The post Кога глупоста би болела… appeared first on plusinfo.mk.

Има еден посебен вид валута во дипломатијата. Mонета чија специфична тежина ја одредуваат оние што ја трошат, а ја плаќаат оние врз чиј грб таа паѓа. Таа е една од оние монети која трговците ја префрлаат од рака во рака, без да се запрашаат чиј лик е втиснат на неа.

За тие високи трговци, таа не е дури ни вистинска валута, а поскоро кусур за компензација. На Балканот таа валута се вика Македонија.

Целата горчлива, болна и многу крвава македонска историска приказна започнува во далечната 1878 година. Всушност, сѐ започнува со Санстефанскиот мировен договор, со кој Русија тогаш штотуку создаде една нова балканска поделба во чии рамки влегуваше речиси цела Македонија. Но, истата година еден британски лорд од еврејско потекло со име Бенџамин Д’Израели, тогашен британски премиер, го стави прстот на мапата на Балканот и рече: Не.

Заглавен во својот кадифен геополитички натпревар со рускиот император, ДʼИзраели постави ултиматум и ги свика дипломатите во Берлин. На Берлинскиот конгрес, со еден потег на перото, Сан Стефано беше поништен.

Македонија беше истргната и вратена назад под директна османлиска власт. Не затоа што султанот ја сакаше, туку за да не ја добие друг.

За Лондон беше неприфатливо, премногу руско, и премногу опасно за британските поморски патишта кон Суец. Тоа беше моментот кога Македонија го доби својот нов, трагичен статус во европскиот трезор: монета за поткусурување. Членот 23 од тој Берлински договор ветуваше автономија и реформи за Македонците, но остана само мртво слово на хартија, дипломатска маска за купување мир меѓу империските џинови.

Од тогаш па натаму се воспоставува купи-продај дипломатијата врз грбот на Македонија како правило, поточно систем или занает.

А како функционира тој занает?

Многу едноставно. Кога ви недостасува малку територија за да поткупите еден балкански крал, му нудите парче од Македонија. Кога сакате да го смирите другиот, му ветувате парче од остатокот од истата земја.

А населението?

Тоа е само бројка во фуснотите на договорите, напишани со мастило кое се суши побрзо од крвта пролеана на неговата земја.

Еднаш монета, секогаш монета.

Па така триесет и четири години подоцна, на 13 март 1912 година, балканските ученици ги надминаа своите европски учители.

Во строга тајност, во купето на Ориент Експрес по железничкиот пат меѓу Белград и Лапово, додека возот приспивно клацка, српскиот премиер Милован Миловановиќ и бугарскиот премиер Иван Евстратиев Гешов ќе го потпишаат Тајниот Српско-Бугарски Пакт за Сојуз. Планот, поточно договорот беше скроен годината порано. Содржан на дури 40 страници, запечатени со руски дипломатски восок и заверени лично од рускиот цар Николај II како арбитар, овој документ го дефинираше она што подоцна ќе стане крвава реалност.

Тие прецизно ја поделија Македонија уште пред да ја освојат. Според овој договор поделбата ќе е на „Неспорна бугарска зона“ источно од Струма, „Неспорна српска зона“ северно од Шар Планина, и една драматична „Спорна зона“ во средината, од Крива Паланка и Осогово, преку Скопје, Тетово, Дебар, па сè до манастирот „Св. Наум“ на Охридското Езеро.

Македонија уште еднаш беше кусур. Овој пат „братски кусур“ за плаќање на сметката за една војна што тогаш уште не беше ни започната.

И точно тука во таа точка дипломатите ја прават историската грешка. Гледајќи ги само своите табели, шифри и географски карти, го апстрахираат човечкиот фактор илити народот на Македонија.

За тогашните македонски револуционери, откривањето на овој документ не е само дипломатски шок, тоа ќе е студен туш и сурова вистина. Додека четите на Организацијата ги чистат терените за пробив на „ослободителната“ сојузничка војска, во Софија и во Белград веќе биле потпишани географските мапи на нивното распарчување.

Упатените политички аналитичари од она време сметаат дека токму тоа сознание за предавството со првиот „Таен Српско Бугарски Пакт“ стана главната причинителност, круцијалниот мотив за возобновувањето на ВМРО во 1918 година. Тоа е моментот кога во македонското ткиво засекогаш се посејува семето на длабока, неизбришлива недоверба кон секоја балканска влада. А пред сѐ и кон онаа, која ја продаде идејата за автономна Македонија за само неколку километри спорна земја.

Можеби точно поради овој факт Стојан Христов, еден од хроничарите на она време, во своите писанија ќе забележи дека: „Иако македонското прашање по Балканските војни изгледало речиси мртво, Организацијата, со својата упорност и непопустливост, одбила да му дозволи да умре.“

Кога една монета постојано флипува во воздухот, таа во себе ја акумулира целата кинетичка енергија на ударите. Ако од денешна временска дистанца ја погледнете математиката на овој дипломатски „домино-ефект“, ќе ја видите суровата физика на леснотијата.

Од 1878 преку 1912, па сè до 1918 година, лесната, речиси безвредна монета секогаш паѓаше на иста страна, секогаш на грб, и да, секогаш врз грбот на Македонецот.

Но во 1945 година, со АСНОМ, сред остатоците на една срушена Европа, таа иста монета за првпат падна на вистинската, на македонската страна. И тука настанува пресвртот. Од 1945 година наваму, со сите проблеми и премрежија, таа монета сепак постојано ја зголемува својата специфична тежина, притоа создавајќи нов, спротивен домино-ефект. Независноста и сувереноста на вардарскиот дел од Македонија од 1991 година е неспорен факт во прилог на континуитетот.

Денес, децении подоцна, кога историјата како да сака да се повторува и старите фантоми повторно ги отвораат прашните фиоки од 1912 година, и синхронизираните гракања од соседството се сè погласни, монетата е повторно во воздухот. Повторно флипува на светската политичка маса, додека балканските гракачи ја набљудуваат со стариот рефлекс.

За волја на вистината Македонија сè уште се соочува со сериозни искушенија. Политичкиот експеримент од блиското минато, оној од 2017 година кога анти-македонската политичка агенда манифестирана преку „Викај ме и Грне ама не ме крши“ концептот, и масовно поткрепена од корумпираниот „Дај ми пари ќе се чинам Невладин“ менталитет, привремено го презеде кормилото, демонстрираше колку брзо може да се загрози државната суштина.

Но, токму тој седумгодишен епизоден бран на крајот покажа и докажа нешто многу поважно. Здраворазумниот Македонец, без разлика на неговата идеолошка матрица, го чини мнозинството. Тој има високо изразено национално достоинство, свесен е за својот суверенитет и одбива да биде трајно заложен.

Според онаа народната „секое лошо за арно да е“, ова искуство послужи како своевиден лакмус за опстојот, развојот и иднината на државата. Тоа потврди една суштинска вистина, а таа е дека суверенитетот е право пропорционален со достоинството, а достоинството е основниот предуслов за постајаност.

Всушност, потврди дека специфичната тежина на монетата Македонија веќе не е иста.

Влезот во ЕУ, практичната и објективна материјализација на македонската целовитост ќе е само нејзиното трето во низата, и конечно паѓање на вистинската страна. Последен пат и за секогаш, на страната на историската правдина.

The post Специфичната тежина на кусурот appeared first on plusinfo.mk.

Дали е доволно Македонија да прими илјадници туристи за да кажеме дека е туристичка дестинација? Секако дека не, бројот на туристи е еден од показателите за успешноста на туризмот, но бројот не е целосната дефиниција за туристичка дестинација. Туризмот не е само број на авиони што слетуваат на аеродром или бројот на полни хотелски соби или статистички податоци што се објавуваат на крајот од годината. Туризмот е сложен и интегриран систем кој започнува со граѓаните, а завршува со целокупното искуство на туристот. Вистинската туристичка дестинација е онаа која успева туризмот да го направи составен дел од својата економија, култура, општество и секојдневен живот, а не само сезонска активност за прием на посетители. Токму затоа го пишувам овој текст, затоа што Македонија има природни и културни предуслови да стане сериозна туристичка дестинација, но сè уште не функционира како вистинска туристичка држава.

Прво: Подготвеност на локалното население

Ова е еден од најважните предуслови, не може да постои вистински туризам без локално население кое ја разбира вредноста на туристот, го почитува и знае како да се однесува кон него. Потребно е да се обучуваат вработените, сопствениците на продавници, таксистите, туристичките водичи и поширокото население во областа на гостопримството, јазиците, туристичката култура и безбедноста на туристите.

