ПРОМЕНИ ВО НУТРИТИВНАТА ПОЛИТИКА ВО САД Што кажуваат новите темелни препораки за здрава исхрана?

Годинава година започна со значајна промена во пристапот кон исхраната во САД. Новите препораки за исхрана објавени од U.S. Department of Health and Human Services, веќе се оценуваат како најголем пресврт во нутритивната политика на САД во последните неколку децении.

Сепак, тие не претставуваат нова диета ниту краткорочен тренд, туку промена на пристапот,  од фокус на броење калории кон подлабоко разбирање на квалитетот на храната и нејзиното долгорочно влијание врз здравјето.

Централната порака на новите препораки е јасна: современата исхрана треба да се оддалечи од ултра-процесираните производи и рафинираните јаглехидрати, а повторно да се доближи до храната во нејзината поприродна форма. Зеленчукот, овошјето и протеините, се препознаени како основа на балансираната исхрана, додека прекумерниот внес на додадени шеќери, сол и индустриски преработени производи се идентификува како клучен ризик фактор. Овој пристап е поедноставен преку концептот на „превртена пирамида“.

Фокус на целозрнеста/интегрална храна

Во новите препораки, забележлив е силен акцент на месото како доминантен извор на протеини, додека растителните извори семиња, зрна, мешунки и јаткасти плодови се во втор план. Дополнително, интегралните житарки се позиционирани на врвот на пирамидата, како храна што треба да се консумира поретко, иако токму тие се еден од главните извори на растителни влакна, витамини од Б-комплексот, неопходни за долготрајна енергија.

Новата пирамида, визуелно може да создаде погрешна перцепција кај пошироката јавност. Во пракса, дел од потрошувачите ќе ја следат сликата, а не научниот контекст зад неа, што може да доведе до поедноставени и погрешни заклучоци – на пример, дека јаглехидратите се „непожелни“, а мастите и месото секогаш имаат предност. Историски, житарките беа основа на нутритивната пирамида не затоа што јаглехидратите се проблематични, туку затоа што се подразбираше внес на целозрнести, а не рафинирани житарки.

Важно е да се нагласи дека главната промена во новите американски насоки не се однесува на целосно исфрлање на јаглехидратите, туку ограничување на процесираните јаглехидрати и јасно насочување кон интегрални житарки, кои се богат извор на растителни влакна. Растителните влакна остануваат клучен елемент за метаболно и дигестивно здравје, при што нивниот недоволен внес е еден од најчестите проблеми во современата исхрана.

Овие забелешки не ја оспоруваат суштинската намера на препораките, туку укажуваат дека и покрај јасната насока кон подобар квалитет на исхрана, нивната практична примена остава простор за дополнително толкување. Иако на прв поглед можеби делуваат како радикален пресврт, новите американски препораки во суштина претставуваат усогласување со глобалните здравствени насоки.

Европските нутритивни модели и препораките на Светската Здравствена Организација со години го промовираат истиот пристап: разновидна исхрана, баланс и јасна врска меѓу храната и превенцијата на хронични заболувања. Она што е ново кај американските препораки не е научното сознание, туку контекстот во кој тие се формулирани. Поради екстремно процесираната понуда на храна и високата преваленца на прекумерна тежина/угоеност, САД беа принудени да направат појасна и поостра реформулација на својата нутритивна политика.

Сепак, новите препораки не треба да се толкуваат како универзално решение за сите. Кај децата, постарите лица и луѓето со  специфични нутритивни потреби, здравата исхрана не треба да се темели на екстреми. Протеините од месо и другите животински извори се нутритивно квалитетни и биолошки лесно достапни, но истовремено, комбинацијата од растителни протеини,  како мешунки, житарки, семиња и јаткасти плодови,  е неопходна за разновидност, внес на растителни влакна и подобар целокупен нутритивен профил. Балансот и правилното планирање, а не исклучувањето на цели групи храна, се клучни за покривање на сите нутритивни потреби.

Токму затоа, и самите насоки нагласуваат дека флексибилноста и индивидуалниот, персонализиран пристап се поважни од строгите правила.

Една од најважните теми што ги отвора новата американска нутриционистичка политика е поимот „процесирана храна“. Во јавниот дискурс, тој често се користи како синоним за нешто нездраво, но реалноста е многу послоевита. Процесирана храна може да биде и јогурт, замрзнат зеленчук или овошје, овесни снегулки или мусли производи што ја олеснуваат секојдневната исхрана, а нудат значајни нутритивни бенефити како што се растителни влакна, витамини, минерали и комплексни јаглехидрати.

Проблемот настанува кај ултра-процесираната храна, која содржи големи количини рафинирани шеќери, сол, нездрави масти и адитиви. Клучното прашање, според новите препораки, не е дали храната е процесирана, туку колку, на кој начин и со каква цел е обработена.

Заклучокот што произлегува од препораките за 2026 година е јасен и зрел: здравата исхрана не бара совршенство, туку свесен избор и долгорочен баланс. Наместо екстреми и краткорочни решенија, фокусот се става на информираност, квалитет и одржливост – пристап што сè повеќе станува заеднички јазик на современата нутриционистичка наука.