Во мај прометот во трговијата на мало со храна, пијалаци и тутун бележи годишен номинален раст од 15% при што реалниот раст изнесува 9,1%, објави Државниот завод за статистика.

Во истиот период трговија на мало со непрехранбени продукти, освен гориво, номинално е намалена за 3,6 %, а реално е зголемена за 1,6 %,

Трговијата на мало, освен трговија со горива, номинално е зголемена за 6,0 %, а реално за 6,2 %.

Прометот во трговијата на мало со автомобилски горива номинално е зголемен за 36,2%, а  реално е зголемена за 14,7%.

The post ПРОМЕТОТ ВО ТРГОВИЈАТА СО ХРАНА ВО МАЈ ПОРАСНАЛ ЗА 15% Трговците со гориво, пак, го зголемиле прометот за 36,2% appeared first on plusinfo.mk.

Секој здравствен систем има свој видлив и свој невидлив дел. Видливи се болниците, амбулантите, лекарите, опремата и услугите што граѓаните непосредно ги чувствуваат. Но, зад нив постои уште еден, подлабок слој кои е составен од податоците, процесите, трендовите, ризиците и одлуките што одредуваат дали системот во даден момент ќе реагира доцна или ќе препознае навреме каде е потребна интервенција. Откако во претходните колумни пишував за темите за заедничкиот јазик на системот и за пациентот како активен учесник во сопственото лекување, сега фокусот ќе го насочам кон третиот столб на Дигиталната здравствена стратегија 2026–2030, кој нè води кон следното ниво, на кое здравството се манифестира како систем кој учи од сопствените податоци, предвидува ризици и управува со знаење.

Третиот столб на стратегијата е посветен на здравствените податоци, аналитиката, јавноздравствената интелигенција, институционалното управување, отпорноста и безбедноста. Станува збор за столбот што треба да го претвори здравството од систем што главно реагира на последици, во систем што навреме препознава ризици и дејствува.

Во здравството, податокот никогаш не е излоран број, квантитативен израз кои нема врска со одредена човечка состојба.  Тој е траг од реален живот кој содржи информации за одредена дијагноза, преглед, терапија, ризик, скрининг, епидемиолошки сигнал, хоспитализација, исход. Ако овие податоци останат херметички затворени во одделни институции, тогаш тие стекнуваат ограничена вредност. Но, ако се добро организирани, заштитени, стандардизирани и анализирани, тие стануваат јавноздравствена интелигенција, односно преминуваат во знаење што може да помогне државата подобро да планира, лекарите подобро да лекуваат, а пациентите порано да добијат поддршка.

Ова е особено важно за болестите што најмногу го оптоваруваат нашето општество, како што се кардиоваскуларните заболувања, малигните болести, дијабетесот, последиците од пушење, како и нездравата исхрана. Состојби кои не се појавуваат одеднаш во животот. Тие имаат трендови, ризични групи, регионални разлики и предупредувачки знаци. Ако системот ги следи навреме и успее да ги детектира, превенцијата може да биде насочена таму каде што е најпотребна, а не таму каде што случајно стигнале податоците.

Во таа смисла, јавноздравствената интелигенција е нова форма на одговорност. Во практична смисла тоа значи да знаеме каде скринингот има слаб опфат, каде хроничните пациенти не се следат доволно редовно, каде недостига специјалистичка услуга, каде има зголемен ризик од заразна болест, каде ресурсите не одговараат на реалните потреби. Политиките засновани на докази бара надминување на административниот пристап и напуштање на бирократизираната интуиција, односно развој на институционална обврска здравството да се води врз основа на проверливо знаење.

Искуствата од светот покажуваат дека ова не е далечна и неприменлива идеја.