Туристот не комуницира само со хотелот или со туристичкиот водич, тој комуницира со целото општество. Начинот на кој ќе биде пречекан на улица, во ресторан, во продавница, во такси или на туристичка атракција е дел од неговото туристичко искуство.

Второ: Постоење на интегрирана туристичка инфраструктура

Туристичката држава има потреба од аеродроми, патишта, јавен транспорт, комуникациски системи, интернет, здравствени установи, јавна хигиена, безбедност и сигурност, како и туристички услуги способни да го услужат посетителот.

Не може да изградиме луксузен хотел, а потоа да му дозволиме на туристот да се соочува со недостиг од јавен транспорт или несоодветни услуги во неговото непосредно опкружување. Туристичката инфраструктура започнува уште од моментот кога туристот ќе пристигне во државата до моментот кога ќе замина.

Трето: Постоење на вистински туристички производи

Современиот туризам не може да се потпира само на една туристичка атракција. Успешната туристичка дестинација нуди разновидни туристички производи: културен туризам, езерски туризам, еко-туризам, здравствен туризам, верски туризам, спортски туризам, авантуристички туризам, конгресен и саемски туризам, гастрономски туризам, културно наследство и многу други форми.

Но најважно е природните и културните потенцијали да се претворат во конкретни програми и искуства што можат да се понудат и продадат на туристичкиот пазар, а не само да останат убави локации на географската карта. Еден водопад, едно езеро, една стара црква или една планина сами по себе не се туристички производ. Тие стануваат туристички производ дури тогаш кога околу нив ќе се создаде целосно искуство: пристап, услуга, водич, храна, сместување, активности, безбедност и можност туристот да потроши пари.

Четврто: Квалитетот на искуството

Туристот не се сеќава само на бројот на местата што ги посетил, туристот се сеќава на тоа како се чувствувал за време на патувањето. Дали се чувствувал убаво? Дали било чисто? Дали кон него се однесувале со почит? Дали цените биле јасни? Дали добил вистинска вредност за парите што ги потрошил?

Туристичкото искуство е вистинскиот производ, можеме да имаме прекрасни природни убавини, историски споменици и модерни хотели, но ако туристот замине со чувство дека бил измамен, запоставен или небезбеден, тогаш туристичката индустрија не ја исполнила својата основна задача.

Петто: Заштита на идентитетот и културата

Туристичката држава не треба да ги копира другите, таа треба да го претвора сопствениот идентитет во конкурентска предност. Наследството, храната, музиката, занаетите, обичаите и локалните приказни можат да се претворат во економски и туристички ресурси, под услов да бидат зачувани и да не се претворат во вештачки и комерцијализирани претстави без автентичност.

Туристот патува за да почувствува искуство што не може да го почувствува кај него дома. Токму затоа автентичноста станува една од најголемите вредности на современиот туризам. Држава која го губи сопствениот идентитет и се обидува да биде копија на други туристички дестинации, всушност ја губи една од своите најголеми конкурентски предности. Дали постои кафуле во Грција кој не нуди елинико’ (грчко кафе) или баклава? Секаде го има, дури во нај модерните кафани.

Шесто: Национална туристичка стратегија

Туризмот не смее да се управува со логиката: „Колку туристи пристигнаа оваа година?“ Многу поважни прашања има: Колку потроши туристот? Колку ноќи престојуваше? Колкав процент од туристите се вратија повторно? Колку работни места создаде? Колку домашни компании заработија од туризмот?

Било која туристичката дестинација има потреба од долгорочна стратегија и вистинска соработка помеѓу државата, приватниот сектор, локалната самоуправа и граѓаните. Не е доволно да се постави цел за зголемување на бројот на туристи. Целта мора да биде зголемување на квалитетот и економската вредност на туризмот.

Седмо: Туристичкиот град мора да живее и да се отвара кога туристите се присутни

Еден од најголемите парадокси на туризмот во Македонија е што често очекуваме туристите да доаѓаат, а истовремено градовите се однесуваат како да сакаат што побрзо да си заминат туристите. Туристичката сезона значи градот да биде жив, активен и достапен во периодот кога посетителите се присутни.

Не можеме да зборуваме дека сме туристичка дестинација ако во средината на август, во самиот врв на туристичката сезона, градот по 21 или 22 часот почнува да изгледа како да е затворен. Продавниците работат до 17 часот (освен оние во трговските центри кои работат до 21:30 часот). Рестораните често ја затвораат кујната околу 22 часот, кафулињата и рестораните во голем број случаи работат само до полноќ, а потоа градот практично се гаси.

Епа како тогаш очекуваме туристите да ги трошат парите ако нема каде да ги трошат?

Туристот не доаѓа во градот во текот на работното време од 8 до 16 часот. Тој доаѓа да одмори, да шета, да вечера, да пазарува, да се забавува, да посетува локали, да купува сувенири и да го почувствува градот и неговата атмосфера. Ако во 18 часот ги затвораме продавниците, во 22 часот кујните, а на полноќ практично го гасиме градот, тогаш ние не создаваме туристичка економија, ние само им дозволуваме на туристите да поминат низ градот.

Особено е нелогично (да не кажуваме глупаво) кафаните и локали да се затворат за колективен одмор во средината на август, во самиот врв на сезоната, кога нема училиште, кога огромен дел од населението е на годишни одмори и кога туристичкиот сектор треба да работи со максимален капацитет.

Осмо: Туристичка атмосфера VS „ghost city“

Постои уште еден проблем кој е многу потежок за мерење, но можеби е уште поважен – атмосферата! Туристите бараат АТМОСФЕРА. Туристот сака да излезе вечер и да види луѓе на улица (исто како во Охрид на пример). Сака да најде отворен ресторан. Сака да седне на кафе или на едно виски. Сака да влезе во продавница. Сака да прошета низ жив центар. Кога после 22 часот улиците почнуваат да се празнат, локалите се затвораат, кујните престануваат да примаат нарачки и градот постепено се гаси, туристичката дестинација ја губи една од своите најголеми вредности – животот.

Еден град кој во август, во екот на туристичката сезона, изгледа како град на духови (ghost city) не испраќа порака дека е туристичка дестинација. Испраќа порака дека туристите се само толерирани да си шетаат низ градот, но не се вистински добредојдени. Не треба слепо да го копираме европскиот модел од нордиските земји.

Деветто: Европскиот стерилен модел

Европскиот модел на туризам во одредени средини станува премногу регулиран, предвидлив и стерилен. Работното време е приспособено кон административната логика, а не кон животот на градот и потребите на туристите. Но туризмот не е административна категорија, туризмот е индустрија на искуство, а искуството не завршува во 18 часот.

Погледнете ги туристичките градови во Италија на пример, во многу туристички места, особено во сезоната, животот продолжува до доцна во ноќта. Погледнете го Истанбул, каде што туристичките и комерцијалните зони продолжуваат да живеат сè додека има луѓе, посетители и побарувачка. Тоа не значи дека секоја продавница мора да работи 24 часа или дека секој ресторан мора да биде отворен до 3 часот наутро.

Поентата е друга, работното време треба да ја следи туристичката побарувачка, а не туристот да биде принуден да го следи работното време на администрација. Ако во 23:30 часот има стотици луѓе на улица, тогаш треба да постојат ресторани, кафулиња, продавници и други услуги кои можат да ги опслужат. Тоа е пазар, тоа е туризам! А не да ги казнуваме продавниците ако работат после 19:00…

И десетто: Туризмот функционира за граѓаните, не против нив

Ова можеби е најважната точка, ако Граѓанинот не гледа корист од туризмот, државата нема да може да изгради одржлива туристичка индустрија. Приходите од туризмот мора да стигнат до локалните заедници преку работни места, мали и средни претпријатија, занаети, услуги и локални инвестиции.

Туризмот не смее да биде индустрија од која профитираат само големите хотели и неколку инвеститори, додека локалното население се соочува со повисоки цени, сообраќаен хаос, загадување и оптоварување на инфраструктурата. Граѓаните мора да видат директна корист, само тогаш ќе станат природен партнер на туристичкиот развој.

Туризмот не е бројка, туризмот е култура и систем.

Туризмот во Македонија мора да се претвори во интегриран систем: обучени луѓе, свесна и подготвена локална заедница, силна инфраструктура, разновиден туристички производ, висок квалитет на услугата, безбедност, одржливост, национална стратегија и реален економски приход што стигнува до граѓаните.

Затоа целта не треба да биде само да примиме што е можно поголем број туристи, целта треба да биде да изградиме дестинација за која светот знае дека вреди да се посети, а граѓанинот во неа знае дека туризмот е дел од неговата иднина. И успехот се мери според квалитетот на тоа што им го нуди на туристите, според искуството што го носат со себе и според развојот, работните места и подобриот живот што туризмот ги остава зад себе во општеството.

