трансформација на државата.

Носителот на проектот, ФИНКИ веќе воспостави соработка со повеќе релевантни институции, меѓу кои Службен весник, Собранието, Националната и универзитетска библиотека, МАНУ, како и институтите за македонски јазик и литература. Преку оваа соработка ќе се обезбеди квалитетна и точна база на податоци, вклучително и законски и подзаконски акти, стручна литература и други релевантни содржини на македонски јазик.

Андоновски најави и дека граѓаните ќе имаат можност да придонесат во проектот преку прикачување на сопствена дигитализирана литература, магистерски, докторски и стручни трудови, со што директно ќе помогнат во збогатување на македонскиот дигитален јазичен корпус.

Андоновски најави и дека Министерството работи на подготовка на компактен закон за вештачка интелигенција, кој нема да ја ограничува употребата на новите технологии, туку ќе постави јасни етички и морални стандарди, транспарентност и правила за нивна правилна примена. Фокусот ќе биде на областите каде што вештачката интелигенција може да има најголемо влијание, како јавната администрација, здравството, земјоделството и културата.

Проектот „Везилка“ чини вкупно 6,5 милиони евра, од кои 1,5 милион евра се државни средства, 1 милион евра се обезбедени од факултетите, а остатокот е поддршка од Европската Унија. Министерот Андоновски посочи дека до крајот на оваа или почетокот на следната година Македонија веќе ќе има функционален јазичен модел, кој ќе биде понуден како „open source“ решение за сите домашни институции и компании.

Во врска реформската агенда, министерот Андоновски рече дека со исполнувањето на чекорите во јуни од страна на Министерството за дигитална трансформација се отвораат нови 16,9 милиони евра од Планот за раст. Нагласи дека Министерството продолжува посветено да работи на реализација на обврските од реформската агенда со цел обезбедување конкретни придобивки за граѓаните и за институциите.

The post ПРВ ЦЕНТАР ЗА ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА „Везилка“ ќе развие голем јазичен модел на македонски јазик appeared first on plusinfo.mk.

Владата нема да се откаже од плановите за привлекување инвестиции во дата-центри и покрај критиките што се појавија во јавноста, порача премиерот Христијан Мицкоски.

Тој оцени декамал број поединци се обидуваат на социјалните мрежи да создадат хистерија околу проектите што, според него, треба да донесат нова вредност, нови работни места и технолошки развој.

– Се обидуваме да ја развиваме државата, да создаваме нова вредност и нема да се повлечеме поради малкумина кои создаваат хистерија и мислат дека на тој начин ќе го манипулираат народот – рече Мицкоски.

Премиерот посочи дека дата-центрите се основата врз која се развива вештачката интелигенција и дека светските економии веќе вложуваат огромни средства во овој сектор.

Како пример ја посочи Франција, која во последните години инвестира милијарди евра во вештачка интелигенција и податочни центри, додека САД својот економски раст сè повеќе го темелат токму на современите технологии.

Според Мицкоски, Македонија веќе добила десетици писма со намери од компании заинтересирани за вакви инвестиции, а паралелно се подготвуваат и законски измени што треба да ја регулираат оваа област.

Тој уверува дека критериумите за ваквите проекти ќе бидат строги и усогласени со најдобрите светски практики.

– Ќе застанам зад секој проект, не за еден мегават, не за пет, туку и за сто и повеќе мегавати, кога ќе бидат исполнети сите законски и технички услови – истакна премиерот.

Мицкоски порача дека државата нема да се откаже од современата технолошка економија и дека токму преку вакви инвестиции гледа можност за отворање добро платени работни места и задржување на младите во земјата.

The post БЕЗ ХИСТЕРИЈА, ДАТА-ЦЕНТРИТЕ СЕ ИДНИНАТА Македонија нема да остане настрана од светските текови appeared first on plusinfo.mk.

Министерката за образование и наука, Весна Јаневска, оцени дека учебната година заслужува четворка. Според неа, годинава била подобра од претходните, но за подлабоки промени во образованието ќе биде потребно повеќе време.

