Што да ви кажам?

Внимателно следете ја оваа променада на царевите коски што ќе се случи в сабота, во Солун и во Софија. Гледајте со очи широко затворени, како и досега.

Сега вака, а исто вака и во иднина ќе изгледаат „добрососедство“ и „заедничката историја“ меѓу европските држави на југот на Балканот. Кога ние ќе почнеме сериозно да преговараме за членство во Европската унија, откако претходно, нормално, ќе ги запишеме нашите браќа Бугари во Уставот и така ќе им покажеме дека не се „дискриминирани“.

И кога ќе прифатиме дека „заедничката историја“ е заедничка, само ако е без нас. Заедничка, ама туѓа. Никако наша.

Тоа е пораката на филмот „Враќањето на големиот бугарски Цар Самуил во својата татковина Бугарија“. Неговите „коски“, односно нечии посмртните останки коишто никогаш не се идентификувани со каква било научно признаена метода, ќе бидат положени во црквата „Света Софија“ во Софија. Со нив и коските што им се припишуваат на Гаврил Радомир и на други членови на царевото семејство, за кои дури и се признава дека само се претпоставува дека се нивни.

Хм…

Кога била Софија, односно средновековен Средец, столица на Самуиловото царство?

Никогаш. Нуклеусот и седиштето на таа средновековна држава секогаш биле Преспа и Охрид.

Кога бил Самуил Бугарин?

Никогаш. Има повеќе хипотези за етничкиот бекграунд на овој средновековен владетел, но ниту една сериозна дека бил „етнички Бугарин“.

Како што анализира историчарот Митко Б. Панов, признат авторитет во медиевистиката, текстуалната изворна анализа покажува дека современиците на Самуил воопшто не ја идентификувале неговата држава со терминот „Бугарија“. Тие никаде не навеле дека таа била продолжение на Бугарското царство и дека поданиците биле „Бугари“, ниту дека Самуил претендирал на бугарските царски традиции за да обезбеди легитимитет на државата и на царската титула. Ваквата интерпретација, всушност, е подоцнежен конструкт и продукт на модерната имагинација, која ја следи идејата на Византиецот Василиј Втори за врамување на Самуиловата држава и црква во идеолошки конструираниот фиктивен континуитет на византиската супремација.

По потчинувањето на Самуиловото царство и по преземањето на голем дел од Балканот во 1018 година, Василиј Втори ги прекроил и концептуалните граници на империјата, што, пак, наметнало воведување нова терминологија за маркирање на повторно освоените територии. За означување на рекомпонираните граници бил воведен нов административен и црковен термин „Бугарија“. Тоа не е ознака на етнички идентитет, туку административен маркер за концептуално маркирање на земјата под власт на Ромеите.

Тоа, сосема накусо, е клучниот дел од пошироката знаменита анализа на историчарот Митко Б. Панов. Наспроти ова, во февруари 2019 година, македонскиот дел од Заедничката историска комисија, ќе потклекне под притисокот од Софија и од Струмица и ќе признае дека „цар Самуил е владетел на голема средновековна држава, којашто поголемиот дел од современата историска наука ја смета за Бугарско царство со центар во територијата на денешна Република Северна Македонија“. Цар Самуил и неговата драматична судбина се прогласени за „симбол на заедничката историја“, која ја споделуваат двете современи држави, Македонија и Бугарија.

Актуелниот договор на две други современи држави, членки на ЕУ, Грција и Бугарија, за „враќање“ на посмртните останки на Самуил (за кои, да повторам, не се знае со сигурност дека се негови) во „татковината“ во Софија (за која, пак, многу добро се знае дека не му е татковина), меѓу другото, е флагрантно кршење и на договореното меѓу Софија и Скопје и „спонзорирано“ од ЕУ.

Ако оваа променада на коските е некаков приориотет на европската политика во регионот, во насока на силен поттик на добрососедството меѓу трите држави Грција, Бугарија и Македонија, ќе беше во духот на европските вредности и на европската традиција да се подготви еден проект на меморијализација на царството на средновековниот владетел токму во базиликата на островот Свети Ахил во Мала Преспа. Па таму, со сите почести, со присуство на претставници на трите држави, да се изврши достоинствен чин на „заедничко чествување“.

