ЏЕФРИ ЕПСТИН КАКО „МЕДЕНА СТАПИЦА“ Дали бил само криминалец или дел од голема разузнавачка операција?

Изјавата на полскиот претседател Доналд Туск дека Џефри Епстин можеби бил дел од руска разузнавачка операција повторно отвори една од најконтроверзните и најмагливи теми на модерното време: дали скандалот со Епстин бил „само“ криминална мрежа или нешто многу поголемо – алатка за компромитирање на западните елити.

Туск не зборува за докажан факт, туку за сомнеж кој, според него, станува сè погласен во меѓународните политички и безбедносни кругови. Во суштина, неговата теза е дека зад целата афера можела да стои организирана разузнавачка операција, со цел собирање компромитирачки материјал за влијателни личности.

Формулацијата „КГБ“, што ја презедоа дел од медиумите, е повеќе публицистичка кратенка отколку прецизен термин, бидејќи советската служба не постои од 1991 година. Но, пораката е јасна – се мисли на денешните руски разузнавачки структури.

Што е тоа „ханитрап“ операција?

Ова е моментот кога класичниот криминален наратив почнува да се судира со разузнавачката логика. Во светот на тајните служби, сценариото што го опишува Туск не е непознато. „Ханитрап“ операции, во кои преку секс, луксуз и илузија на апсолутна приватност се собира компромат, се документирани уште од Студената војна. Затоа случајот со Епстин, со приватен остров, приватни авиони и пристап до политичка, финансиска и интелектуална елита, изгледа како совршен модел за таква операција.

Она што е потврдена вистина е дека Епстин имал исклучително широк круг контакти и дека против него постоела долга историја на обвиненија за сексуална експлоатација на малолетнички. Исто така, факт е дека американските институции објавија огромна количина судска документација поврзана со случајот, што повторно ја разгоре јавната дебата за тоа кој сè бил во неговата орбита.

Сè друго, засега, влегува во зоната на претпоставки и шпекулации. Дел од аналитичарите ја туркаат тезата дека Епстин бил свесен „ресурс“ на некоја служба, човек што работел со задача. Други, пак, сметаат дека тој бил класичен криминален оператор кој изградил сопствена мрежа, а подоцна станал интересен за разузнавачките служби, кои можеби се обиделе да ја искористат веќе постоечката инфраструктура.

Мосад или ЦИА?

Покрај руската линија, со години кружат и шпекулации за наводни врски со Мосад. Дел од истражувачките новинари, меѓу кои и автори што длабоко го копаа случајот со Епстин, отворено кажале дека таквата можност не е апсурдна и дека вреди да се истражи. Но, тие истовремено се внимателни и јасно нагласуваат дека нема јавни докази што би ја потврдиле таа теза како факт.

Во истиот кош на претпоставки често се споменува и ЦИА. Аргументот тука е поедноставен: случај од вакви размери, со толку влијателни американски фигури, тешко дека би бил целосно надвор од радарот на домашните служби. Но тоа што една служба знаела, следела или анализирала некој феномен, не значи дека го создала или управувала.

Дали нешто „големо“ се крие?

Одредени медиуми одат чекор понатаму и тврдат дека Епстин функционирал како „фиксер“ меѓу богатите, моќните и тајните служби, човек што ги спојувал интересите и нудел услуги. Тоа звучи привлечно и филмски, но повторно, станува збор за интерпретации врз основа на индиректни информации, а не за цврсто потврдени факти.

Посебен проблем во целата приказна е што дел од теориите, особено на социјалните мрежи, лесно се лизгаат во генерализирачки и идеолошки наративи. Таму „клиент листите“, „тајните снимки“ и „ликвидацијата за да се затвори операцијата“ се третираат како готови вистини, иако најчесто немаат проверлива документација.

Во исто време, фактот дека одредени материјали остануваат недостапни или класифицирани, дополнително ја храни перцепцијата дека „нешто се крие“. За јавноста тоа изгледа сомнително, додека за институциите често е прашање на заштита на извори и методи, без разлика дали се работи за криминал или разузнавање.

Искористен па замолчен?