– Годинава беше подобра од претходните, би ѝ дала четворка што е многу солидна оценка. Недостаток ни е времето. За промени и реформи во образованието треба време – рече Јаневска.

Таа нагласи дека веќе се сменети наставните програми за седмо и осмо одделение, а следната година ќе бидат воведени нови програми и за деветто одделение.

Јаневска тврди дека е решен и долгогодишниот проблем со учебниците.

– Во Македонија учебниците веќе нема да бидат предизвик, тоа е завршена работа – истакна министерката.

Според неа, дел од учебниците веќе се дистрибуирани во училиштата, а до почетокот на новата учебна година треба да бидат испорачани и останатите.

Министерката посочи дека е воведен нов електронски дневник, намалена е администрацијата за наставниците и се дигитализираат повеќе процеси.

Годинава, како што најави, за првпат ќе има и дигитални свидетелства.

Јаневска информираше и дека во образовниот систем се воведуваат содржини поврзани со вештачката интелигенција, како и проекти за здравје, екологија и превенција од насилство во училиштата.

Според неа, за подобри резултати кај учениците неопходни се мотивирани наставници. Потсети дека во изминатите две години платите во образованието биле зголемени за околу 20 проценти.

The post УЧЕБНАТА ГОДИНА ИМА ОЦЕНКА ЧЕТВОРКА ОД ЈАНЕВСКА За вистински резултати е потребно време appeared first on plusinfo.mk.

The post AЛИУ ОТКРИ КОИ СЕ ПЛАНОВИТЕ ЗА ДИГИТАЛИЗАЦИЈА ВО ЗДРАВСТВОТО Помалку чекање, многу повеќе податоци и ред appeared first on plusinfo.mk.

Португалскиот тренер Жозе Мурињо стапил во контакт со челниците на Бенфика за да ги увери дека не стои зад видеото во кое е прикажан во дрес на Реал Мадрид. Португалските медиуми објавија дека искусниот тренер смета оти снимката е изработена со помош на вештачка интелигенција.

Контроверзната снимка пре дизвика бура откако беше објавено на веб-страницата на Флорентино Перез, претседателот на „тимот од Сантијаго Бернабеу“.

Видеото се појави на интернет во момент кога се засилија шпекулациите за можно враќање на Мурињо ка Кралевите. Во кратката снимка Португалецот е прикажан во дрес на Реал Мадрид и го изговара само зборот „да“.

Покрај видеото беше објавена и пораката:

„Има уште многу историја што треба да се напише“.

Над написот со големи букви стои „Гласај“ (Vota).

MOUcha historia por hacer. pic.twitter.com/7wLmDk8r2M

— Florentino 2026 (@Florentino2026_) June 3, 2026

Загреана клупа во Реал

Актуелниот прв човек на Реал Мадрид распиша предвремени избори по турбулентната сезона, а противкандидат му е Енрике Рикелме.

Во дел од шпанските медиуми се појавија информации дека Перез е подготвен повторно да му ја довери клупата на Мурињо доколку добие нов мандат.

Покрај тренерското прашање, се споменуваат и неколку можни засилувања за тимот. Меѓу нив се Дензел Дамфрис и Ибрахим Конате.

15 милиони евра на чекање

Противкандидатот Енрике Рикелме најави поинаква визија за иднината на клубот. Тој порача дека сака да го донесе Родри на „Сантијаго Бернабеу“, како и еден од најпознатите тренери во светот.

Сепак, нагласи дека тоа не е Жозе Мурињо.

Во меѓувреме, португалскиот весник „Рекорд“ објави дека Реал Мадрид ја известил Бенфика за намерата да ја активира откупната клаузула од 15 милиони евра следната недела.

Според истиот извор, португалскиот клуб размислува за Марко Силва како можна замена доколку Мурињо замине.

The post 📽️ СНИМКАТА ОД МУРИЊО Е ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА? Португалецот негира дека се договорил со Кралевите appeared first on plusinfo.mk.

Европските земји сѐ повеќе вложуваат во напредни системи за контрола на сообраќајот, а најновата генерација „паметни камери“ носи сосема нов пристап во надзорот на возачите.

