ЌЕ ИМА ЛИ ПРЕСВРТ НА ИЗБОРИТЕ ВО УНГАРИЈА? Без победа со двотретинско мнозинство нема промени

Недела, 12 април, е ден кога во Унгарија се одржуваат парламентарни избори, кои треба да одлучат дали Виктор Орбан и владејачката партија Фидес ќе го задржат кормилото, или предизвикувачот Петер Маѓар и опозициската партија Тиса ќе направат пресврт.

Предизборната атмосфера во Унгарија е неизвесна и напната. Анкетите не само што не даваат јасен победник, туку покажуваат речиси две паралелни реалности – дел од истражувањата укажуваат на убедлива предност на опозициската партија Тиса на Маѓар, додека други му даваат значајна шанса на владејачкиот Фидес на Орбан.

Прагот за триумф е 133 пратенички мандати

Најсилниот сигнал за можно пресвртување на политичката сцена доаѓа од агенцијата Medián, која важи за една од најпрецизните во Унгарија. Во нивната најнова анкета, Тиса има дури 58% поддршка меѓу определените гласачи, наспроти 33% за Фидес. Според проекциите базирани на повеќе истражувања, ова би можело да значи и 138–142 пратенички места, што е над прагот од 133 места потребни за двотретинско мнозинство .

И други независни агенции покажуваат сличен тренд, но со помала разлика. Истражувањето на 21 Kutatóközpont дава 56% за Тиса и 37% за Фидес меѓу определените гласачи, додека Závecz Research бележи предност од 51% наспроти 38%. Во поширок спектар анкети од март и април, Тиса се движи во распон од 49% до 58%, а Фидес од 35% до 40%

Дали анкетите се исполитизирани?

Сепак, паралелно постои сосема поинаква слика во анкетите на институти блиски до власта, како Századvég, Nézőpont или Társadalomkutató. Тие го позиционираат Фидес околу 50% поддршка, додека Тиса се движи околу 40%, што сугерира многу потесна трка . Токму оваа драстична разлика меѓу „независни“ и „про-владини“ истражувачи е еден од најголемите феномени на овие избори.

Дополнителен фактор е високото ниво на неопределени гласачи – во некои анкети и до 20% до 26%, што остава простор за нагли промени во последните денови . Тоа значи дека и релативно мала мобилизација на една страна може да има значајно влијание врз конечниот резултат.

Четири сценарија за поделба на власта

Клучниот момент, сепак, не е само кој ќе победи – туку со какво мнозинство. За вистинска политичка трансформација, особено за измени на уставот и на институционалните правила, потребно е двотретинско мнозинство во парламентот (минимум 133 од 199 пратеници). Без тоа, секоја нова влада би имала ограничен маневарски простор.

Оттука, аналитичарите издвојуваат четири главни сценарија. Првото е двотретинска победа на Тиса, што би ѝ овозможило да спроведе длабоки институционални промени и да отвори нова фаза во односите со Европската унија. Ова сценарио се темели главно на анкетите на Medián и дел од независните агенции.

Второто сценарио е победа на Тиса без двотретинско мнозинство. Во тој случај, новата власт би се соочила со сериозни ограничувања, бидејќи многу закони и институционални механизми би останале под влијание на постојниот систем.

Третото сценарио е задржување на власта од страна на Фидес, што е можно ако се покажат поточни анкетите на провладините институти или ако изборниот систем, преку распределба по изборни единици, му оди во прилог на владејачкиот блок.

Што ако разликата биде тесна?

Четвртото сценарио е тесен и спорен резултат, во кој разликата во гласови и мандати би можела да предизвика политички тензии и долги преговори, особено ако помалите партии станат „јазиче на вагата“.

Она што е јасно е дека овие избори не се класична трка меѓу две партии, туку тест за тоа дали една страна може да обезбеди доволно силен мандат за суштински промени. Токму затоа, разликата меѓу „обична победа“ и „двотретинска победа“ е суштинска – и може да биде поважна од самото прашање кој ќе освои повеќе гласови.