Во Соединетите Американски Држави, National Syndromic Surveillance Program на CDC(Центри за превенција и контрола на болести) користи податоци од ургентни центри и други извори за рано следење на здравствени закани и необични трендови. Во Обединетото Кралство, UK Health Security Agency преку јавни dashboards овозможува следење на респираторни вируси, антимикробна резистенција и други јавноздравствени индикатори. Во Финска, Findata покажува како здравствените и социјалните податоци, под строги правила, можат да се користат за истражување, планирање и иновации, без да се жртвува приватноста на граѓаните. Овие примери покажуваат дека современото здравство не подразбира само управување со установи и буџети, туку и со аналитички капацитет, доверлива инфраструктура и правила.

За нашата држава ова ќе значи изградба на национална здравствена аналитичка функција која ќе ги поврзува податоците од системот и ќе ги претвора во навремени показатели. Институтот за јавно здравје, центрите за јавно здравје, Министерството за здравство, Фондот за здравствено осигурување, болниците и матичните лекари треба да бидат дел од една поврзана јавноздравствена логика. Целта која треба да се постигне е да се создадат мапи на ризик, индикатори за опфат, програми за рано предупредување и сценарија за подготвеност.

Во ова е изразена суштината на data-driven decisions, односно управување во кое одлуките се носат врз основа на реалната состојба на терен, а не врз основа на административна навика. Министерството и јавно-здравствените институции треба навреме да препознаат каде има слаб одѕив на скрининг, каде се создаваат долги листи на чекање, каде хроничните пациенти почесто завршуваат во болница и каде ресурсите не го следат реалниот притисок врз услугите. На овој начин здравствената политика ќе станува попрецизна: ресурсите се распределуваат според потреба, програмите се коригираат според резултат, а институциите се оценуваат според ефектот што го создаваат за граѓаните.

Пандемијата со корона вирусот ни покажа дека јавноздравствената подготвеност не може да се импровизира во момент на криза. Во криза, времето е најскапиот ресурс, системот мора да знае каде има капацитет, каде има ризик, каде треба да се насочат човечки ресурси, опрема, комуникација и превентивна интервенција. Затоа третиот столб во системот ја вградува логиката на рано предупредување, епидемиолошка интелигенција и реално-временска аналитика како дел од редовното управување, а не само како алатка за вонредни состојби.

Податоците сами по себе не се доволни за да имаме подобро здравство. Потребни се институции што знаат да ги користат. Затоа овој столб мора да се поврзе со управување, кадар и одржливо менаџирање на здравствениот систем. Дигиталното здравство бара нови профили, развој на нови компетенции и вештини, односно сосем нова култура на работа: здравствени аналитичари, информатичари, експерти за сајбер-безбедност, луѓе што разбираат клинички процеси и луѓе што знаат како податоците се претвораат во политика.

Истовремено, European Health Data Space ја поставува рамката во која националните здравствени системи постепено ќе можат да соработуваат преку заеднички правила. За нас тоа значи ќе подготовка на здравствените информации што се создаваат во домашниот систем да бидат разбирливи, споредливи и употребливи и во европски контекст (за прекугранична грижа, истражувања, јавноздравствени анализи и за подобро планирање). Оваа перспектива од здравството бара институции со јасни надлежности, правна сигурност, техничка подготвеност и висока култура на заштита на приватноста. Нашите податоци, институции и процедури треба постепено да станат дел од европската дигитална здравствена архитектура, а со тоа и европската интеграција за здравството ќе значи воведување на посилна методологија за ред, безбедност и квалитет.

Третиот столб, затоа, има длабока вредносна димензија. Тој зборува за држава што сака да знае пред да реагира, за здравство што не го гледа податокот како административна обврска, туку како јавна одговорност. Институтциите ќе учат од сопствената работа, притоа штитејќи ја и довербата на граѓаните затоа што ќе ја нивната приватност, нивните права и нивното здравје.

Ако првиот столб беше јазикот на системот, а вториот столб беше гласот на пациентот, третиот столб е интелигенцијата на здравството. Неговата задача е да ја претвори информацијата во знаење, знаењето во одлука, а одлуката во навремена и одржлива здравствена политика.

The post Интелигенцијата на здравствениот систем appeared first on plusinfo.mk.