За разлика од класичните радари кои ја мерат само брзината на движење, новите уреди користат вештачка интелигенција, камери со висока резолуција и системи за препознавање на регистарски таблички, овозможувајќи истовремено откривање на повеќе сообраќајни прекршоци.

Станува збор за таканаречени „8 во 1“ камери, кои автоматски можат да регистрираат:

– пречекорување на дозволената брзина;

– користење мобилен телефон додека се управува возило;

– неносење сигурносен појас;

– минување на црвено светло;

– неправилно свртување;

– непрописно менување сообраќајна лента;

– возење во спротивна насока;

– други прекршоци што ги препознава системот.

Новите системи имаат уште една предност – не бараат голема инфраструктура покрај патиштата. Тие можат да бидат поставени на столбови, надвозници или други постојни објекти, а во исто време контролираат повеќе коловозни ленти и возила што се движат во двата правци.

Според експертите, главната цел на ваквата технологија е да се подобри безбедноста во сообраќајот и да се намали бројот на сообраќајни несреќи предизвикани од невнимание на возачите.

Шпанија е меѓу првите европски земји што ќе ја воведат новата технологија. Градот Памплона веќе набави четири радари со вештачка интелигенција, кои треба да бидат пуштени во употреба во текот на јуни по завршувањето на постапката за сертификација.

Секој од уредите чини околу 20.000 евра, а ќе бидат поставени на неколку локации низ градот со цел да се зголеми ефикасноста на контролата на сообраќајот.

Се очекува ваквите системи во наредните години да се прошират и во други европски земји, што би можело да означи почеток на нова ера на дигитален надзор на патиштата.

The post 8 КАЗНИ СО НОВИТЕ „СУПЕР КАМЕРИ“ НА ЕВРОПСКИТЕ ПАТИШТА Паметните радари стануваат кошмар за возачите appeared first on plusinfo.mk.

Компјутерите наскоро би можеле да добијат улога многу поголема од денешната. Nvidia го претстави новиот чип RTX Spark и најави нова генерација персонални компјутери што ќе работат со напредни АИ агенти и локални модели за вештачка интелигенција.

– Оваа реинвенција на компјутерот е исто толку голема работа како и реинвенцијата на телефонот во она што сега го знаеме како паметен телефон – изјави извршниот директор на Nvidia, Јенсен Хуанг, на отворањето на саемот Computex во Тајпеј.

Од алатка до соиграч

Според Nvidia, RTX Spark е создаден за новата ера на лични АИ агенти. Компанијата тврди дека компјутерите повеќе нема да бидат само алатки за работа, туку ќе станат активни дигитални соиграчи.

Новиот чип ќе биде вграден во компјутери произведени од Lenovo, HP, Dell, Microsoft Surface, Asus и MSI. Првите модели треба да се појават на пазарот наесен, а подоцна ќе следат и уреди од Acer и Gigabyte.

Суперкомпјутер на работната маса

Според техничките информации објавени по презентацијата, RTX Spark се темели на истиот GB10 чип што Nvidia го користи во својот DGX Spark, уред што компанијата го претставува како личен АИ суперкомпјутер.

Водечкиот модел располага со 20 процесорски јадра, 6.144 графички јадра и 128 гигабајти LPDDR5X меморија. Наместо еден производ, Nvidia сега најавува цело семејство чипови базирани на истата архитектура.

Предизвик за Apple и за Intel

Со новата стратегија Nvidia директно навлегува на терен каде со години доминираат Apple и Intel. Компанијата се обидува да го искористи бумот на вештачката интелигенција и во сегментот на персоналните компјутери.

Пазарот останува огромен. Lenovo, HP, Dell и Apple заедно контролираа речиси три четвртини од светскиот пазар на персонални компјутери во првите три месеци од годинава.

Бумот на центрите за податоци и АИ системите веќе ја претвори Nvidia во една од највредните компании во светот. Нејзината пазарна вредност надмина пет трилиони долари.