А не Цар Самуил (или можеби некој непознат мртовец) да се киднапира и да се носи со воен авион во Софија.

Како Мадуро во Вашингтон…

И зошто баш со воен авион? Дали можеби со некој понов модел на МИГ, еден од оние со кои пилотирал Румен Радев, во времето кога Бугарија е дел од Варшавскиот пакт?

Во политичката митологија и во пропагандата нема многу случајности, па имам впечаток дека и тајното референцирање на Русија од страна на софиските мудреци не е сосема случајно …

Имено, треба да знаеме уште нешто многу важно за односот на Бугарија кон Цар Самуил. Модерниот национален Самуил не е производ на 10 век. Во бугарската историска и политичка митологија тој „воскреснува“ во 19 век, во периодот кога на Балканот се создаваат модерните национални истории, а средновековните владетели, цркви, јазици и територии стануваат „аргументи“ во современите национални проекти.

Во своите истражувања, Митко Б. Панов со право ја поврзува историската легитимација на територијалните претензии по Сан Стефано и Берлин со настојувањето на бугарските национални дејци да ја вградат Самуиловата средновековна држава во националниот историски наратив. А тоа е направено под силно влијание на руската славистика и на руските универзитети, средината во која се школувале и работеле важни претставници на првата генерација бугарски историчари.

Тоа, се разбира, не е случајно. Огромна и пресудна е политичката улога на Русија во создавањето на модерната бугарска држава. Руско-турската војна од 1877 – 1878 година го отвора патот за нејзиното создавање, а Санстефанскиот договор го произведува познатиот проект за голема Бугарија, со огромен дел од географска Македонија во нејзините граници. Берлинскиот конгрес ќе го урне тој проект, но од тогаш Македонија дефинитивно е „најромантичен дел од бугарската историја“.

Ете, баш тогаш, во втората половина на 19 век, девет века по неговата смрт, Бугарите го откриваат „својот“ заборавен Цар Самуил.

Кога сè ќе се собере и одземе, останува впечатокот дека има нешто многу грдо во оваа најавена променада на куп коски од Солун во Софија, веројатно под патронат и на Брисел. И нешто многу болно во ова повторно „побугарчување“ на Цар Самуил и во присвојувањето на неговото наследство.

За крај, имам и порака што сакам јавно да ја упатам до владата на Христијан Мицкоски. До СДСМ на чело со Венко Филипче немам никаква порака, бидејќи таа клика еднаш веќе се изјасни дека ние и Бугарите сме „с’шт народ“ и затоа со нив на оваа тема јас веќе немам сериозен разговор.

Но, ја предупредувам екипата на Мицкоски, чиј ентузијазам во обидите да отвори сериозен разговор и размена на аргументи за сите прашања што ги оптоваруваат односите меѓу Македонија и Бугарија, се разбира, го поддржувам. Ја предупредувам на крајна внимателност и на потребата од соочување со реалноста.

А реалноста, за жал, е оваа променада на коските што ќе ја гледаме на 3 октомври.

Кој и да биде утре посредник во разговорите меѓу Скопје и Софија – посредникот што нашата влада го бара и го посакува – ќе се обиде да нè убеди дека токму вака треба да изгледа нашата „заедничка историја“. Ќе мора да признаеме дека нашата „заедничка историја“, всушност, е туѓа. Дека сме ја украле. Дека сме фалсификатори и лажговци. Дека ние, всушност, сме измислени и дека не постоиме.

Денес со воен авион на Софија ѝ се „враќаат“ коските на Цар Самуил, утре можеби ние ќе мора да ѝ ги вратиме моштите на Гоце Делчев.

Веројатно со дрон.

Тоа ќе биде еден вистински европски пристап, што Брисел ќе го поздрави.