The post Кога можеме да ја наречеме Македонија „туристичка дестинација“ – Десетте заповеди за наредната сезона appeared first on plusinfo.mk.

Насловот можеше да биде и „кои се трујачите?“, но премногу ќе асоцираше на, на пример, Гостивар, а јас воопшто немам намера да се занимавам со нив зашто тие се познати. И сегашните и минатите. Ниту со приказните што ги раскажуваше еден лик за некои други места, а коишто, се покажа, тој добро ги знаел од времето кога министеруваше. Па ни за Рашче, со коешто се бави органот надлежен за оние кои јас овде ќе ги нарекувам – трујачи на јавноста!

Тоа е таа друга врста трујачи – оние на јавниот простор – кои се еднакво опасни како и оние другине, зашто им се достапни механизмите (или медиумите, како сакате) да го шират отровот низ државата. И многу се осетливи: не дај боже некој да им пререче нешто или накриво да ги погледне. Мислат дека се од Господа пратени неказнето да шират лаги, клевети и секакви други безобразлуци, а за оние кои ќе се осмелат да противречат или да ги појаснат нештата – веднаш бараат казни. Ригорозни.

А уживаат да се претставуваат како „седма сила“. Тоа им е извонредна маска, дури штит, за сите простотилаци, гнасотии, подметнувања, манипулации… Поточно, наспроти вистинските новинари, локалниве продавачи на лаги и соодветната подопашна партиска клиентела се сѐ друго само не она што под „седма сила“ се подразбира во цивилизираната јавност. Просто е неверојатно и непознато во светот на журнализмот една локална „шака јада“ која се претставува како новинари за сите нешта да мисли исто или слично, а како по команда текстовите да им наликуваат на оние прогласи од некогашните болшевички партиски пропагандни штабови, со исти или слични акценти, аналогии, „предупредувања“…! Зарем не им се смачува од тоа едноумие чии пропагандисти беа и пред 35 години? Цел живот во една единствена лага?!

Кога Такер Карлсон вели дека вистинската битка не е само геостратешка туку е и духовна, тој знае што говори. Но и „нашиве“ мислат дека знаат па војуваат со секоја реченица, со секој збор. Забораваат дека суштината на новинарството, барем на она сериозното, се информацијата и фактите а не таблоидната војна со зборови?! Ако пак информацијата и фактите тежнеат кон вистината, зарем таа се наоѓа само во партиските прогласи? За голем дел од македонските „новинари“, како и за локалнава песнопојна „пајтон интелигенција“ има само една страна на вистината: онаа партиската, „идеолошката“, лукративната. Сѐ друго е непожелно, сѐ друго е говор „за предавства, талог, омраза, цинизам“. Обвинувајќи ги другите, особено високите државни функционери, за говор насочен „кон оние што не мислат како него и неговата партија“, остануваат едноумно слепи дека токму нивните прераскажувања на партиските пледоајеа се тоа! И дека само таму се крие вистината, што им дава право да се претставуваат како некакви прогресивни профети во државава. Заради што пак мора да бидат заштитени.

Па следствено, впрочем, кој е тогаш овде против слободната мисла? Оние кои за своите најчесто гнасни подметнувања бараат заштита од државата, или граѓаните кои се континуирано рафално од нив бомбардирани во јавниот медиумски простор, а немаат начин да искажат дека се навредени, дека мислат поинаку, дека не се согласуваат со секакви паушални квалификации и навреди итн.? И, да појаснам: на крај памет не ми паѓа да оправдувам закани кон новинарите од каков и да е вид, но, прво, како само едни исти „новинари“ добиваат такви закани? А второ: како јавниот простор може без заштита да биде загадуван од нивни апологетски ступидарии, а против едно сериозно мнозинство кое поддржува поинаква опција? И кое не сака да биде навредувано заради својот избор?

Кој и кога на оние слепци им го дал правото најпростачки да навредуваат други заради нивните политички погледи и избор? И дали тоа „право“ се однесува токму на онакви крајно хејтерски „опсервации“ на македонското секојдневие?

И во што, и зошто, таквите идиотски текстови се разликуваат од оние дефамации на социјалните мрежи, од оние наменски слухови за некаква загадена вода од Рашче, за сите оние нивни „анализи“ на трагедијата во Кочани, па сега во Гостивар, за оние плуканици по највисоките претставници на државната власт? И како никој од таа силна чета идеолошки душегрижници не најде за потребно да ја информира јавноста за сите лаги, манипулации и политички неартикулирани изјави на нивните газди, или политикантски пулени, како сакате, туку по цели денови се опсесивно-компулзивно преокупирани со власта?

Да, го знам потеницијалниот „одговор“, но тоа е само залажување, или – самозалажување! Тоа не е ни блиску до новинарство, уште подалеку е од аналитичко или истражувачко новинарство. А за колумнистичко новинарство би им требале барем уште два-три животи. Малку да пораснат, во умот, ако е тоа воопшто можно!

Теологот и критичар на културата Котско говори за сеништето на морничавост од ваквите типови залегнати низ медиумите односно јавната сцена и отровот што континуирано го продуцираат во етерот. И ја поставува дилемата: зошто ваквите типови, од кои во реалниот живот бегаме, во медиумите добиваат внимание?

Најновата мелодија што од нив сѐ почесто ја слушаме е бугарско-европскиот рефрен за „српскиот свет“. И тој одлично се вклопува во општата нивна морничавост, поддржувајќи го притоа и водечкиот вокал на „лидеро“ на сектана во распаѓање. „Лидеро“ кого да не беше „српскиот свет“ да му даде вакцини кога беше министер ќе го избркавме на клоци од државава. Сосе неговиот ментор! И истиот тој „свет“ без надокнада прифаќаше повредени од „Пулс“, испраќаше противпожарни возила итн. Сето тоа за морничавоста денес да достигне степен на отровна перверзија преку подметнувања дека, за разлика од хегемонистичкиот „српски свет“ кој сака да нѐ пороби, „Ние природно инклинираме кон Грција и кон Бугарија. Луѓето кај нас природно се врзани затоа што споделуваме заеднички обичаи, заедничка култура, заедничка храна, заеднички начин на живот“!

Фантастична социопатска „анализа“! Но, ова, се разбира, има свој историјат, свои причини и во минатото и во сегашноста, но за тоа во некоја следна прилика.

Извор: Теодосиевски уметност

The post Отровна јавна сцена appeared first on plusinfo.mk.

Обидите за потценување и омаловажување на напорите на Македонија за соборување на инфлацијата на 2,3% во јули се темелат на тезата дека ниските цени во Македонија не успеваат да ги компензираат ниските приходи на населението. При тоа, под ниски приходи во тие пропагандни математики се сметаат само платите, а не и пензиите.

Клучниот показател на кој се повикуваат тие фејк анализи со работен наслов „инфлацијата паѓа, ценовниот шок останува“ е БДП по жител коригиран според куповната моќ. Првите процени на Евростат за 2025 година ја ставаат Македонија на 43% од просекот на ЕУ. Србија е на 52%, Црна Гора на 54%, Хрватска на 78%, а БиХ на 36%. Интересно, Албанија веќе е израмнета со Македонија — исто така 43%.

Но, дали коректно се толкуваат овие бројки?

Македонските плати, номинално, навистина се меѓу најниските во Европа кога ќе се претворат во евра, но од тој податок не може да се заклучи колкава е реалната куповна моќ на вработените. За тоа мора да се земе предвид и колку чинат стоките и услугите во секоја земја. Најновите споредливи европски податоци покажуваат дека Македонија има исклучително ниско ценовно ниво, поради што позицијата на вработените значително се подобрува кога платите ќе се коригираат со цените. Тоа особено се гледа кај минималната плата, но слична слика дава и споредбата на просечните бруто-плати.

За да нема споредување баби со жаби – а многу често има, па се споредуваат нето платите во Македонија со бруто платите во други земји! – во оваа анализа се споредуваат исклучиво бруто износите на платите.

Кај минималните плати споредбата е јасна, бидејќи Евростат ги сведува националните системи на споредлива бруто-основа. За цените се користи европскиот индекс на ценовното ниво и паритетот на куповната моќ, добиени со единствена европска методологија. Националните и синдикалните потрошувачки кошнички не се споредуваат, бидејќи нивниот состав и методологијата се разликуваат од земја до земја. Евростат објаснува дека Price Level Index се добива преку споредување на цените на стоки и услуги низ Европа и дека индексот за потрошувачката на домаќинствата не е коригиран за разликите во приходите.