Секторот за компјутерски криминал при Министерството за внатрешни работи соопшти дека активно постапува по две официјални наредби добиени од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција – се вели во соопштение на МВР дистрибуирано до медиумите во врска со наводниот случај на шпионажа во кабинетот на шефот на државата.

Наредбите, издадени во февруари и март 2026 година, се однесуваат на детална анализа на електронски доказен материјал поврзан со конкретен случај. Во рамки на постапката, од страна на надлежните органи е извршена екстракција на податоци од одземена техничка опрема.

Од МВР информираат дека количината на дигитални докази е значителна, поради што нивната обработка бара подолг временски период и внимателна техничка анализа.

Според последните информации, процесот е во завршна фаза и се очекува во следниот период целиот обработен материјал да биде доставен до обвинителството за понатамошно постапување.

Институциите нагласуваат дека по финализирањето на анализата, јавноста ќе биде соодветно информирана за резултатите и понатамошниот тек на случајот.

„Во тек е анализа на сите електронски докази кои се екстрахирани од одземената опрема. Напоменуваме дека станува збор за поголема количина на електронски доказен материјал за кој е потребен поголем временски период“ – се вели во соопштението на МВР.

Претходно Обвинителството за организиран криминал и корупција потврди дека уште од декември лани води предистражна постапка за сомнежи за шпиунажа и недозволени активности во Кабинетот на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова.

Од ОЈО велат дека со месеци бараат анализи, видеоснимки и податоци од МВР, но дека досега немаат добиено повратни информации за резултатите од истрагата.

ИСТРАГАТА БИЛА ПОЧНАТА ПО ПРВИТЕ ИЗВЕСТУВАЊА ОД МВР Обвинителството со месеци чека одговор за шпионската афера во Кабинетот на претседателката 

The post СТАНУВА ЗБОР ЗА ГОЛЕМА КОЛИЧИНА ПОДАТОЦИ, АНАЛИЗАТА Е ВО ЗАВРШНА ФАЗА За случајот „шпионажа“ МВР добила две наредби од Обвинителството appeared first on plusinfo.mk.

Повеќе од една петтина од работниците во Европа (21,3% ) редовно работат во сабота и недела, пишува според најновите податоци на Евростат за 2025 година. Во некои земји тој удел е значително поголем, особено во Балканскиот и Медитеранскиот регион.

Македонија е над европскиот просек со 26,2% од вработените кои работат за викендите.

Податоците покажуваат дека во Грција има најголем удел на вработени кои работат за време на викендите (31,5%), по што следуваат Кипар (31,3%) и Малта (29,2%).

Во меѓувреме, најниски стапки се забележани во Литванија (3,9%), Полска (4,2%) и Унгарија (6,2%).

Работата за време на викендите била почеста кај работниците во услужните дејности и продажбата (47,6%), квалификуваните земјоделски, шумарски и рибарски работници (47,2%) и лицата со елементарни занимања (25,7%).

Само 18,5% од вработените обично работеле за време на викендите. Спротивно на тоа, уделот бил поголем кај самовработените лица: 45,8% за оние со вработени (работодавци) и 35,9% за оние без вработени (работници за сопствена сметка), како и 45,1% кај неплатените семејни работници.

За самовработени лица со вработени кои работат за време на викендите, Грција имаше најголем удел од 75,0%, по што следуваат Белгија (65,9%) и Франција (61,0%), додека Унгарија (9,9%), Словачка (15,0%) и Полска (15,1%) ги забележаа најниските удели.

Честопати работењето за време на викендите не значи подолго вкупно работно време. Меѓутоа, во случајот со Грција, податоците се во согласност со другите статистики од Евростат кои покажуваат дека Грците работат повеќе часови од кој било друг во ЕУ.

Но, спротивно на фактот дека голем број работници работат за време на викендите, тренд во Европа е и скратувањето на работната недела.

Четиридневна работна недела се тестира во Обединетото Кралство, Германија, Португалија, Исланд, Франција и во Шпанија.

