СВЕТОТ ВО ХАОС, ЕУ ВО КОНФУЗИЈА Фон дер Лајен се сили и зборува за „интереси наместо правила“, Кошта и Каја Калас ја караат

Во момент кога светот влегува во период на сериозна геополитичка нестабилност, во Брисел се отвори необична и на моменти конфузна дебата за тоа каква надворешна политика треба да води Европската унија. Изјавите на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, која повика на политика „водена од интереси а не од правила“, предизвикаа силни реакции во европските институции и во политичките групи, принудувајќи ја делумно да ја ублажи сопствената позиција.

Што сакаше да каже Урсула?

Фон дер Лајен првично оцени дека глобалниот систем заснован на правила, кој долго време беше темел на европската дипломатија, се распаѓа под притисок на нови геополитички конфликти. Според неа, Европа мора да се прилагоди на „поригиден и поконфронтирачки свет“, во кој големите сили сè почесто ја користат моќта наместо правото.

Оваа формулација предизвика силна реакција кај европските социјалдемократи и дел од либералните политичари, кои предупредија дека Унијата не смее да се откаже од својата традиционална улога како бранител на меѓународното право и мултилатерализмот. Под овој притисок, Фон дер Лајен подоцна нагласи дека ЕУ останува „непоколеблив поддржувач на меѓународниот поредок заснован на правила“.

Кошта и Калас ја искараа

Но, дебатата веќе беше отворена – и тоа на највисоко ниво.

Претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта зазеде поинаков тон, истакнувајќи дека Европа мора уште посилно да го брани меѓународното право токму во време кога тоа се поткопува. Според него, кредибилитетот на Европската унија на светската сцена произлегува токму од нејзината доследност во почитувањето на принципите.

„Кога другите ги кршат правилата, тоа не значи дека и ние треба да го направиме истото“, е пораката што се чита од неговите изјави.

Слична двосмисленост се гледа и во ставовите на високата претставничка за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас. Таа предупреди дека светот навлегува во период во кој правилата сè почесто се игнорираат, но истовремено нагласи дека без нив меѓународниот систем може да се распадне во серија конфликти и регионални кризи.

Стара збунка

Контекстот на оваа дебата е драматичната ескалација на конфликтите на Блискиот Исток, особено војната поврзана со Иран. Реакциите на европските држави на овие настани покажаа дека Унијата нема единствена геополитичка стратегија – дел од владите се приклонуваат кон прагматична реалполитика, додека други инсистираат на строго почитување на меѓународното право.

Оваа поделеност не е нова. Слични линии на поделба постоеја и за време на војната во Ирак во 2003 година. Но денес дилемата е уште поостра, бидејќи Европа се наоѓа во свет кој станува сè помалку предвидлив.

Во позадина на целата дискусија стојат и пошироки прашања: војната во Украина, растечката конфронтација меѓу САД и Кина, како и сомнежите за долгорочната стабилност на глобалниот безбедносен систем. Сите овие процеси ја принудуваат Европа повторно да размисли каква сила сака да биде.