ЦЕЛИОТ БАЛКАН „ГОРИ“ ОД ВИСОКИТЕ ЦЕНИ НА ГОРИВАТА Македонија засега добро се држи, но по цена на пониски приходи во буџетската каса

Цените на горивата повторно стануваат една од најчувствителните економски теми во регионот, а Македонија се најде во ситуација типична за мали и увозно зависни пазари – да реагира на глобалниот шок со домашни мерки што само делумно го ублажуваат ударот. Само во последните недели, цените на бензинот и дизелот нагло пораснаа, што ја натера владата да прогласи кризна состојба и да интервенира со намалување на ДДВ за горивата.

Брза реакција на македонската влада

Првичниот шок беше силен. Дизелот поскапе за околу 10 денари по литар, а бензинот за 6 денари, што веднаш се прелеа и врз транспортот, цените на храната и секојдневните трошоци на граѓаните. Цените на горивата достигнаа ниво од околу 79,5 денари за бензин и над 85 денари за дизел, што значеше јасен сигнал дека растот не е моментален, туку дел од поширок регионален и глобален тренд.

Следеше брза реакција. Со одлуката ДДВ за горивата да се намали од 18% на 10%, властите се обидоа да го „вратат филмот назад”. Очекувањата се дека цените ќе паднат за 6 до 7 денари, што донекаде ја ублажи паниката, но не ја смени суштината – пазарот и натаму останува под силен притисок.

В Србија цените до небо, во Бугарија најниски

И додека Македонија се обидува да најде баланс, споредбата со регионот открива уште посложена слика. Во Србија, каде што државата директно ги контролира цените, цената на бензинот се движи околу 1,60 евра, а дизелот достигнува и до 1,81 евро за литар. Во Косово, цените се нешто пониски, но и таму дизелот е над 1,70 евра. Во Бугарија, пак, ситуацијата е поинаква – бензинот и дизелот се најевтини во регионот и се движат околу 1,30 до 1,38 евра, што ја прави оваа земја своевиден „амортизер” на ценовниот притисок.

Албанија регионален рекордер

На спротивниот крај од спектарот е Албанија, каде што цените веќе влегуваат во зона што до неодамна се сметаше за недостижна за Балканот. Бензинот се продава за околу 1,90 евра, а дизелот достигнува и до 2,14 евра за литар. Грција традиционално останува меѓу најскапите пазари, со бензин што се движи и до 2 евра, додека дизелот се продава за околу 1,60 до 1,75 евра. Хрватска, пак, се обидува да одржи рамнотежа со делумни ограничувања на цените, па таму бензинот и дизелот се движат околу 1,45 до 1,55 евра.

Кревка златна средина

Во таква регионална слика, Македонија се наоѓа некаде на средина – поевтина од Србија, Грција и Албанија, но поскапа од Бугарија. Тоа на прв поглед може да изгледа како релативно стабилна позиција, но трендот на раст и зависноста од надворешни фактори ја прават таа „златна средина” многу кревка.

Економскиот импакт веќе се чувствува. Разликите во цените значат дека полнење резервоар од 50 литри во Бугарија може да чини околу 65 евра, додека во Македонија истото тоа чини околу 75 евра, а во Албанија надминува 100 евра. Овие разлики директно влијаат врз конкурентноста на економиите, трошоците за транспорт и крајната цена што ја плаќаат граѓаните.

На удар на глобалната криза

Клучниот проблем е што ниту една од мерките не го решава коренот на проблемот. Намалувањето на ДДВ може привремено да ги стабилизира цените, но не може да го спречи нивниот раст ако глобалните цени на нафтата продолжат да се движат нагоре. Тоа значи дека Македонија, како и целиот регион, останува заложник на меѓународните енергетски текови.

Во вакви услови, секое ново поскапување не е само бројка на пумпите, туку сигнал за поширок економски притисок што постепено се прелева во сите сегменти на животот. А токму тоа ја прави темата за горивата повторно една од најважните – не само како економска, туку и како социјална приказна.