Последната земја што го тестира ова е Полска, брзорастечка економија која исто така се соочува со проблемот на прегорување на работа.

Во летото 2025 година, беше започнат пилот-проект кој има за цел да ја намали работната недела од 39 на 35 часа, без намалување на платите.

Вработените можат да изберат една од трите опции: да работат шест часа на ден, да имаат продолжен тридневен викенд или да добијат дополнителни денови за одмор.

Експериментот, кој го започна Министерството за труд во 90 јавни и приватни компании и кој вклучува околу 5.000 вработени, ќе биде анализиран во 2027 година.

Секое вклучено работно место доби до 210.000 евра субвенции за покривање на евентуални нарушувања во организацијата на смените поради пократко работно време.

The post ПОВЕЌЕ ОД 21% ОД РАБОТНИЦИТЕ ВО ЕВРОПА РАБОТАТ ЗА ВИКЕНД Грција е на врвот, а каде е Македонија appeared first on plusinfo.mk.

Халкбанк АД Скопје ја предупреди јавноста за нов обид за измама, откако на 27 април 2026 година биле регистрирани лажни онлајн анкети што се шират во име на банката.

Станува збор за злонамерна кампања во која од корисниците се бара да внесат лични и финансиски податоци, вклучително и информации од платежни картички, со цел нивна злоупотреба.

Од банката потенцираат дека анкетата нема никаква врска со нив и претставува класичен обид за измама.

– Апелираме до јавноста да не кликнува на вакви содржини, да не внесува лични или финансиски податоци и да биде особено внимателна при вакви пораки и линкови – информираат од Халкбанк.

Во соопштението се нагласува дека банката никогаш не бара од клиентите да споделуваат чувствителни информации преку анкети или неофицијални канали.

– Сите комуникации од страна на банката се одвиваат исклучиво преку официјални и безбедни канали – додаваат од Халкбанк.

Од таму упатуваат и конкретен совет до граѓаните кои евентуално веќе ги споделиле своите податоци.

– Доколку клиентите веќе ги имаат внесено своите податоци, потребно е веднаш да се обратат во Контакт центарот на банката на телефон 02 3296 330, кој е достапен 24/7 или преку help24@halkbank.mk
, со цел навремено преземање на соодветни мерки – велат од банката.

The post АЛАРМ ОД ХАЛКБАНК, НЕ КЛИКАЈТЕ НА ЛИНКОВИ Измама се шири во име на банката appeared first on plusinfo.mk.

Компанијата Meta најави значајни измени во услугата Messenger, кои ќе стапат на сила од април 2026 година. Од тогаш ќе биде укинат самостојниот веб‑сајт messenger.com, што значи дека повеќе нема да може директно да се пристапува до пораките преку веб. Корисниците кои сакаат да ги читаат или испраќаат своите пораки од компјутер ќе бидат пренасочувани кон facebook.com/messages.

За оние кои користат мобилна апликација, промената нема да има влијание – Messenger за iOS и Android продолжува со работа како досега. Сите пораки и разговори остануваат зачувани и достапни, а корисниците ќе можат да ги управуваат преку апликацијата или преку Facebook профилот на десктоп.

Оваа промена следува по претходното повлекување на посебната десктоп апликација на Messenger за Windows и Mac, што беше дел од постепената интеграција на Messenger во главната Facebook платформа. Целта на Meta е да ги обедини функциите за пораки и да понуди еден унифициран систем за комуникација, без потреба од самостојни верзии на веб и десктоп.

За корисниците кои користеа Messenger без Facebook профил, ова значи дека мобилната апликација ќе остане единствен начин за користење на услугата од април натаму. Сите разговори, вклучително и старите пораки, ќе бидат зачувани и достапни преку апликацијата, а корисниците ќе можат да го ресетираат заштитниот ПИН ако го заборавиле.