Можеби и тоа в петок во Скопје ќе ни го каже и Урсула фон дер Лајен, откако ќе ги положи своите уморни коски во некоја удобна фотелја во кабинетите на Христијан Мицкоски и на Гордана Силјановска Давкова. Кога ќе нè убедува дека мора да ги внесеме Бугарите во Уставот и дека никој не го оспорува нашиот идентитет…

И секако, ќе ни ’ржне таа дека така било според правилата, стандардите и процедурите на куќата на чија врата тропаме.

За сичко си има процедура.

The post Цар Самуил се враќа во „татковината Бугарија“ со самолет, aj па ние утре Гоце Делчев ќе им го вратиме со дрон! appeared first on plusinfo.mk.

Крајно време е Венко Филипче да си замине од СДСМ.

Она што луѓето од Платформата 12.05 одлучно и јавно му го кажаа е мислење што го споделува огромното мнозинство членови и симпатизери на СДСМ, разочарани од тоа на кое дереџе падна партијата под водство на пуленот на Зоран Заев.

Време е Филипче конечно да ја преземе одговорноста за катастрофалниот пораз на последните избори, после кој СДСМ стана петторангирана политичка партија во Скопје. Тој треба да постапи доблесно и машки, како што постапи и Заев, кој во ноември 2021 година се повлече од кормилото, откако предходно конечно сфати дека сидрото што го џитна да влече напред, опасно го влече бродот кон дното.

Време е Венко Филипче да се соочи со фактот дека нема лидерски капацитет да ја крене партијата на нозе, откако самиот ја фрли на колена. Тој сега ги брка, јавно ги омаловажува и ги клевети своите партиски другари, кои имаат различно мислење. Го дели СДСМ, наместо да се обиде да го обедини.

Јас го разбирам. Можеби како доктор и како човек, тој е отворен, одговорен, несебичен, пријателски настроен. Јас барем го знам како таков. Но, во својот политички хабитус, Венко Филипче е поинаков. Тесноград. Денунцијант. Конфликтен. Одмаздољубив. Слабак. Лузер.

Таков човек, едноставно, не може да води партија и да победува.

И затоа, наместо сите да ги повикува да се вразумат, самиот тој треба да си се вразуми и да се повлече. Тоа е во интерес на СДСМ, пред сè. Бидејќи навистина е реална опасноста, со него на чело, партијата да доживее уште еден катастрофален пораз на следните парламентарни избори, а потоа целосно да се маргинализира.

СДСМ избра нов потпретседател. Горан Герасимовски. Победникот во најурбаната скопска општина, градоначалникот на Центар. Неговата прва изјава за сплотеност во партијата и за почитување на различното мислење дава надеж дека тој човек може да ја поведе партијата во овој транзициски период, до следниот конгрес на обединување, на кој ќе биде избран нов легитимен партиски лидер.

Јас мислам дека нема човек во СДСМ кому не му е јасно дека тоа е логичниот редослед на чекорите: итна оставка на Венко Филипче и преземање на одговорноста за изборниот дебакл, обновување на дијалогот и на другарството во партијата, конгрес на обединување и избор на нов лидер, подготовка за следните избори.

Ќе се осмелам да претпоставам дека сево ова му е јасно и на Зоран Заев и дека и тој ќе го советува Филипче да ја напушти Бихаќка.

Може да му понуди нова значајна функција – чувар на јахтата во зимскиот период.

Постои живот и надвор од политиката.

The post Венко Филипче може да биде само чувар на јахтата во зимскиот период appeared first on plusinfo.mk.

Дванаесет меѓународни експерти за пензиски системи, меѓу кои поранешни високи функционери на Меѓународнииот монетарен фонд (ММФ) и на Меѓународната организација на трудот (МОТ), како и универзитетски професори од Европа, Канада и од САД, бараат Светска банка повторно да го преиспита моделот на задолжителниот втор пензиски столб во Македонија. Во иницијативата од 3 август 2026 година, тие предлагаат крупно преструктурирање на системот, со кое, според нивната пресметка, би можел да се елиминира транзицискиот дефицит од околу 2% од БДП годишно и јавниот долг да се намали за околу 12% од БДП.

