САМО ВО 13 ЗЕМЈИ ВО СВЕТОТ СЕ ДИШЕ БЕЗБЕДЕН ВОЗДУХ Три од нив се во Европа

Само во 13 земји во светот се дише воздух кој се смета за безбеден, а квалитетот на воздухот се влошува на глобално ниво, главно поради климатските промени предизвикани од човекот. Ова го покажа новиот Светски извештај за квалитетот на воздухот за 2025 година, објавен од швајцарската компанија за следење на загадувањето IQAir по анализа на податоци од 9.446 градови во 143 земји и територии, пишува Euronews.

Извештајот покажа дека квалитетот на воздухот се влошува на глобално ниво, при што само 14% од светските градови имаат воздух кој е безбеден за дишење, што е намалување за 17% претходната година.

Човекот главен причинител за загадениот воздух

Главните причини се климатските промени предизвикани од човекот, особено чадот од шумските пожари, песочните бури и другите екстремни временски услови предизвикани од согорувањето на фосилни горива.

Минатата година, 2025 година, беше рекордна година за шумски пожари во Европската Унија, кои уништија фарми, шуми и домови, а екстремните временски услови предизвикаа најмалку 43 милијарди евра економски загуби низ целиот континент.

Светската здравствена организација (СЗО) поставува безбедни граници за честичките PM2.5 поради нивните здравствени ризици. Ова се честички помали од 2,5 микрометри кои можат да навлезат длабоко во белите дробови и да влезат во крвотокот, а се поврзани со респираторни и кардиоваскуларни заболувања и долгорочни болести како што е ракот.

Каде е најчистиот воздух, а каде е најзагаден?

Во Европа, само Андора, Естонија и Исланд ги исполнуваат годишните упатства на СЗО за PM2.5 честички, што е 5 микрограми на кубен метар (µg/m³).

Тие се меѓу само 13 земји и територии во светот кои се во рамките на безбедни граници, а другите се Австралија, Барбадос, Бермуди, Француска Полинезија, Гренада, Нова Каледонија, Панама, Порторико, Реунион и Американските Девствени Острови. Ова значи дека 130 од 143 опфатени земји, или 91 процент, не ги исполнуваат безбедносните упатства.

Петте најзагадени земји во светот се Пакистан (67,3 µg/m³), Бангладеш (66,1 µg/m³), Таџикистан (57,3 µg/m³), Чад (53,6 µg/m³) и Демократска Република Конго (50,2 µg/m³).

Сите 25 најзагадени градови во светот се наоѓаат во Индија, Пакистан и Кина.

Незавидното прво место го зазема Лони во северната индиска држава Утар Прадеш со просечна годишна концентрација на PM2,5 честички од 112,5 µg/m³, што е повеќе од 22 пати повисока од препораката на СЗО. Од друга страна, најмалку загадено место на листата е Њувудвил во Јужна Африка.

Како е во Европа?

Во текот на 2025 година, 23 земји во Европа забележаа зголемување на просечната годишна концентрација на PM2,5 честички, додека 18 од нив забележаа намалување. Загадувањето се зголеми за повеќе од 30% во Швајцарија и Грција поради чадот од шумските пожари во Северна Америка и сахарската прашина од Африка.

Најголемото намалување, од речиси 24%, го забележа Малта, делумно благодарение на напорите за премин од тешко мазут на обновливи извори на енергија и мерките за намалување на емисиите од сообраќајот.

Иако извештајот од оваа година опфаќа 12 земји повеќе од минатогодишниот, сè уште постојат големи празнини во податоците. Според IQAir, само мал дел од светската популација има пристап до информации за квалитетот на воздухот во реално време.

Финскиот центар за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA) објави дека напорите за следење ослабнале во 44 земји, оставајќи шест без никаков мониторинг.