Со овие измени, Meta ја продолжува својата стратегија за поедноставување и обединување на комуникациските услуги, насочувајќи ги корисниците кон еден централен систем на пораки, кој е поврзан со главниот Facebook интерфејс.

The post МЕСИНЏЕР СО ЗНАЧАЈНИ ИЗМЕНИ ОД АПРИЛ Ќе се користи само апликацијата, но не и веб-страницата appeared first on plusinfo.mk.

Заштедите на домаќинствата во домашниот банкарски систем се покажаа како стабилна и отпорна база дури и во услови на зголемена неизвесност и повеќекратни економски шокови во последните години, изјави советничката на гувернерот на Народната банка, Милица Арнаудова-Стојановска.

Според неа, изминатиот период се бележи засилен раст на денарските и на долгорочните депозити, што е поврзано со стабилизирањето на очекувањата на граѓаните, зголемените приноси од штедењето, особено на долг рок и во домашна валута, како и со мерките преземени од Народната банка за поддршка на процесот на денаризација и поттикнување на долгорочното штедење.

– Во декември 2025 година, вкупните депозити на домаќинствата достигнаа 445 милијарди денари (7,2 милијарди евра), што претставува годишен пораст од 12%. Во однос на периодот од пандемијата наваму, заштедите на граѓаните се зголемени за над 50%, што ја потврдува довербата во банкарскиот систем и неговата отпорност – рече Арнаудова-Стојановска во емисија на ТВ Телма.

Таа додаде дека во изминатите години, денарските и долгорочните депозити на домаќинствата растат со двоцифрени стапки, при што учеството на денарските депозити достигна 55%, а на долгорочните 33,5% од вкупните депозити на домаќинствата, наспроти 47,8% и 25,1%, соодветно, во декември 2022 година.

– Овие показатели потврдуваат дека банкарските депозити и понатаму се најзначајниот и најсигурен облик на штедење за домаќинствата, придонесувајќи за стабилноста на финансискиот систем и за поддршка на вкупната економска активност -рече Арнаудова-Стојановска.

Според последните расположливи податоци за 2024 година, банкарските депозити и натаму се главниот облик на штедење кај домаќинствата во земјава.

Во структурата на финансискиот имот на домаќинствата, депозитите кај банките учествуваат со околу 60%, по што следуваат средствата во приватните пензиски фондови со околу 25%.

Овие движења се во согласност со трендовите забележани во повеќе земји од регионот и од Европската Унија.

The post ГРАЃАНИТЕ ЧУВААТ 7,2 МИЛИЈАРДИ ЕВРА ВО БАНКИТЕ Највисок принос им носи долгорочното штедење appeared first on plusinfo.mk.

Граѓаните да ги ажурираат своите податоци за „Безбеден град” на посебниот шалтер во МТВ или во станиците за технички преглед, апелира Министерството за внатрешни работи, пред почетокот на примената на системот, најавена за почетокот на февруари.

МВР ги потсетува граѓаните дека на посебниот шалтер во Одделот за граѓански работи, во зградата на МТВ (приземје) во Скопје, кој работи секој работен ден во периодот од 08:00 до 17:00 часот можат да поднесат барање за промена на контакт-податоците кои ги доставиле при регистрација на возилата, доколку има настаната промена или во случај да имаат добиено известување со неточни податоци. Истото може да се изврши и низ станиците за технички преглед на возила во државата каде што е распореден деташиран референт на МВР.

„Со отворањето на овој шалтер Министерството за внатрешни работи уште еднаш ја потврдува својата заложба, отвореност и посветеност кон безбедноста и потребите на граѓаните“ – се вели во соопштението на МВР.

The post AЖУРИРАЈТЕ СИ ГИ ПОДАТОЦИТЕ ЗА „БЕЗБЕДЕН ГРАД“ На шалтер во МТВ или во станиците за технички преглед appeared first on plusinfo.mk.

Индустриското производство во септември годинава е зголемено за 2,7 % во однос на септември минатата година, а за 2,3% во периодот јануари – септември годинава споредено со истиот период лани, објави  Државниот завод за статистика.

