АЛБАНИЈА ЈА УКИНА ЗАБРАНАТА ЗА ТИК ТОК Враќање на дигиталната слобода, но по која цена?

Албанската влада одлучи да ги повлече привремените мерки со кои ТикТок беше блокиран една година на целата територија на земјата.

Одлуката, потпишана од Советот на министри и објавена во локалните медиуми во Тирана, значи дека граѓаните повторно ќе можат непречено да пристапуваат до оваа социјална мрежа. Властите наведоа дека причините поради кои претходно ја воведоа забраната сега се разгледани, а националната агенција за сајбербезбедност ќе ги укине техничките ограничувања.

Трагичен инцидент причина за забраната

Во март 2025 година, Албанија блокираше пристап до ТикТок на една година, по трагичен инцидент во кој 14-годишно момче беше убиено, а властите го поврзаа тој случај со користењето на социјалните мрежи. Премиерот Еди Рама тогаш оцени дека платформата влијаела негативно врз однесувањето на младите и дека е потребно „да се заштитат децата и општеството“.

Во ноември 2024 година, во предградие на Тирана, 14-годишно момче беше смртно прободено со нож, од врсник по расправија што почнала на социјалните мрежи. Тоа се случило надвор од училиштето, по завршување на наставата. Друг тинејџер бил сериозно повреден во нападот, додека нападнатото момче починало од повредите. Овој случај беше најтежок инцидент од ваков вид во земјата во изминатите години и предизвика силни реакции во јавноста.

Одлуката на владата на Еди Рама подоцна предизвика остри реакции во јавноста и кај дел од медиумите во Албанија. Опозицијата и неколку невладини групи го оспорија блокирањето како прекумерна мерка што ја нарушува слободата на изразување и правото на пристап до информации.

Истовремено, и покрај официјалната забрана, многу корисници успеваа да го заобиколат блокот со помош на VPN-алатки, што значеше дека во пракса ТикТок се користеше и за време на забраната.

Во ЕУ забрана за ТикТок само за државните службеници

Албанија со ова не е единствената европска земја што поставува прашања околу ТикТок и неговата улога во општеството. Во рамки на Европската унија, институциите и неколку национални администрации ја забранија или ја ограничуваат употребата на ТикТок на службени уреди, со аргумент дека платформата претставува потенцијален безбедносен ризик и може да доведе до неовластен пристап до податоци.

На пример, Советот на Европската унија и Европската комисија забранија инсталирање на ТикТок на службени телефони и компјутери на европски службеници, токму поради загриженост околу базите на податоци и можноста тие да бидат пренесени надвор од ЕУ.

Неколку земји членки, како Франција, Германија, Австрија, Данска и Естонија, исто така имаат формулирано ограничувања за употреба на платформата кај државни службеници, или се разгледуваат мерки за поголема контрола, најчесто поврзани со заштита на чувствителна инфраструктура и информации.

Многу дебати, ама без решенија

Покрај безбедносните аргументи, во некои општества се отвораат и прашања поврзани со менталното здравје на младите корисници. Во други европски држави се дискутира за закони што би ограничиле пристап до социјални мрежи за деца и тинејџери под одредена возраст, како дел од поголем напор за заштита на благосостојбата на младите.

Причините што стојат зад овие дебати варираат — од загриженост за приватноста и за безбедност на податоците, до влијанието на содржините што корисниците ги гледаат и делењето на информации што може да предизвика зависност или да поттикнува ризично однесување.

Што значи одлуката на Албанија?

Со одлуката да ја повлече забраната за ТикТок, Албанија испраќа сигнал дека сака да го врати нормалното функционирање на дигиталниот живот во земјата, но и дека треба да се најде рамнотежа помеѓу дигиталните слободи и заштитата на корисниците.

Другите европски држави внимателно ги следат развојните настани околу оваа глобална платформа — можеби како предупредување, можеби како можност за регулација.