ЧЕТИРИ ЕДНОСТАВНИ ЧЕКОРИ ДО ПРЕЗЕМАЊЕ НА ГРЕНЛАНД Трамп веќе почна со реализацијата

Американскиот претседател Доналд Трамп сака САД да го преземат Гренланд. Проблемот е што Гренланд веќе ѝ припаѓа на Данска и повеќето жители на овој арктички остров не сакаат да станат дел од САД, пишува хрватски Индекс.

Иако сценариото во кое САД ќе го „нападнат“ Нук, главниот град на Гренланд, и ќе ја преземат територијата по венецуелски модел до неодамна звучеше како политичка фантазија, воената операција во Каракас, Венецуела, ја промени перцепцијата за тоа на што е подготвен Вашингтон. Според Политико, постои јасен пат што Трамп би можел да го избере, а дел од тој пат се чини дека веќе почнал.

Загрижувачки за европските сојузници е што оваа стратегија, според соговорниците на Политико, во многу погледи потсетува на експанзионистичкиот модел поврзан со рускиот претседател Владимир Путин.

Политико разговараше со 9 претставници на ЕУ, инсајдери во НАТО, експерти за одбрана и дипломати, за да развијат сценарио за евентуално преземање од страна на САД на богатиот со минерали и стратешки важен арктички остров.

– Може да бидат 5 хеликоптери… нема да бидат потребни многу војници. Тие, Гренландците, нема да можат ништо да направат – рече дански политичар кој побара анонимност.

Прв чекор: Кампања за влијание и поттикнување на независноста на Гренланд

Речиси веднаш по преземањето на функцијата, администрацијата на Трамп почна јавно да ја промовира идејата за независност на Гренланд, кој сега е полуавтономна територија на Кралството Данска. Независен Гренланд би можел сам да склучува договори со САД, додека според сегашниот статус, за тоа би била потребна согласност од Копенхаген.

За Гренланд да стане независен, неговите граѓани би морале да гласаат за независност на референдум, а потоа да се договорат за условите за одвојување што би морале да ги одобрат и Нук и Копенхаген. Според анкетата на јавното мислење од 2025 година, 56 проценти од Гренландците би гласале за независност, додека 28 проценти би се спротивставиле на тоа.

Данските медиуми претходно објавија дека Американци поврзани со Трамп спроведуваат тајни операции за влијание во Гренланд, а данската безбедносно-разузнавачка агенција ПЕТ предупреди дека територијата е „цел на разни кампањи за влијание“.

Феликс Карте, експерт за дигитална политика кој ги советува институциите на ЕУ, ги спореди овие методи со руските акции во Молдавија, Романија и во Украина.

– Русија комбинира онлајн и офлајн тактики. На терен, таа соработува со политички здружени актери, екстремистички партии, дијаспората или со олигарсите, а исто така е забележано дека им плаќа на луѓето да учествуваат во протести против ЕУ или САД. Во исто време, се создаваат мрежи на лажни сметки и псевдомедиуми за да се засилат активностите онлајн – вели тој.

Целта на ваквите кампањи, додаде тој, честопати не е да се убедат гласачите дека една опција е подобра, туку да се создаде впечаток дека е поголема, погласна и понеизбежна.

Според Политико, САД веќе користат барем некои од овие методи во Гренланд. Заменик-шефот на кабинетот на Трамп, Стивен Милер, изјави за Си-Ен-Ен во понеделникот дека „никој нема да војува со САД за иднината на Гренланд“.

Трамп, исто така, ја создаде позицијата специјален пратеник за Гренланд минатиот месец, назначувајќи го гувернерот на Луизијана, Џеф Ландри на таа позиција, со порака дека неговата цел е „Гренланд да го направи дел од Соединетите Американски Држави“.

Потпретседателот на САД, Џеј Ди Венс, за време на посетата на Гренланд во март, изјави дека „народот на Гренланд има право на самоопределување.

– Се надеваме дека ќе изберат партнерство со Соединетите Американски Држави, бидејќи ние сме единствената земја во светот што ќе го почитува нивниот суверенитет и безбедност – рече тогаш тој.

Втор чекор: Понуда за Гренланд

Доколку референдумот за независност продолжи и жителите на Гренланд гласаат за напуштање на Кралството Данска, следниот чекор би бил Гренланд да се стави под американско влијание.