Првиот интересен резултат е поврзан со минималната плата. Во јули 2026 година македонскиот минималец изнесува 624 евра бруто. Во Србија тој е околу 743 евра, во Црна Гора 670, во Бугарија 620, а во Албанија 531 евро. Хрватска е многу повисоко, со 1.050 евра бруто. Гледано само од овие бројки, Македонија навистина е близу до дното. Но, истите плати изгледаат сосема поинаку кога Евростат ќе ги пресмета според паритетот на куповната моќ.

Македонските 624 евра стануваат 1.142 PPS, односно единици на куповна моќ. Српските 743 евра вредат 1.094 PPS, црногорските 670 евра – 1.014 PPS, бугарските 620 – 993 PPS, а албанските 531 – само 705 PPS. Хрватскиот минималец останува убедливо повисок со 1.339 PPS. Тоа значи дека работникот што прима минимална плата во Македонија, иако на сметката добива номинално помала бруто-заработка од работникот во Србија или во Црна Гора, со неа може да купи поголем споредлив обем стоки и услуги.

Причината се цените. Од односот меѓу евровредноста на минималецот и неговата PPS-вредност се гледа дека македонското ценовно ниво е приближно 55% од просекот на ЕУ. Кај Бугарија е околу 62-63%, Црна Гора околу 66%, Србија околу 68%, Албанија околу 75%, а Хрватска околу 78%. За Бугарија директните податоци на Евростат за 2025 година покажуваат ценовно ниво од 63% од европскиот просек.

Сликата станува уште поинтересна кога ќе се погледнат просечните бруто-плати. Последните расположливи национални статистики не се за ист месец во секоја држава, па тука е потребна мала резерва, но станува збор за периодот пролет-лето 2026 и споредбата може да се смета за релевантна.

Во Македонија просечната бруто-плата е околу 1.210 евра, додека во Србија во мај изнесувала 163.470 динари, приближно 1.390 евра. Во Црна Гора просечната бруто-плата во јуни 2026 година изнесувала 1.237 евра. Во Албанија во првиот квартал просечната месечна бруто-плата била 90.119 леки, односно приближно 970 евра според курсот во тој период. Бугарија е над Македонија со просечна бруто-плата од околу 1.400 евра, додека Хрватска е веќе далеку напред: просечната бруто-плата во мај таму изнесувала 2.178 евра. Во Босна и Херцеговина просечната бруто-плата во април била 2.618 конвертибилни марки, односно околу 1.339 евра.

Кога просечните бруто-плати ќе се стават во корелација со ценовното ниво, регионалниот поредок битно се менува. Македонската плата од околу 1.210 евра при ценовно ниво од приближно 55% има куповна сила од околу 2.200 PPS. Српската плата од околу 1.390 евра при ценовно ниво од околу 68% дава приближно 2.050 PPS, а црногорската од 1.237 евра при цени од околу 66% – околу 1.870 PPS. Напоменувам декамовие последни бројки се аналитичка пресметка врз основа на официјалните податоци за платите и PPS/ценовното ниво, а не посебно објавен показател на Евростат.

Бугарија останува нешто пред Македонија и по оваа корекција. Со просечна бруто-плата од околу 1.400 евра и ценовно ниво од 63% од европскиот просек, куповната сила на просечната бруто-заработка е околу 2.200-2.300 PPS. Разликата со Македонија, сепак, станува многу помала отколку кога се споредуваат само номиналните плати во евра. Албанија е зад Македонија и според номиналната плата и според нејзината куповна сила, бидејќи нејзиното ценовно ниво е повисоко од македонското. Босна и Херцеговина има нешто повисока номинална просечна бруто-плата од Македонија, но и повисоки цени, поради што разликата во реалната куповна сила е помала од разликата што ја покажуваат самите плати.

Хрватска е пример каде корекцијата со цените не може да ја поништи големата разлика во заработувачката. Нејзината просечна бруто-плата од 2.178 евра е околу 80% повисока од македонската. Хрватските цени се исто така значително повисоки, па дел од таа предност исчезнува, но останува доволно голема за хрватскиот просечен работник да располага со чувствително поголема куповна сила.

А каква е ситуацијата со пензиите?

Во Македонија просечната пензија во јуни 2026 година била околу 28.000 денари, односно 455 евра. Просечната старосна пензија е повисока – 29.663 денари. Официјалните податоци покажуваат дека во земјата има 350.671 корисник на пензија.

Номинално, Македонија не изгледа особено добро. Црна Гора, на пример, веќе во мај имала просечна пензија од 561,41 евро. Во Бугарија, по јулското зголемување од 7,8%, просечната пензија за 2026 година е 543 евра. Во Хрватска просекот е уште повисок: официјалната статистика за крајот на 2025 покажува 637,56 евра за пензиите според општиот закон без меѓународните договори, а просечната старосна пензија била 680,39 евра.

Но, цените повторно суштински ја менуваат сликата. Ако просечните пензии ги коригираме со ценовните нивоа за кои веќе стана збор, Македонија е неколку места повисоко во регионалниот поредок. Грубата пресметка ја става македонската просечна пензија од околу 455 евра на куповна сила од приближно 830 PPS. Бугарските 543 евра даваат околу 870 PPS, а црногорските 561 евро, поради повисоките цени, приближно 850 PPS. Разликите меѓу овие три земји се речиси незначителни. Хрватска е значително подобра, додека споредбата со Босна и Херцеговина е ризична, поради комплицираниот пензиски систем во таа земја.

Кога сè ќе се собере одземе, сосема е јасно дека разбирањето на статистиката според формулата „јас јадам месо, ти јадеш зелка, во просек јадеме сарма“ се шири или поради незнаење, или поверојатно со цел да омаловажат поволните показатели кои бележат неспорен раст на македонската економија.

Би прифатил критика дека мојата анализа има скриени методолошки слабости, дека е нецелосна и можеби недоволно прецизна. Но, тврдам дека таа е многу пореална од фејк-анализите со кои во некои медиуми се брани пропагандистичката теза дека македонските граѓаните немаат баш никаква полза од позитивните економски движења и дека кај нас и понатаму се живее полошо одошто во Албанија, Србија, Босна и Херцеговина и во Бугарија.

Тоа, едноставно, не е точно!

Да, не сме среќни со нашата живеачка, сакаме повисоки плати и пензии и пониски цени, сакаме подобар животен стандард. Но, можеби е дојдено времето и секој од нас самиот да се потруди да ги оствари своите цели. Наместо сите да кукаме и постојано да бараме и статистичка потврда дека Македонија никако не ја бива.

The post Фејк анализи за омаловажување на позитивните економски показатели – каква е реалната слика? appeared first on plusinfo.mk.

Веќе станува депласирано и се чини сè помалку важно повикување на споредбите во контекстот на колапсот на комунизмот и развојот на земјите по историскиот пресврт означен со падот на „железната завеса“ во Европа. Три и пол децении подоцна општествената транзиција покажува исклучително динамичен процес, но едновремено и мошне нерамномерен, според остварените резултати.

Полска, судејќи според најважните параметри на развојот, посебно се издвојува како пример. Полска повеќе од двојно ја зголеми својата економија од 2015 година, потиснувајќи ја Шведска како шеста најголема економија во ЕУ. Шведска падна од шестото на деветтото место во истиот период, според податоците на ММФ и Евростат.

Полска учествуваше со 4,9 проценти во вкупниот БДП на ЕУ во 2025 година, со економија што изнесуваше 922,9 милијарди евра. Само Германија, Франција, Италија, Шпанија и Холандија се поголеми во ЕУ. БДП-то на Полска порасна за 3,6 проценти минатата година, повеќе од двојно побрзо од просекот на ЕУ од 1,5 проценти.

Во 2015 година, Шведска, по големата петорка, беше рангирана како шеста најголема од денешните земји-членки на ЕУ, со економија од 502 милијарди долари во споредба со 480 долари на Полска, според податоците на ММФ. Десет години подоцна, Полска порасна за 116 проценти на 1.036 милијарди долари, пресметано по тековни цени. Шведска порасна за 33 проценти на 669 милијарди долари. Разликата е повеќе од евидентна.

Промената е видлива и во паричниците. Полска ја престигнува Шведска во растот на богатството и го зголеми бројот на ултрабогати за 109 проценти за пет години, додека Варшавската берза се зголеми повеќе од двојно за четири години. БДП-то на Полска по глава на жител е сè уште околу 81 процент од просекот на ЕУ прилагоден на куповната моќ, според Евростат. Но, по повеќе од две децении членство во ЕУ, јазот се стеснува.

Полска ја започна својата транзиција во почетокот на 1990-тите година како една од најсиромашните и најдевастирани економии по падот на комунизмот. Но, кога денес се разгледува комбинацијата од економски развој, демократија, институции, интеграција во ЕУ и животен стандард, Полска обично се вбројува меѓу трите најуспешни приказни во транзицијата.

