БАРАА, ЌЕ ГЛЕДААТ: ЊУЈОРК ВЛЕГУВА ВО СОЦИЈАЛИЗАМ БЕЗ ПАРИ Градоначалникот Зохран Мамдани објави „буџетска криза“

Њујорк се соочува со сериозен фискален предизвик, откако новиот градоначалник Зохран Мамдани го објави својот прв прелиминарен буџет – тежок 122 милијарди долари за фискалната 2026 година и 127 милијарди за 2027. Иако документот формално има цел да биде балансиран, во неговата позадина стои драматична буџетска дупка што првично се проценуваше на околу 12 милијарди долари за двегодишниот период, сума што предизвика сериозна дебата за одржливоста на градските финансии.

Самиот Мамдани ја нарече состојбата „буџетска криза“ наследена од претходната администрација на Ерик Адамс, обвинувајќи за „грубо фискално лошо управување“ и систематско недофинансирање на клучните јавни услуги. Според неговиот тим, преку привремени мерки и интервенции, дупката веќе е намалена на меѓу 5,4 и 7 милијарди долари, но таа и натаму останува значајна закана за долгорочната стабилност на градскиот буџет.

Зохран како Робин Худ – ќе удри по богатите

Клучниот проблем е што не станува збор за мал буџетски дисбаланс, туку за јаз кој постои во рамки на најголемиот градски буџет во САД. За перспектива, дури и почетната дупка од 12 милијарди долари е сума што е споредлива со економиите на помали држави, што ја прави ситуацијата не само локален, туку и глобално следен финансиски сигнал.

За да ја затвори празнината без кратење на основните услуги, администрацијата предлага комбинација од зголемени приходи од Волстрит, државна помош и даночни зголемувања за најбогатите. Планот предвидува зголемување на персоналниот данок за околу 2% за приближно 33.000 жители кои заработуваат над 1 милион долари годишно, како и повисоки корпоративни даноци.

Социјалистите никогаш не мислат дека некој треба да прави пари за да го полни буџетот

Буџетската конструкција силно се потпира на рекордните профити на финансискиот сектор, кои носат дополнителни 2,4 милијарди долари во 2026 и 4,9 милијарди во 2027 година. Токму оваа зависност од Волстрит, според економистите, претставува ризик: доколку пазарите се разладат, приходната страна на буџетот би можела брзо да се влоши.

Дополнителна финансиска поддршка доаѓа и од сојузната држава Њујорк, при што гувернерката Кети Хочул најави околу 1,5 милијарди долари помош во наредните две години. Сепак, градската администрација предупредува дека Њујорк генерира над 54,5% од државните приходи, а назад добива само околу 40,5%, што го отвора прашањето за фискалната распределба меѓу градот и Олбани.

Само за плановите и за ветувањата нема криза

И покрај кризата, буџетот предвидува нови инвестиции во јавните услуги – 100 милиони долари за расчистување снег, средства за бездомнички сервиси, 11,9 милиони долари за мобилни здравствени тимови и 48,2 милиони за реновирање на психијатриски итни програми. Во капиталниот план се вклучени и 662 милиони долари за модернизација на над 3.200 единици за достапно домување.

Истовремено, се планира проширување на правната помош со ангажирање 200 нови адвокати и 100 членови на административен персонал, мерка што има цел да ја намали трошковната одговорност на градот по судски спорови. Ова покажува дека стратегијата не се базира на штедење преку кратење, туку на прераспределба и институционални заштеди, вклучително и воведување „офицери за штедење“ во секоја градска агенција.

Но, критичарите предупредуваат дека политиките што ветуваат поевтини основни продукти, бесплатен превоз и пошироки социјални програми може дополнително да го зголемат притисокот врз буџетот, особено ако економскиот раст забави. Во таков контекст, буџетската дупка не е само финансиска категорија, туку и политичко прашање со долгорочни последици.

Њујорчани учат тешка лекција по економија

Аналитичарите истакнуваат дека ваквата фискална „креативност“ може да функционира краткорочно, но носи ризик од структурен дефицит ако приходите не ги следат амбициозните јавни расходи. Особено загрижува фактот што градската економија е силно циклична и зависна од финансискиот сектор, што ја прави ранлива на глобални шокови.

Буџетот сега влегува во фаза на преговори со Градскиот совет, а исходот ќе покаже дали Њујорк ќе успее да ја балансира фискалната одговорност со заштитата на социјалните политики. Она што е сигурно е дека големата буџетска дупка не е само технички проблем на сметководството, туку потенцијална економска лекција за тоа колку е кревка рамнотежата меѓу амбициозните политики и реалните финансиски ограничувања.