Основната теза на иницијативата е дека економската претпоставка врз која бил воведен вториот столб во 2006 година не се остварила. Со реформата, дел од придонесите што претходно целосно влегувале во државниот пензиски систем, бил пренасочен кон задолжителни приватно управувани фондови. ММФ исто така констатира дека пренасочувањето на придонесите кон вториот столб создава јаз меѓу приходите од придонеси и расходите за пензии во првиот столб, кој се покрива од државниот буџет.

Парадоксот на сегашниот модел

Иницијаторите тврдат дека оправдувањето за таквиот систем било очекувањето дека долгорочниот принос на капитализираните средства значително ќе го надминува растот на економијата и на тој начин, по повеќедеценискиот транзициски период, ќе обезбеди повисоки пензии. Но, според пресметките наведени во иницијативата, во изминатите 20 години, просечниот реален принос на вториот столб изнесувал 2,14% годишно, додека реалниот раст на БДП во просек бил 2,7%.  Иницијаторите ова го опишуваат како „ризик од динамичка неефикасност“: државата плаќа висока цена за транзицијата, а капитализираниот систем не остварува принос што би ја оправдал таа цена.

Вториот проблем на кој укажуваат иницијаторите е структурата на инвестициите. Речиси две третини од средствата на вториот столб, според нив, се вложени во македонски државни обврзници. Дека портфолијата се силно концентрирани во државни хартии од вредност констатира и Државниот завод за ревизија, додека МАПАС наведува дека домашните државни хартии остануваат доминантен дел од инвестициите на капитално финансираното пензиско осигурување.

Тука авторите на иницијативата го гледаат парадоксот на сегашниот модел: државата пренасочува дел од пензиските придонеси од ПИОМ кон приватните фондови, поради што мора дополнително да го финансира дефицитот во првиот столб, додека пензиските фондови значителен дел од добиените пари повторно ѝ ги позајмуваат на државата, купувајќи државни обврзници. Така економски се создава кружно движење на парите, но со важна последица – задолжувањето се евидентира како јавен долг, а државата плаќа и камата.

Превисок транзициски дефицит

Иницијативата проценува дека годишниот транзициски дефицит веќе достигнал околу 2% од БДП и дека ќе продолжи да расте пред умерено да почне да се намалува по 2031 година. Авторите пресметуваат дека во следните две децении просекот сепак би останал близу 2% од БДП. Официјалната фискална стратегија исто така покажува значителни трансфери поврзани со приватните пензиски фондови, додека Светска банка претходно констатираше дека пренасочувањето средства кон индивидуалните сметки придонесува кон големиот вкупен пензиски дефицит.

Според иницијаторите, тоа е особено проблематично за земја кандидат за членство во ЕУ, која треба да се приближува кон европската референтна граница од 3% буџетски дефицит, а истовремено има големи потреби за инфраструктура, образование и за развој. Дури и кога вториот столб целосно ќе созрее, тие проценуваат дека фискалниот товар би останал над 1% од БДП годишно, поради каматите на државниот долг што го поседуваат пензиските фондови. Нивната проекција е дека таквиот долг би можел да достигне околу 30% од БДП.

65% од средствата во вториот столб да се претворат во индивидуално евидентирани пензиски права во рамките на јавниот систем

Предлогот, сепак, не е едноставно укинување на приватното пензиско штедење. Авторите на иницихативата прават разлика меѓу капитализирани пензии и начинот на кој е конструиран задолжителниот втор столб. Како можен модел ја посочуваат Полска, која во 2014 година спроведе големо преструктурирање на својот систем, откако се соочи со слични фискални проблеми.

За Македонија тие предлагаат приближно 65% од средствата на вториот столб што се инвестирани во државни обврзници да бидат претворени во таканаречени нотионални дефинирани придонеси (NDC), односно индивидуално евидентирани пензиски права во рамките на јавниот систем. Останатите средства, кои навистина се инвестирани на финансиските пазари, би продолжиле да функционираат како приватно капитализирано пензиско штедење во рамките на дополнителните пензиски аранжмани.