На прво место се издвојува Словенија, која најчесто се смета за најуспешен пример. Земјата брзо премина во пазарна економија, стана членка на ЕУ и еврозоната и постигна животен стандард близок до оној на Западна Европа. Пред Полска во најширока смисла се споменува и Чешка, која имаше брза економска трансформација, силна индустрија и денес е една од најбогатите земји во Централна и Источна Европа. Истражувањата ја посочуваат Чешката Република како една од главните победници на транзицијата.

И други земји во Источна Европа во транзицијата препознаа голема историска шанса. Естонија стана лидер во дигитализацијата, јавната администрација и економските реформи. Естонија често се опишува како најуспешна од поранешните советски републики. И Словачка спроведе обемни и квалитетни реформи во 1990-тите и 2000-тите години и со само 5,4 милиони жители стана еден од најважните производители на автомобили во Европа.

Полското искачување на ранг-листите како една од најбрзорастечките европски економии е резултат на континуирани и консеквентни развојни политики. Полска спроведе обемни пазарни реформи и стана првата посткомунистичка економија што се опорави од транзициската криза. Исто така, за разлика од пост-комунистичките земји на Балканот, Полска релативно брзо го зајакна владеењето на правото и ја зацврсна заштитата на имотните права и на демократските институции. Земјата доби многу големи субвенции од ЕУ и обемни странски инвестиции. Патиштата, железниците и другата инфраструктура беа значително модернизирани, напоредно со големи инвестиции во образованието што овозможи бум во привлекувањето на индустриски и технолошки компании.

Она околу што не би требало да има посебно сомнение, и што многупати е констатирано, е дека ЕУ им го отвори патот за забрзан развој на бившите тоталитарни режими, кои беа притиснати во сенката зад железната завеса во Европа. За Бугарија, на пример, членството во ЕУ функционираше како вистински лост, без оглед на фактот дека Бугарија на ранг-листата на Евростат и понатаму е рангирана на последното место во Унијата.

Општо земено, развојот во ЕУ во последните десетина години, откако беше примена последната членка на Унијата, покажува интересни резултати. Хрватска стана членка во 2013 година, а во текот на изминатата деценија постигна скок од 62 на 76 отсто од европскиот просек. Но, без оглед на напорите за изедначување на регионалниот развој, за разлика од високоразвиениот северозапад на ЕУ, опашките на економското заостанување и понатаму се влечат на европскиот југ.

Тоа недвосмислено го потврдуваат статистички показатели. Само неколку проценти над Бугарија, како претпоследна на ранг-листата е Грција, која од 2013 година доживеа дури и значаен пад на куповната моќ по глава на жител – од 72 на 67 проценти во последните години. Гледано, пак, во подолг период, од 1995 година, кога Грција беше на ниво од 87 отсто од ЕУ-просекот, постепено потона за цели 10 проценти. Вреди да сеистакне дека Грција е полноправна членка во ЕУ веќе четири и пол децении.

Земјата што остана со најниска куповна моќ според БДП по глава на жител, како што беше и пред десетинс години, е Бугарија. Тоа во секој случај не ги спречи Бугарите да го поткренат својот животен стандард и да станат побогати во однос на 2013 година. Но бидејќи едновремено другите земји станаа уште побогати, Бугарија останува на дното на листата на ЕУ-членките.

Еден од главните ефекти, гледано во подолг временски период од неколку децении, е тоа што БДП по глава на жител на членките на ЕУ се приближи до европскиот просек, така што постепено се случува изедначување меѓу населението на најбогатите земји и жителите на најсиромашните земји во Унијата. Тринаесет од 16-те најсиромашни членки на ЕУ и осум од 11-те најбогати земји денес се поблиску до просекот на ЕУ отколку пред десетина години. Словенија се искачи на 91 процент од ЕУ-просекот.

ЕУ е несомнено спас за сиромашните во Европа. На Бугарија ѝ беа потребни речиси две децении, колку што е полноправна ЕУ-членка, за да ја подобри својата релативна куповна моќ по глава на жител за околу 20 отсто. Својот „европски пат“, сметајќи ги претходните десетина години на пристапните преговори, пред да стане членка во 2007 година, Бугарија го почна на ниво од само 30 отсто од европскиот просек. Оттогаш, повеќе од двојно го зголеми својот БДП биланс по глава на жител – на 64 проценти.

Македонија, во лигата на сиромашниот југ е на дното, заедно со Босна и Албанија, и е уште далеку и од нивото од 50 отсто од европскиот просек, каде што моментално се наоѓаат Црна Гора и Србија. Колку години, или подобро речено децении, ќе ѝ бидат потребни на Македонија, која уште ги нема ни почнато пристапните преговори за членство, како и на Западен Балкан во целина, да се доближи до нивото на Бугарија во однос на ЕУ-просекот, е, најблаго речено, неблагодарно да се прогнозира.

Но, во крајна линија, какви можности постојат за Македонија да побара поинакви и подобри развојни перспективи, доколку тоа не би било зачленување во ЕУ? Сепак, каква би била ползата од едно такво членство без претходно спроведување на вистински, ефикасни и квалитетни реформи во клучните сфери на општествениот систем. Додека тој сè уште се смета дека функционира како одржлив систем.

За засилување на довербата, и тоа во преден план не меѓу европската бирократија во Брисел, туку, пред сè, во домашната јавност, би било пожелно, за почеток, барем малку да се поткренат оние срамни два проценти доверба во македонското правосудство.

Довербата е еден од темелите за одржлив развој. Без тоа – нема ни ЕУ.

The post Транзицијата како развоен скок во ЕУ appeared first on plusinfo.mk.

Дваесет и пет години се доволно долг период за еден историски и политички договор да престане да се оценува само низ емоциите, стравовите и политичките околности во кои бил создаден и да почне да се оценува според она што навистина го произвел во општеството. Затоа пораките што ги слушнавме по повод 25-годишнината од Охридскиот рамковен договор заслужуваат внимание.

Беким Сали порача дека различноста не треба да ја гледаме како слабост, туку како вредност и дека соживотот не значи само да живееме едни покрај други, туку „едни со други и едни за други“. Александар Николоски, пак, нагласи дека Рамковниот договор не бил договор на победници и поразени и предупреди на политичари кои етничките поделби и национализмот ги употребувале за сопствени политички интереси.

Таквиот тон го поздравувам. Но не затоа што сметам дека по 25 години треба повторно некритички да го величаме Охридскиот рамковен договор. Напротив. Го поздравувам затоа што можеби претставува навестување дека конечно созрева политичка свест дека Договорот не е политичка сопственост на една партија, една етничка заедница или еден коалициски партнер.

И уште поважно, дека неговата имплементација не може бесконечно да биде оправдување за проширување на етничките барања, создавање политички привилегии и механизми кои во самиот Договор никогаш не биле предвидени.

Договорот го запре конфликтот, но неговата имплементација мора да се оценува критички

Дваесет години години по ред, јавни анализирајќи ги позитивните и негативните последици од Рамковниот договор, укажав дека неговата најголема историска придобивка беше отфрлањето на вооруженото насилство како средство за остварување политички цели и прекинувањето на вооружените судири.

Истовремено предупредив дека начинот на кој Договорот подоцна беше политички толкуван и селективно применуван создава сериозни проблеми за мултиетничкиот и граѓанскиот карактер на државата.

Тогаш предупредив и дека Македонија постепено се турка кон модел во кој политичките односи сè повеќе се сведуваат на односи меѓу Македонците и Албанците, додека Турците, Ромите, Србите, Власите, Бошњаците и другите заедници се ставаат во втор план.

Пет години подоцна немам причина да се откажам од таа теза. Напротив, сметам дека токму 25-годишнината е момент кога треба мирно, рационално и без етнички страсти да се постави прашањето: дали одредени механизми создадени во 2001 година и практиките изградени подоцна треба непроменети да ги пренесуваме во следните децении или конечно треба да започнеме со нивно демократско, уставно и институционално преиспитување?

Рамковниот договор не е бланко-меница

Охридскиот рамковен договор не е и не смее да стане бланко-меница што секоја нова генерација политичари ќе ја дополнува со нови барања.

Постои суштинска разлика меѓу заштита на правата и создавање привилегии. Постои разлика меѓу рамноправност и политичко условување. Постои разлика меѓу заштита на етничкиот идентитет и претворање на етничката припадност во трајна политичка валута за функции, вработувања, институционално влијание и нови законски исклучоци.

Затоа секогаш кога ќе се појави ново барање треба да поставиме три едноставни прашања: Каде го пишува тоа во Рамковниот договор? Каде го пишува тоа во Уставот? И дали истото право, под еднакви услови, би им го признале на сите други граѓани и заедници? Ако одговорот е негативен, тогаш не станува збор за имплементација на Рамковниот договор, туку за негово политичко проширување. А тоа мора да престане.