Вашингтон ја стега контролата

Објавата на RTX Spark доаѓа во момент кога САД дополнително ги заоструваат правилата за извоз на најнапредните АИ чипови. Американските власти се обидуваат да го ограничат пристапот на кинеските компании до технологија што се смета за стратешка.

Новите правила појаснуваат дека лиценца ќе биде потребна и за испорака на најмоќните ВИ чипови до подружници на кинески компании што работат надвор од Кина. Вашингтон сака да спречи заобиколување на постојните ограничувања преку компании регистрирани во трети земји.

The post НОВИОТ ЧИП „СО МОЗОК“ НА NVIDIA ЌЕ НАПРАВИ АИ РЕВОЛУЦИЈА „Ова е како појавата на паметниот телефон“ appeared first on plusinfo.mk.

Познатата полска пшисателка, Олга Токарчук, добитничка на Нобелова награда за литература во 2018 година, предизвика гнев откако откри дека користи вештачка интелигенција (АИ) за „проширување на своето креативно размислување“. Но, иако полската авторка изнесе уверувања дека ниту една од нејзините книги не е напишана од вештачка интелигенција, тоа не ја смири жолчната дебата околу нејзиното „признание“.

Дали на Олга Токарчук можеби треба да ѝ се одземе Нобеловата награда? Тоа беше една од реакциите на очигледно шокираните читатели и критичари, откако писателката на конференција во Познањ рече дека ја гледа технологијата на вештачката интелигенција како корисна алатка во нејзиното пишување. Токарчук е, всушност, само уште еден автор експониран во сè поинтензивната дебата за соодветноста да се користи вештачката интелигенција во уметничкото творештво.

Во Европа, во најширок контекст, проблематиката поврзана со влијанието на АИ врз литературата, како и етичките прашања околу генеративната вештачка интелигенција и заштитата на авторските дела од АИ модели, постојано добива нови димензии.

Во основа, фокусот врз централното прашање не е „дали АИ треба да постои“, туку дали АИ компаниите смеат да користат милиони книги за тренирање модели без дозвола, без надомест и без транспарентност? Голем број европски писателски организации активно работат со ова прашање.

Посебно се издвојуваат напорите и заложбите на Европскиот писателски совет (European Writers’ Council, EWC), со седиште во Брисел, како најголема европска федерација која ги штити професионалните интереси на авторите и книжевните преведувачи. Организацијата обединува повеќе од 250.000 писатели и преведувачи од 34 држави, а во нејзиниот состав членува и Друштвото на писателите на Македонија (ДПМ).

Во 2025 година Европскиот писателски совет усвои заедничка декларација против неовластеното користење книги за тренирање генеративни модели, при што се инсистира на три принципи: авторизација (дозвола од авторот), надомест (плаќање за користење) и транспарентност (објавување што е користено за тренирање). Во повеќе соопштенија на Советот директно се нагласува загриженоста дека модели како Чет ЏиПиТи (ChatGPT) и Клод (Claude) биле развивани врз огромни колекции книги преземени без согласност на авторите.

Прашањето всушност се изострува преку барањето АИ компаниите да објават листа на делата користени за тренирање. Поголем број писателски организации во европски земји тврдат дека денес авторите често не можат ни да дознаат дали нивните книги биле вклучени во датасети (dataset) за тренинг, преку пребарување, обработка, филтрирање или складирање на податоци. Затоа се бара воведување законска обврска за документација и за јавна транспарентност.

Особено е интересен и фактот дека некои писателски и издавачки организации не бараат забрана на АИ-книги, туку нивно јасно означување, така што, како законско решение се заговара книгите создадени со генеративна АИ да бидат така означени. АИ-генерираните текстови притоа да не се третираат автоматски како авторски дела во класична смисла, а со што на читателите би им се овозможува да знаат дали читаат човечки или машински создаден текст.

Сето тоа значајно ги заострува дилемите поради кои многумина автори се загрижени не само за копирање на конкретни реченици, туку и за можноста моделите да го имитираат нивниот книжевен стил. Внимание привлече истражување кое покажа дека специјално дообучени модели можат убедливо да имитираат стилови на познати автори. Тоа, се разбира, дополнително ја засили дебатата за тоа дали „авторскиот глас“ треба да добие посебна правна заштита.

