САД ОБЈАВИЈА НОВА ЗЛАТНА СТРАТЕГИЈА, ЕУ ОСАМЕНА Што кажува документот за иднината на стариот континент?

Новата Национална одбранбена стратегија на Соединетите Американски Држави за 2026 година означува суштинска промена во начинот на кој Вашингтон ја гледа европската безбедност.

Според Defence24, документот јасно покажува дека американската одбрана ќе биде насочена пред сè кон сопствената територија, западната хемисфера и индо-пацифичкиот регион, додека Европа сè почесто се третира како простор од секундарно значење.

Во образложението се наведува дека оваа промена не е идеолошка, туку резултат на долгорочни структурни трендови, пред сè на релативното економско слабеење на Европа и на променетата глобална рамнотежа на моќ.

Ангажман, но со друга форма

Стратегијата експлицитно наведува дека САД ќе останат „ангажирани“ во Европа, но истовремено нагласува дека распоредувањето на американските сили и активности на континентот ќе биде „прилагодено“.
Практично, тоа значи постепено отстапување од масовното присуство и премин кон модел кој се потпира на ограничени, но клучни капацитети, со акцент на квалитетот, а не на бројноста.

Од Европејците, во таа смисла, се очекува да ја преземат примарната одговорност за сопствената конвенционална одбрана, додека САД ќе се фокусираат на стратешка поддршка преку разузнавачка соработка, оперативно планирање и обезбедување напредни воени способности.

5% од БДП Како политичка пресметка

Централна точка во новиот пристап е инсистирањето сојузниците на НАТО да ја исполнат таканаречената хашка обврска за издвојување 5% од БДП за одбрана.

Вашингтон најавува дека ќе ги користи сите расположливи механизми во рамките на Алијансата за да го „охрабри и овозможи“ тоа зголемување, вклучително и преку продлабочување на трансатлантската одбранбено-индустриска соработка и намалување на трговските бариери за одбранбена опрема.

Целта, како што се наведува, е забрзано европско вооружување и побрза изградба на капацитети кои би ја намалиле зависноста од директно американско присуство.

Русија како поднослива закана

Во документот Русија се опишува како „одржлива, но управлива закана“ за источните членки на НАТО во догледна иднина.

Оваа проценка се темели на големите воени и индустриски резерви на Москва, како и на националната решителност што Кремљ ја демонстрираше во долготрајната војна против Украина.

Истовремено, стратегијата тврди дека Русија не е во позиција да се стреми кон европска хегемонија, бидејќи европското крило на НАТО располага со значително поголема демографска и економска база, а со тоа и со поголем потенцијал за воена моќ.

Украина станува европска обврска?

Од ваквото размислување произлегува и ставот дека Европа треба да ја преземе водечката улога во поддршката на Украина, како во одржувањето на воените напори, така и во процесот на завршување на војната.

САД, според стратегијата, ќе останат вклучени, но очекуваат јасна поделба на товарот и поголема европска одговорност.

Неформална хиерархија во НАТО

Документот недвосмислено сугерира дека американската поддршка во Европа ќе биде условна и селективна, што отвора простор за де факто хиерархија меѓу сојузниците.

„Модел-сојузниците“, кои ги исполнуваат обврските и се усогласуваат со американските приоритети, ќе имаат посигурен пристап до соработка и поддршка од Вашингтон.

Во стратегијата тоа е формулирано со реченицата:

„Сојузниците ќе ја преземат водечката улога против заканите што се помалку сериозни за нас, но посериозни за нив“.

Силна Европа со ограничен дострел

Според логиката на актуелната американска администрација, идеалното сценарио е Европа која е доволно силна да го обезбеди својот регион, но не и толку автономна или глобално амбициозна што би почнала да се натпреварува со американските интереси надвор од континентот.

Во тој контекст, повикот за подлабока одбранбено-индустриска соработка се судира со европските амбиции за стратешка автономија и намалена зависност од увоз на оружје.

Нуклеарниот чадор останува во Вашингтон

Иако од Европа се бара да ја преземе конвенционалната одбрана, стратегијата индиректно потврдува дека нуклеарното одвраќање и понатаму ќе остане американска одговорност.

Со тоа, Вашингтон задржува клучен инструмент на влијание во рамките на Алијансата.

Порака до државите на првата линија

Пораката е особено значајна за земјите од првата линија, како Полска, кои настојуваат да го максимизираат американското присуство и соработка.

Истовремено, стратегијата потсетува дека непредвидливоста на Вашингтон останува фактор со кој мора да се смета, што ја прави изградбата на национална и европска автономија уште поважна.