Мајскиот договор, кој заврши во кантата на политичката историја, треба вечно да остане таму

Особено е време да се напушти митот за т.н. Мајски договор како некаква трајна обврска според која најголемата албанска политичка партија автоматски треба да биде дел од секоја влада. Политичкиот договор меѓу Никола Груевски и Али Ахмети од мај 2007 година произлезе од конкретна политичка ситуација и вон-институционални преговори меѓу политички лидери. Но такво правило не е дел од Охридскиот рамковен договор, ниту произлегува од Уставот.

Неформален договор меѓу двајца партиски лидери не може со текот на времето да се претвори во непишана уставна норма. Ниту една македонска партија нема однапред гарантирано место во власта. Зошто тогаш би го имала која било албанска партија? Владата се формира врз основа на парламентарно мнозинство, во согласност со Уставот, а не врз основа на етнички автоматизам. Тоа правило мора да важи и денес и утре, без оглед дали станува збор за ДУИ, ВЛЕН или некоја трета политичка структура што ќе се појави во иднина.

ВЛЕН има можност да покаже поинаква политичка култура

Токму затоа изјавата на Беким Сали може да има поголемо значење од една пригодна порака за годишнина. Ако тоа е вистинскиот политички правец на ВЛЕН, тогаш тој треба да биде поздравен.

Албанското политичко претставување не мора постојано да се легитимира преку нови и нови етнички барања. Албанците во Македонија не се само припадници на етничка заедница. Тие се граѓани на оваа држава, работници, професори, лекари, правници, земјоделци, претприемачи, студенти и пензионери. И тие, исто како Македонците, Турците, Ромите, Србите, Власите, Бошњаците и сите други, имаат потреба од правна држава, ефикасна администрација, добро образование, функционално здравство, економски развој и перспектива за своите деца.

Затоа е крајно време и албанската политичка сцена постепено да се ослободува од етничките стеги во кои политичките елити со децении ги држеа своите избирачи. На граѓанинот не му помагате ако постојано му кажувате дека неговиот најголем проблем е што нема уште едно колективно етничко право.

Неговата грижа е да има пристојна плата. Да има функционално здравство. Да верува во судството. Неговото дете да не мора иднината да ја бара во странство. Да има администрација која ќе му служи, а не администрација која е партизирана и неефикасна.

Тоа не се македонски или албански проблеми. Тоа се секојдневни граѓански проблеми.

И Тетово мора да биде дел од таа промена

Токму затоа новиот политички пристап ќе биде уверлив само ако се потврди во практиката. Тоа подразбира престанок на радикализирачката етничка реторика од секој политички функционер, без разлика на неговата етничка или партиска припадност. Тоа важи и за градоначалникот на Тетово, Биљал Касами.

Кога политичките пораки на кој било градоначалник, министер или лидер ги продлабочуваат етничките поделби, неговите коалициски и партиски партнери не треба да молчат само затоа што им е потребна неговата политичка поддршка. Исто така, ниту една локална или дел од централната власт не смее да добие простор законите да ги толкува или применува според етнички интерес.

Законот или важи за сите или престанува да биде закон.

Ако нешто е незаконско кога го прави Македонец, мора да биде незаконско и кога го прави Албанец. Ако некое право му следува на Албанецот, под еднакви услови мора да му следува и на секој друг граѓанин кога се исполнети истите правни претпоставки. Тоа е граѓанска држава.

Во таа насока, во најблиска иднина мора да се отвори и прашањето за составот на Комитетот за односи меѓу заедниците. Сегашниот модел, со паритетна застапеност на Македонците и Албанците со по седум членови, наспроти по еден претставник на останатите заедници, институционално ја фаворизира бинационалната логика и не соодветствува со концептот на вистински мултиетничка држава.

На ова укажувам уште од самото внесување на решенијата од Рамковниот договор во Уставот. Затоа овој модел мора да претрпи консензуална уставна измена, постигната преку сериозна и инклузивна дебата, ослободена од дневнополитички и партиски калкулации. Тоа би било целосно во духот на вчерашните пораки дека различноста треба да нè обединува, а не институционално да нè дели на две доминантно застапени заедници, оставајќи ги останатите во втор план.

Еднакви права значат и еднакви правила

Истото важи и за барањата одредени права или процедури да се приспособуваат исклучиво на потребите на една етничка заедница. Во јавноста веќе беше отворено барањето правосудниот испит да може да се полага и на албански јазик. Тогаш логично се поставува прашањето: А зошто не и на турски, српски, ромски, влашки или босански јазик?

Ако принципот е дека секој треба да има право професионален државен испит да го полага на својот мајчин јазик, тогаш тоа право мора да биде еднакво достапно за сите. Но ако тоа не можеме да го обезбедиме за сите, тогаш мора јасно да правиме разлика меѓу јазично право и посебна етничка привилегија.

Правото секој слободно да го употребува, негува и развива својот јазик мора да биде неспорно. Но професионалниот стандард за работа во единствен државен и правен систем е друго прашање. Не може секое ново политичко барање автоматски да се прогласува за обврска што произлегува од „духот на Рамковниот“. Особено не ако истото право не сме подготвени да им го дадеме на сите останати.

Правичната застапеност не смее да го поништи мерит-системот

Една од најчувствителните теми е принципот на соодветна и правична застапеност. Уставот зборува за „соодветна и правична застапеност на граѓаните кои припаѓаат на сите заедници“ во органите на државната власт и јавните институции. Но Уставот не вели дека етничката припадност треба да биде поважна од стручноста. Не вели дека мора да се вработи неквалификуван кандидат за да се исполни процент, ниту дека квотата треба да го суспендира професионалниот критериум.

И токму тука во изминатите години направивме една од најголемите грешки. Од инструмент кој требаше да спречи дискриминација и да овозможи рамноправен пристап до јавните институции, правичната застапеност премногу често ја сведувавме на етничка аритметика. А кога процентот ќе стане поважен од знаењето, способноста, образованието, интегритетот и работните резултати, цената ја плаќаме сите ние граѓаните. Затоа добивме обемна, партизирана, скапа и недоволно функционална администрација.

Отсега натаму правичната застапеност треба да значи: еднаква можност за пристап, забрана на дискриминација, транспарентни конкурси и еднакви професионални критериуми за сите. А потоа нека победи најдобриот кандидат, без разлика дали се вика Јован, Арбен, Ахмет, Милан, Џавид или Светомир.

Државната администрација не смее да биде етнографски попис. Таа мора да биде професионален сервис на граѓаните.

Од вербален соживот кон граѓанско заедништво

Во моите досегашни текстови и изјави по повод годишнините од Рамковниот договор укажував дека на Македонија ѝ е потребна институционална динамика која ќе ја намалува етнификацијата на политичкиот систем и ќе ја поттикнува соработката меѓу заедниците. Денес сум уште поубеден дека тоа е вистинскиот пат.

Нам не ни треба држава во која Македонците постојано ги бројат Албанците, Албанците ги бројат Македонците, а политичарите ги бројат функциите што им припаѓаат според етничкиот клуч. Ни треба држава во која етничката припадност е слободно, достоинствено и целосно заштитено право на секој човек, но не и билет за функција, работно место или политичка привилегија.

Затоа сакам пораките на Сали и Николоски да ги разберам како можен почеток на еден нов политички пристап. Пристап во кој Рамковниот договор нема да се негира, но нема ниту бесконечно да се проширува. Потребно е негово конечно ослободување од дневната политика и враќање кон она што требаше да биде неговата крајна цел а тое е мирно, стабилно, демократско, интегрирано и функционално општество во кое граѓаните ќе бидат еднакви пред институциите.

Дваесет и пет години по Охридскиот рамковен договор, Македонија мора да има храброст да премине во следната фаза од својот демократски развој. Јавно искажаните ставови на двајцата вицепремиери се добар почеток, но нивната вистинска вредност ќе се мери според тоа дали ќе бидат преточени во конкретна политика. Само така соживотот за кој денес зборуваме ќе престане да значи дека живееме едни покрај други и навистина ќе значи дека живееме заедно како рамноправни граѓани на една иста држава.

The post По 25 години од Рамковниот договор време е од етничка аритметика да преминеме кон граѓанска држава appeared first on plusinfo.mk.

Само што седнав вчера да го касапам Венкота Филипче, за неговата непристојна и политички суицидна реакција на спотот за јубилејот 35 години независност на Македонија – реакција во која октроираниот лидер од Кланот Дубаи се обиде да се убеди самиот себеси и уште неколкумина од својата потесна околина на Бихаќка, дека спотот наводно потврдил дека само СДСМ бил државотворна партија – ме претрка Богдан Илиевски, со еден извонреден пост што го пренесов на ова место.