Податоците покажуваат дека растот главно е поткрепен од преработувачка индустрија која за една година пораснала а 3,1%. Другите два сектора рударството и снабдувањето со енергенси бележат пад од 1,7 односно 2,5 %.

Најголемо влијание врз годишниот порастот на индустриското производство во септември  има во одделите: „производство на прехранбени производи“ од 8,3%,  „производство на електрична опрема“ од 8,2% и „производство на моторни возила, приколки и полуприколки“ од 7,7%.

Зголемувањето во преработувачката индустрија е резултат на зголеменото производство на основни фармацевтски производи и фармацевтски препарати од 6,0%, на производите од гума и производи од пластични маси од 83,3%,  како и производство на други неметални минерални производи од 18,9% и на мебел од 7,7%.

Интересен е податокот дека годишното производство на тутунски производи (цигари и други тутунски производи) е зголемено за 184,1%. Неговиот раст од јануари до септември пак изнесува 42,3%.

Извор:ДЗС

Според главните индустриски групи, производството во септември 2025 година, во однос на септември 2024 година, бележи пораст кај Енергија за 1,6%, Интермедијарни производи, освен енергија за 6% и Капитални производи за 3%.

Опаѓање е забележано кај Трајни производи за широка потрошувачка за 5,6% и кај Нетрајни производи за широка потрошувачка за 0,6%.

The post ИНДУСТРИСКОТО ПРОИЗВОДСТВО ЗАБЕЛЕЖА РАСТ ОД 2,7% Рекордот го држи производството на тутунски производи appeared first on plusinfo.mk.

Европската комисија утврдила дека Фејсбук, Инстраграм и ТикТок го прекршиле Законот за дигитални услуги на ЕУ (ДСА) со тоа што не ја исполниле својата обврска да им овозможат на истражните органи соодветен пристап до јавни податоци.

Истрагата покажала дека социјалните мрежи воспоставиле сложени процедури и алатки за истражните органи при барањето пристап до јавни податоци. Ова често ги остава со делумни или несигурни податоци, што влијае на нивната способност да утврдат некои состојби, како на пример, дали корисниците, вклучително и малолетниците, се изложени на илегална или штетна содржина.

Доколку овие прелиминарни оценки се потврдат на крајот на истрагата, Комисијата може да им изрече парични казни на социјалните мрежи во износ од шест отсто од нивниот вкупен годишен промет на глобално ниво, како и да изрекува периодични казни со цел да ги принуди да се усогласат со ДСА.

Фејсбук, Инстаграм и ТикТок сега имаат можност писмено да одговорат на прелиминарните наоди на Комисијата и да преземат мерки за отстранување на прекршувањата.

Освен тоа, истрагата открива дека Фејсбук и Инстаграм не обезбедуваат едноставен и лесно достапен механизам преку кој корисниците би можеле да пријавуваат илегални содржини, како што се материјали за сексуална злоупотреба на деца или терористички наративи.

„Се чини дека механизмите што моментално ги применува Мета имаат неколку непотребни чекори и дополнителни барања за корисниците. Покрај тоа, се чини дека и Фејсбук и Инстаграм користат таканаречени „мрачни шеми“ или „измамнички дизајни“ кога станува збор за механизмите за известување и пријавување“ – се наведува во соопштението на Комисијата.

Според Комисијата, ваквите практики можат да бидат „збунувачки и обесхрабрувачки“ и со тоа механизмите за посочување и отстранување на илегална содржина може да бидат неефикасни. ЕК додава дека онлајн платформите не се ослободени од одговорност во случаи кога не дејствувале брзо откако биле информирани за присуство на илегална содржина на нивните услуги.

The post ФЕЈСБУК, ИНСТАГРАМ И ТИК-ТОК МОЖЕ ДА ПЛАТАТ СОЛЕНИ КАЗНИ? Податоците кои требало да се јавни ги криеле од истражните органи appeared first on plusinfo.mk.