Но, за волја на вистината, се чини дека повеќето европски писателски организации не се категорично против употребата на АИ како алатка. Тоа што најчесто се прифаќа е правописна корекција, преведувачка помош, истражување, како и организација и селекција на белешки. Од друга страна, она против што се реагира е кога генеративниот систем создава текстови што директно конкурираат на авторите и кога е трениран врз нивни дела без дозвола. Се реагира и кога не постои начин авторот да биде обештетен.

Во САД веќе постои ознака „Human Authored“, преку која авторите можат да потврдат дека делото е создадено од човек, а не од АИ. Таа иницијатива внимателно се следи и во европските книжевни кругови како можен модел за иднина.

Шведскиот сојуз на писатели, на пример, активно работи на обезбедување авторски права и заштита на делата на своите членови од неовластена обука за вештачка интелигенција и преводи генерирани од вештачка интелигенција. Таквите напори се всушност израз на силна поддршка на заложбите на Данската алијанса за права, која зазема цврст став за транспарентност и разумни услови за лиценцирање.

Во тек се и разговори со Шведското здружение на издавачи за задолжително етикетирање на книги преведени со вештачка интелигенција, за да се заштити квалитетот на преведувачката работа. Сојузот на пведските писатели, во чиј состав и литературните преведувачи се членови, неодамна достави анкета до своите членови, меѓу другото со прашања во колкав обем се користат АИ-алатките за превод на книги. Резултатите покажуваат дека нешто повеќе од педесет отсто од литературните преведувачи на еден или друг начин ги користат моделите на вештачката интелигенција.

Но, на ниво на творечка исклучителност и уникатност, сосема е разбирливо дека прашањето достигнува ново ниво кога за вештачката интелигенција зборува Олга Токарчук, моментно најголемата полска современа книжевна ѕвезда, чии книги се продадени во милиони примероци и се преведени на 40 јазици. Особено затоа што нејзините зборови се протолкувани како да значат дека таа би била отворена за романи генерирани од вештачка интелигенција и можеби дури дека наводно и ги напишала своите книги со помош на вештачка интелигенција.

Затоа, вреди да се слушне што навистина кажала Нобеловката, бидејќи тогаш станува јасно дека била погрешно протолкувана. Токарчук, впрочем, самата ги бранеше своите изјави за вештачката интелигенција на социјалните медиуми, објаснувајќи дека „забелешките дадени пред публика во живо на јавен настан можат да бидат погрешно разбрани“. Писателката негира дека ја напишала својата најнова книга, или која било претходна книга, со помош на вештачката интелигенција.

„Сепак“, вели таа, „јас ја користам вештачката интелигенција според истите принципи како и повеќето луѓе во светот – како алатка што овозможува побрзо документирање и проверка на фактите. А потоа дополнително ги проверувам информациите. Исто како што правев тоа со децении, читајќи книги и истражувајќи библиотеки и архиви“.

Вештачката интелигенција, очигледно, не може сега, ниту, пак, ќе може да биде отфрлена во иднина. Едновремено, во наш поблизок контекст, станува јасно дека европската книжевна сцена е неколку чекори понапред во институоналната дебата околу оваа серизона проблематика, во споредба со Македонија. Би било интересно да се погледне малку одблиску во колкав обем овие прашања го засегаат Друштвото на писателите на Македонија, и македонските издавачи, во заложбите за заштита на авторскиот труд и квалитетот на литературните преводи, кои, за жал, веројатно се често вештачки генерирани и се сомнително веродостојни.

Кога ќе купите некоја таква книга или учебник, склепан набрзина, не ви треба многу време за да се прашате за што всушност сте ги фрлиле парите.

The post Сенката на АИ паѓа и врз Нобеловците appeared first on plusinfo.mk.