Богдан на Венкота детално му го раскажа и му го објасни спотот. Кадар по кадар. Смирено, педантно и уверливо. И за да не ви го раскажувам напишаното, кликнете на насловот и прочитајте ја уште еднаш извонредната колумна на Богдан Илиевски:

Филипче ја промаши и Македонија

Нејсе, мачетата ми беше тазе изострена, лакот и стрелата на рамо, моторната пила подмачкана… Накусо, се бев подготвил за една од моите познати касапаани. Се мислев дури да им се јавам и на другарчињата од ЗНМ, ССНМ, СЕММ и од ССРНМ, како и до дежурниот во Првата полициска станица Беко, сите институции каде што се жалат и пишуваат претставки фраериве од Бихаќка, кога се закачаат со мене и кога ќе си го добијат. Но ете, после часот по анатомија што Богдан го одржа специјално за доктор Филипче, мојата интервенција некако изгуби смисла.

И денеска се наместив да ѝ се препуштам на вообичаената летна мрзеливост. Арно ама, во последно време ниту еден мој домашен есап на пазар не излегува…

После синоќешниот спектакл „Силно светнал ден“, на сцената на „Билјанини извори“ во Охрид, сонцето уште сабајлево изгледа им удрило в глава на цела една булумента аналисти, новинари сегашни и бивши на кои Бихаќка им е ем мила ем драга, инфлуенсери на кои ВМРО им ја скинала жицата на гитарата и сега некои други жички им шмелцуваат…

Сите во еден глас од рани зори завревија ко марви пред колење – знамето го згрешивте, еееј, славите независност, а државното знаме не си го знаете!

Ми требаше некое време да сфатам што е работата и од каде вознемирот на „државотворниве“. Проблемот да ти бил во тоа што на сцената во Охрид се појавило државно знаме со 12, наместо со 8 зраци. И тоа да ти било ем кршење на законот ем национална катастрофа. Плус импровизација, платена со народни пари. Бла, бла, бла…

Седнав и напишав еден краток пост на Фејсбук на оваа тема. Помислив дека е доволно да кажам дека елементите (симболите) на македонското знаме во случајот се предмет на сценска интерпретација и уметничка креација. Што не е и не би требало да биде забрането. Помислив дека е доволно да потсетам дека на сите уметнички интерпретации на американското знаме, на пример, ги нема секогаш сите ѕвездички. И потоа, како аргумент, постирав три такви уметнички интерпретации токму на знамето на земјата чија поддршка беше клучна за осамостојувањето на Македонија.

И како да знаев дека ова можеби нема да биде доволно да се смират страстите, ги опоменав „државотворниве“ да внимаваат жегата да не им удри в глава, да оладат малку и да пијат течности. Мислам, сето тоа беше кажано без злоба, бидејќи и јас се трудам да ги следам истите препораки, да не се шекнам и јас во паметот на овие пеколни горештини.

Еден мој познаник, графички дизајнер, вака коментираше на мојот пост: „ Ти поголем вмровец испадна од самите вмровци (смајли).  Ако со нешто не се игра и не се ‘интерпретира уметнички’, тоа се знамето, грбот и химната на една држава. Башка што ова не е уметничка интерпретација туку чист дилетантизам и незнаење. Ни ЧатЏПТ не е за секого…“

Во принцип, не ми пречи кога некои луѓе ме обвинуваат дека сум „фатил страна“ или дека „навивам“ за ВМРО-ДПМНЕ. Секој има право на мислење, особено во време кога мислењето само по себе е преценето, затоа што најчесто не е поткрепено со факти. Но, ми пречи кога за партиска пристрасност ме обвинуваат луѓе на кои навивачките страсти, или некој друг скриен мотив поврзан со партиите, видливо им ја намалува когнитивната способност, до степен што нивните тези се класични небулози.

Како смешната теза на мојот пријател дизајнер, дека државните симболи, знамето меѓу нив, не смеат да бидат предмет на уметничка интерпретација.

Се заинаетив и на интернет веднаш пронајдов еден постер за 30-годишнината од основањето на СДСМ. „Државотворниот“ СДСМ. Тоа е овој постер:

Ја шлапнав сликата со оваа интерпретација на државното знаме и како коментар на постот на една моја поранешна колешка, која исто така се возбудила од божем „згрешеното знаме“ на сцената во Охрид. Под сликата напишав дека во случајов, знамето на постерот на СДСМ е со 7 зраци. Бившата колешка спремно ми одговари – не се 7, едно ѕирка, 8 се!

Добро бе, мајку му стара… Па за броење ли ќе се расправаме?!

И за да не ми остане недовршен муабетот со бројачите од кампот на „државотворните“, го најдов и постерот за 30-годишнината на независноста, објавен во 2021 година, кога владеше СДСМ. Тој постер го паметам добро, бидејќи своевремено ми заличе и се уште ми личи на регистерска табличка. Тоа е овој постер:

Ајде сега на броење, другари и другарки. Јас овде можам да избројам само 6 зраци. Колку избројавте вие?

На крајот, случајно најдов и една фотографија на Дојче Веле, од некој настан на СДСМ, каде што на сцената има голем постер, интерпретација на државното знаме, исто така со 6 зраци, но овој пат и сонцето и зраците се – со бела боја. (На барање на авторот фотографијата од Дојче веле е отстранета)

Е како бе „државотворниве“ имаат цела една богата историја на „грешење“ на државното знаме во разни сценографии и постери, а сега на цел глас вреват за божемната „грешка“ на спектаклот во Охрид?

Има ли некое разумно објаснување за ова?

Има, се разбира. Ако некому навистина не му удрило сонце в глава, објаснувањето е многу едноставно:

Нема никаква грешка, драги мои!

Може секој од нас да има вакво или онакво мислење за креациите што ги прикажав, токму како и за креацијата на сцената на „Билјанини извори“, но во едно сите мора да се согласиме – во сите случаи станува збор за дозволени уметнички интерпретации на симболите на државното знаме. Таквите интерптретации не се повреда на државните симболи.

Дали, на пример, сте слушнале музички интерпретации на американската химна? Ако сте гледале американски филмови и ако слушате музика, сте слушнале многу пати. И никој не е обвинет дека ја „згрешил“ химната. Еве ви и една прекрасна уметничка интерпретација на американското знаме, во сосема друг контекст:

Со оваа илустрација, на ниво на аргументација, на ова место го затворам случајот. Case closed!

Но, ќе додадам дека сепак, во целава збрка има една голема грешка. Сите тие луѓе коишто сакаат по секоја цена да го искористат јубилејот 35 години независност, за да предизвикаат партиски и политички конфликт, сите тие коишто упорно ловат во матно – е тие се згрешени!

И тоа треба да им се каже отворено…

Треба најостро, не волтеровски, туку баш брутално, да се брани и да се одбрани нивното право на критика, дури и нивното право на класично глупирање, како во случајов. Но, потоа да им се каже исто толку отворено и брутално:

Дечки, вие навистина сте згрешени!

А прославата на јубилејот нека си продолжи како што почна, во истиот дух. Граѓански, патриотски и со оптимизам. Така ќе биде, не се сомневам.

Абе и да сакаме, не можеме сите да ја промашиме Македонија. Како Филипче, компанија и ситна боранија.

The post Никој не го згрешил знамето, „државотворни“ низаедни, да не сте сепак вие згрешени? appeared first on plusinfo.mk.

Неодамнешната хиперактивност на оние самопрогласени „архитекти на иднината“ ширум Европа не е случајна. Се раздвижија гуруата на таканареченото „Отворено општество“. Тој, можеби најголемиот лингвистички фалсификат на нашиот век, кој под маската на „отвореност“ создаде најзатворена, најдогматска и најнетолерантна идеолошка матрица, е повторно активен низ Европа. А за волја на вистината, и илузорно беше и да се помисли дека тукутака ќе исчезне од европското тло, по целиот хаос кој систематски и системски го создаваше последниве три децении. Да, безмалку 35 години во низата обиди, трае последниот обид на културните марксисти да ја уништат и најмалата цивилизациска придобивка на стариот континент.

Генезата на оваа подмолна доктрина не започнува на барикадите, туку во кабинетски тишини. Кога студентските бунтови во 1968 година го преплавија Париз, сите мислеа дека тоа е само уште еден хормонски излив на младоста, генерациски револт против татковците со застарени манири. Каква епска наивност! Точно тие бунтови беа всушност првиот отворен лабораториски тест и практична примена на доктрините подготвувани во Франкфуртската школа. А тоа се случи кога нејзините идеолози, предводниците Макс Хоркхајмер, Теодор Адорно и особено Херберт Маркузе, заклучија дека класичниот марксизам доживеа дебакл. А тогаш Маркузе дури и отворено ќе напише дека работникот, поточно пролетерот, се покажал како најголем предавник на револуцијата, и наместо да ја дига во воздух фабриката во која работи, тој се дрзнал да заштеди за подобар стан, автомобил и поголем телевизор.