Овие теории најчесто се „закачуваат“ на два моменти што на јавноста ѝ изгледаат како аномалии: признанието и договорот за вина (особено оној од 2008 година) и смртта на Епстин во федерален притвор во 2019 година. И двата настана стануваат „сидра“ околу кои луѓето градат приказна дека некој го штител, го користел или на крај го замолчел.

Прво, признанието на вина и контроверзниот договор од 2008 (Флорида) во теориите се чита како доказ за „заштитен статус“. Наместо да се гледа како комбинација од скапа одбрана, влијателни врски, слабости во системот и погрешни проценки на обвинителите, во заговор-верзијата тоа станува: „ако беше обичен криминалец, немаше да добие таков третман“. Луѓето што веруваат во разузнавачка врска тука прават следен чекор: договорот бил цена за неговиот „оперативен капитал“, контактите, информациите, потенцијалниот компромат, и затоа „системот“ внимавал да не се отвори случајот до крај.

Второ, повторното апсење во 2019 и ризикот од пошироки сведочења ја хранат логиката „сега станал опасен“. Во теориите, тоа е моментот кога можел да проговори, да тргува со информации или да повлече други со себе. Оттука произлегува најексплозивната шпекулација: дека смртта му ја „пресекла“ можноста за сведочење и дека тоа ѝ одговарало на некаква структура, било државна служба, било моќни приватни интереси.

Можно ли е да е ликвидиран во затворот?

Овие две точки се спојуваат во една драматична нарација: „прво го штителе, потоа го ликвидирале“. Тоа е сценарио што многу добро функционира како приказна. Проблемот е што приказната не е доказ. Таа најчесто се потпира на интуиција („ова не е нормално“) и на недоверба кон институциите, а не на документ што директно врзува разузнавачка служба со неговите правни договори или со случувањата во затворот.

Конечно, постои и „помалку филмска“, но реалистична врска меѓу темите: разузнавачки интерес е различно од разузнавачка контрола. Дури и ако некоја служба (домашна или странска) имала интерес за него или за неговата мрежа, тоа не мора да значи дека ја диктирала судската стратегија, договорите или исходот. Во реалноста, понекогаш службите „гледаат“ и собираат информации, додека обвинителите ј судовите тераат своја динамика, а затворскиот систем – своја, често проблематична.

Како и да е, во јавноста постои уште една причина зошто овие теории лесно лепат: Епстин беше „јазол“ на моќ. Кога некој е толку вмрежен со богати и влијателни луѓе, секоја институционална грешка (лесна казна, чудни услови, пропусти во надзор) автоматски се чита како намерна заштита, дури и кога може да е резултат на банална некомпетентност, хаос или лоши практики.

Пандорината кутија е отворена

Тусковата изјава за Епстин, сепак, ја крева темата на повисоко политичко ниво. Тој не зборува само за минатото, туку и за последиците. Ако некоја разузнавачка служба навистина имала улога во ваква мрежа, тогаш прашањето не е само морално или кривично, туку и безбедносно. Компромитирани лидери значат потенцијално уценети држави.

Контра-тезата е подеднакво логична и помалку сензационална. Епстин можеби бил производ на токсичен спој меѓу пари, моќ и институционални пропусти. Во таков случај, разузнавачките служби не би биле режисери, туку секундарни актери кои се обидувале да извлечат корист од веќе постоечки хаос.

Затоа границата меѓу факт и теорија во оваа приказна е исклучително тенка. Факт е дека Епстин постоел, дејствувал и бил дел од елитни кругови. Факт е и дека документите што излегоа во јавност повторно ја отворија Пандорината кутија. Сè друго е прашање на интерпретација, политички контекст и интереси.

Во моментов, најточниот опис би бил дека постои сериозна политичка изјава од полскиот премиер и најава за анализа на можни руски врски, но без јавно изнесени докази. Паралелно, постојат долготрајни шпекулации за Мосад и ЦИА, подгреани од медиуми и социјални мрежи, но без конечен одговор.

Можеби токму тоа е најнепријатниот аспект на целата афера. Не затоа што сигурно постои голема разузнавачка завера, туку затоа што реалноста, каква и да е, останува фрагментирана. А таму каде што недостигаат јасни одговори, теориите секогаш ќе најдат простор да растат.