Во срцето на Карара, градот чие мермерно богатство им служело на ренесансните мајстори како Микеланџело и Антонио Канова, денес се раѓа нова револуција во уметноста. Италијанскиот стартап Robotor, основан од вајарите и претприемачи Филипо Тинколини и Џакомо Масари, разви роботски систем способен да создава сложени скулптури од мермер и камен со прецизност што до неодамна изгледаше незамислива.

Наместо традиционалните чекани, длета и облаци прашина, новата технологија користи 3Д скенирање, дигитални модели и специјализиран софтвер кој самостојно ја планира обработката на каменот. Роботската рака анализира како е поставен блокот мермер, ја пресметува најдобрата патека за сечење и потоа денови и ноќи непрекинато ја обликува идната скулптура.

Основачите тврдат дека роботот може да постигне дури 99 проценти од резултатот што би го создал човечки мајстор. Сепак, Масари нагласува дека токму последниот процент е најважен – човечкиот допир, емоцијата и креативната визија што ниту една машина не може да ги замени. Според него, роботот не го оттурнува уметникот од процесот, туку го ослободува од најтешките и најмонотоните фази на работата.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Mona Lisa (@monalisa)

Технологијата веќе се користи за репродукција на историски ремек-дела и за создавање современи уметнички инсталации. Еден од највпечатливите проекти беше изработката на реплика на славниот Палмирски свод од Сирија, уништен од Исламска држава. Роботите на Robotor овозможиле монументот повторно да оживее во мермер за само неколку недели, по што бил изложен во Лондон и Њујорк.

Предностите не се само во брзината. Компанијата наведува дека роботите можат да завршат одредени задачи и до десет пати побрзо од традиционалните техники, со значително помал ризик за работниците и со помало трошење скап мермер. Благодарение на дигиталните симулации, секој рез е однапред пресметан, што го намалува отпадот и ја прави обработката поодржлива.

Но, не сите во уметничкиот свет се воодушевени. Дел од скулпторите предупредуваат дека со автоматизацијата може постепено да исчезнат старите занаетчиски вештини кои со векови се пренесувале од мајстор на ученик. Стравот е дека идните генерации ќе знаат да работат со компјутери и софтвер, но не и со длето и камен.

И покрај дилемите, приказната на Robotor покажува дека вештачката интелигенција и роботиката сè подлабоко навлегуваат и во областите што долго време се сметаа за исклучиво човечки. Во градот каде што Микеланџело ги избирал своите мермерни блокови, денес роботски раце ги обликуваат скулптурите на 21 век, отворајќи ново поглавје во историјата на уметноста.

The post 🎥 ОД ЧЕКАН И ДЛЕТО ДО ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈA Италијански робот ваја мермер како Микеланџело appeared first on plusinfo.mk.

Американскиот претседател Доналд Трамп денеска изјави дека САД ќе ги запленат резервите на високо збогатен ураниум на Иран.

– Ќе го земеме. Не ни треба, не го сакаме, веројатно ќе го уништиме откако ќе го земеме, но нема да им дозволиме да го имаат – изјави Трамп пред новинарите во Белата куќа.

Тој додаде дека САД не сакаат да бидат обврзани за премин низ Ормуската Теснина.

Американскиот претседател, исто така, рече дека го одложил потпишувањето на извршната наредба за вештачка интелигенција закажана за денеска затоа што „не му се допаѓаат одредени аспекти од неа“.

Тој планирал церемонија на потпишување на која треба да присуствуваат извршни директори на компании од областа на вештачката интелигенција.

Според два извори, наредбата би создала доброволна рамка преку која развивачите на вештачка интелигенција можат да комуницираат со американската влада пред јавно објавување на одредени модели. Од друга страна, Трамп посочи дека за време на средбата со кинескиот претседател Си Џинпинг за време на неговата тридневна посета на Кина минатата недела, двајцата разговарале за „заштитните мерки“ за вештачката интелигенција.

The post ЌЕ ИМ ГИ ЗАПЛЕНИМЕ РЕЗЕРВИТЕ ЗБОГАТЕН УРАНИУМ Трамп со нова закана кон Иран appeared first on plusinfo.mk.