Каков ли е тоа само ужас за горепосочените ликови, не?!?

И што да се прави сега, кога вашата жртва, ќе ве изневери? Да се откажете? Секако дека не, па побогу вие живеете на грбот на жртвата, таа е смислата на вашиот опстој. И да, можеби жртвата ве предала, но таа има деца, има поколенија. И тие се вашата следна жртва, вашиот фокус. Не за да го казните виновникот за предавството на вашите идеали, туку чисто прагматично, за да опстоите вие. Го менувате планот. Го оставате чеканот и го земате професорскиот дневник, а за нови „угнетени жртви“ ги прогласувате сите оние кои би можеле да се разгневат против традиционалното општество.

Ете такви беа причините за раѓањето на културниот марксизам како доктрина во втората половина на минатиот век.

Најголемиот успех низ годините на културниот марксизам не е во превземањето на универзитетите, медиумите, политичките партии и цивилниот простор, илити невладините. Не. Неговата најголема победа е што ве убеди вас, да, токму вас, дека објективната вистина повеќе не постои. Затоа денес живееме во колективна делузија каде реалноста е заменета со евтин релативизам. Па така, денес моралот е „контекстуален“, семејството е „извор на фрустрации“, идентитетот е „застарен племенски концепт“.

Додека традиционалистите и приврзаниците на слободното општество спокојно дремеа на увото на пазарната логика, верувајќи дека слободата се подразбира сама по себе, овие идеолошки инженери ја завршија валканата работа. Тие не се бореа за подобро општество, тие се бореа за вашиот наследник.

Како изгледаше последната манифестација на тој културен марксизам на македонската сцена? Погледнете ги само уличните авантури од пред дест години. Шарената револуција беше продадена како последен крик на демократијата. Истите шаблони. Шише боја, параграф од странски грант и толпа млади луѓе убедени дека прават историја, а всушност беа само обична пешадија во туѓа идеолошка игра.

А зад сцената?

Зад сцената маршираа современите аланфордовски Суперхиковци, гротескни ликови кои под паролата за „социјална правда“ направија совршен перверзен инженеринг. Им го украдоа и тоа малку достоинство и пари на сиромавите, за украденото и ресурсите да им ги подарат на богатите, НВО-елитите и нивните политички покровители.

Што остана откога се исуши бојата од фасадите? Дали добивте правда? Дали добивте подобар систем? Или добивте само дузина на нови апаратчици, всушност некогашните гласни „активисти“, и ден-денес ухлебени во државни институции против кои наводно се бореа. А ние упорно се чудиме што истите актери одново и одново ни ја продаваат истата магла. Можеби проблемот наш е во системската површност. Нивото на Немовата Дора како колективна меморија е дополнителен проблем.

Историјата покажала дена нам ни требаат помалку од десет години за да заборавиме кој ни го подметна пожарот, и приближно толку за повторно да му го дадеме кибритот во раце. Системските крлежи, тие дежурни идеолошки профитери и социјални инженери, одлично го знаат тоа. Тие само го менуваат вокабуларот, вчера беше „борба против режимот“, денес против „изолационизам“, утре ќе биде нешто трето. Но, целта е секогаш иста, да ве убедат дека вие, со вашето традиционално сфаќање за животот, сте виновни за сè.

А болната вистина е дека кога образованието, културата и идентитетот ќе им ги препуштите на фанатиците со цинична насмевка, вие не губите само едни избори. Вие ја жртвувате иднината на вашите деца.

Како и да е, алармантно е што гробарите на Европа повторно копаат со полна пареа. Па сепак, дали е сè изгубено? Погледнете што се случува денес ширум Европа (ЕУ Изборите, Италија, Германија, Шведска, Полска, Словенија итн). Иронијата на историјата си поигра со архитектите на инженерингот. Најмладата гласачка популација, Генерацијата Z, децата што требаше да бидат нивниот најсовршен производ, започна да го прави токму спротивното. Овие млади луѓе, презаситени од догмите за „политкоректност“, симулираната вистина и дигиталниот тоталитаризам, масовно и пркосно ја избираат десницата. Новиот, вистински бунт против естаблишментот денес повеќе не носи шарено знаме и не јава еднорог, тој ги брани здравиот разум, слободата, суверенитетот и сопствените корени.

Тоа е светлата искра. Овие млади луѓе се иднината и вистинскиот спасителен појас на Европа. Тие покажаа дека човечката потреба за вистина и слобода не може да се избрише со ниту еден грант, ниту со ниту еден школски курикулум.

Нашата одговорност денес, вашата и мојата, е огромна. Ние не смееме да дозволиме овој чист, здраворазумски дух на новата генерација да биде задушен или искршен од глобалните мешетари на демократијата. Наша должност е да останеме будни, да ги именуваме манипулациите и да им го расчистиме патот.

Зашто, кога младоста ќе го одбие идеолошкиот калап, марксистичкиот културен калап, на системските крлежи им преостанува само едно, да разберат дека нивното време истекува.

The post Културниот марксизам – задкулисниот убиец на иднината appeared first on plusinfo.mk.

Има договори што произлегуваат од победа, има договори што произлегуваат од компромис, но има и договори што произлегуваат од потребата да се спаси мирот. Охридскиот рамковен договор ѝ припаѓа на оваа последна категорија. Тој не беше обичен политички документ; беше чин на историска одговорност, изграден врз убедувањето дека мирот е поважен од триумфот на едната страна над другата.

За изградба на еден мировен договор се потребни години. Тој се темели врз довербата, дијалогот, компромисот и врз подготвеноста да се прифати дека никој не може да ја гради иднината со негирање на другиот. Но, парадоксот на историјата е во тоа што она што се гради со мака, може да се разгради со вознемирувачка леснотија. Историјата нѐ учи дека мировните договори не се крај на кризите, тие се само почеток на една нова одговорност.

Доволни се неколку еднострани одлуки, малку институционално занемарување и една доза на политичка рамнодушност од страна на одговорните актери, за темелите на довербата да почнат да се нишаат. Договорите не се рушат нужно со еден единствен чин. Тие полека се нагризуваат, преку релативизирање на нивниот дух, преку деформирање на нивното значење и преку замена на културата на дијалог со култура на наметнување.

Историјата исто така нѐ учи дека мирот не е природна состојба. Тој е секојдневна градба. Токму поради оваа причина, вредноста на мировниот договор не лежи само во неговите уставни или законски одредби. Неговата најголема вредност е политичката филозофија што ја претставува: убедувањето дека; мирот е резултат на правдата, додека стабилноста е производ на довербата.

По четврт век, предизвикот не е само да се сеќаваме на Охридскиот рамковен договор, туку да ја зачуваме неговата филозофија. Бидејќи историјата нѐ предупредува и за уште една вистина: мировните договори се полесни за разградување отколку за изградба. Тие ретко се рушат со еден единствен чин; почесто, мировниот договор ослабува во тишина во политичката пракса преку релативизирање на неговиот дух. Потоа се минимизира важноста на механизмите што гарантираат еднаквост. Подоцна избледува културата на дијалог и се заменува со логиката на мнозинството или на силата. На крајот, документот останува на сила, но довербата што му даде живот почнува да се гасне, што доведува до слабеење на вербата дека државата може да биде еднаков дом за сите нејзини граѓани. Затоа што силата на еден договор не се мери само со членовите што ги содржи, туку со политичката култура што успева да ја создаде. Доколку институциите го штитат само формално, додека во пракса го заобиколуваат, тогаш започнува невидливиот процес на негово разградување.

Затоа, 25-годишнината од Охридскиот рамковен договор не треба да биде само церемонијален јубилеј. Таа треба да служи како потсетник дека мирот не се наследува автоматски. Тој бара будност, мудрост и морална храброст. Бидејќи еден мировен договор може да се разгради многу полесно отколку што е изграден, но последиците од неговото разградување секогаш се многу потешки од напорите што биле потребни за да се постигне. Затоа, неговото почитување не е само правно прашање; тоа е тест за демократската зрелост на едно општество.

На крајот на краиштата, мировните договори не се рушат на денот кога ќе се укинат. Тие се рушат во моментот кога општеството ќе престане да верува во причината од која се родиле. Токму тука започнува разградувањето на мирот. 

The post Леснотијата на разградувањетото на еден мировен договор appeared first on plusinfo.mk.