Една идеја, која веќе се споменува во кругови блиски до Трамп, е Гренланд да стане нова американска држава. Данската премиерка Мете Фредериксен беше принудена да одговори во понеделник, велејќи дека „САД немаат право да го анектираат Гренланд“, откако Кејти Милер, сопругата на клучниот советник на Трамп, Стивен Милер, објави мапа на Гренланд на социјалните мрежи покриена со американско знаме со текст: „Наскоро“.

Директната замена на Данска со САД е неприфатлива за мнозинството жители на Гренланд. Истата анкета покажува дека 85 проценти од жителите на Гренланд се противат на приклучувањето кон САД, па дури и поддржувачите на независноста кои се за Трамп не се воодушевени од идејата.

Но, постојат и други опции. Од минатиот мај циркулираат информации дека администрацијата на Трамп сака да склучи договор за слободна асоцијација со Гренланд, како што САД имаат со Микронезија, Маршалските Острови и со Палау. Со овие договори, САД обезбедуваат заштита, основни услуги и слободна трговија, а за возврат американската војска има слободен пристап до територијата.

 

Куно Фенкер, опозициски пратеник од Гренланд, кој се залага за независност и присуствуваше на инаугурацијата на Трамп, рече дека жителите на Гренланд „не сакаат да станат Порторико“, но се отворени за различни модели на соработка.

– Во споредба со односот Нук-Копенхаген, работите можат само да се подобрат – рече Фенкер, додавајќи дека изјавата на Трамп дека на САД им е „потребен“ Гренланд е попозитивна од ставот на Данска, која го гледа Гренланд како трошок.

Но, Томас Крозби од Кралскиот дански колеџ за одбрана предупредува дека Гренланд веројатно нема да се снајде добро во преговорите со Трамп.

– Трамп има начин да ја наметне својата волја во преговорите и има долга историја на кршење договори – рече Крозби, додавајќи дека не гледа вистинска корист за жителите на Гренланд, освен краткорочно чувство на важност.

Трет чекор: Освојување на Европа

Европа, особено сојузниците на Данска во ЕУ, силно би се спротивставиле на обидот за одвојување на Гренланд. Но, администрацијата на Трамп има силен адут: Украина.

Како што напредуваат мировните преговори, Киев бара сериозни и долгорочни безбедносни гаранции од САД. Вашингтон е неодлучен за тоа, а Украина се сомнева во вредноста на гаранциите, со оглед на минатите искуства.

Еден европски дипломат изложи сценарио во кое Европа би добила посилни гаранции од САД за Украина во замена за поширока улога на САД во Гренланд. Иако тоа би било горчлива пилула за голтање, можеби е поприфатливо од ризикот Трамп да возврати со санкции, да се повлече од преговорите или да се приближи до Путин.

Четврти чекор: Воена инвазија

А што ако Гренланд или Данска, чија согласност е потребна, кажат „не“? Според експертите со кои разговараше Политико, преземањето на контролата од страна на американската војска би можело да се изврши релативно лесно. Крозби предупредува на сценарио „свршен чин“, во кое САД едноставно би распоредиле сили и би ја прогласиле територијата за своја.

САД веќе имаат околу 500 воени лица и соработници во базата Питуфик, конзуларен персонал во Нук и сезонски распоредени членови на Националната гарда. Гренланд нема своја армија, а данските сили се ограничени на неколку бродови, хеликоптери, санки со кучиња и еден патролен авион.

Доколку САД ги мобилизираат постојните сили или ги доведат специјалните сили, контролата врз Нук би можела да се воспостави „за половина час или помалку“, рече Лин Мортенсгард од Данскиот институт за меѓународни студии.

– Трамп зборува работи, а потоа ги прави. Да бевте еден од 60.000 луѓе на Гренланд, би биле многу загрижени – предупреди данскиот европратеник Стине Босе.

Секоја таква интервенција нема да има правна основа во американското и меѓународното право, а окупацијата што трае подолго од 60 дена би барала одобрение од Конгресот на САД. Покрај тоа, предупредуваат експертите, тоа би значело крај на НАТО и сериозно би ја поткопало довербата на сојузниците.

Засега, сојузниците на НАТО се обидуваат да одржат мир.

– Сè уште сме далеку од тоа сценарио. Ќе има тешки преговори, но не верувам дека сме блиску до непријателско преземање – рече еден висок сојузнички дипломат.