Според пресметката во иницијнативата, ваквата операција би можела веднаш да го отстрани транзицискиот трошок од околу 2% од БДП и да го намали евидентираниот јавен долг за приближно 12 процентни поени од БДП, без да бидат засегнати приватно инвестираните финансиски средства. Тоа е најрадикалниот дел од предлогот и веројатно ќе биде клучното прашање во евентуалната расправа – дали трансформацијата на државните обврзници во пензиски права навистина го намалува економскиот товар или пред сè го менува начинот на кој се евидентираат идните обврски на државата.

Заштедите на осигурениците во вториот столб ќе останат безбедни

Во досегашните расправи за потребата од реформа на пензискиот систем, клучно прашање што ги засегаше осигурениците кои штедат во вториот пензиски столб е што ќе се случи со нивните пари. Стравот е дека тие пари би можеле да се обезвреднат или, едноставно, да пропаднат.

Иницијаторите на ова прашање имаат јасен и недвосмислен одговор дека ништо од тоа нема да се случи и дека заштедите во вториот столб се безбедни:

– Ден по спроведувањето на реформата – велат авторите на иницијативата – граѓаните во МАПАС би можеле да ја проверат состојбата на своите заштеди во вториот столб и износот на нивната сметка би бил  идентичен, до денар, со оној пред реформата. Суштинската промена би се одвивала во заднина, бидејќи државата поинаку би ги организирала своите обврски кон граѓаните што штедат во вториот столб. Наместо сегашниот кружен механизам, кој сметководствено ги зголемува буџетскиот дефицит и јавниот долг и ги поткопува јавните финансии, државата своите обврски кон граѓаните би ги организирала директно, преку државни NDC-сметки, кои не влијаат врз јавниот долг и на кои државата секоја година би им припишувала принос (во висина на сегашните камати), кој не би влијаел врз зголемувањето на буџетскиот дефицит. Овој механизам веќе беше успешно применет во Полска, земја која како членка на ЕУ, се разбира, ги почитува сите европски и меѓународни сметководствени стандарди, а резултатот беше токму оној што го наведовме во нашата иницијатива.

Демографскиот проблем останува и ја наметнува потребата од други реформи

Иницијаторите нагласуваат дека предложената операција не го решава демографскиот проблем и не може да ги замени другите реформи на ПИОМ. Тука нивниот став делумно се совпаѓа со анализите на Светска банка: стареењето на населението останува сериозен долгорочен проблем, а Банката предлага промени во индексацијата, постепено зголемување и изедначување на старосната граница и промени во придонесите. ДЗР наведува дека уделот на населението над 65 години, според проекциите, може да порасне од 19,1% во 2025 година на 32,6% во 2050 година.

Иницијатори на оваа реформа се Роберт Л. Браун, Елса Форнеро, Елејн Фулц, Кшиштоф Хагемајер, Питер С. Хелер, Алберт Јегер, Ахим Кемерлинг, Арун Муралидар, Мартин Потуочек, Андраш Шимонович, Тине Становник и Никола Алтипармаков. Меѓу нив има поранешен заменик-директор на Одделот за фискални прашања на ММФ, поранешен советник во ММФ, поранешна директорка во МОТ и поранешен претседател на Меѓународната актуарска асоцијација. Тие ја повикуваат канцеларијата на Светска банка отворено и непристрасно да ги преиспита резултатите од моделот што Банката го поддржа пред две децении и да оцени дали неговото преструктурирање може истовремено да ја подобри одржливоста на пензискиот систем и да ослободи јавни средства за инвестиции во инфраструктура, во образованието и за други развојни приоритети.

The post ДВАНАЕСЕТ СТРАНСКИ ЕКСПЕРТИ БАРААТ РЕФОРМА НА ВТОРИОТ ПЕНЗИСКИ СТОЛБ ПО ПРИМЕРОТ НА ПОЛСКА Помал буџетски товар и јавен долг, без да се чепнат заштедите на осигурениците appeared first on plusinfo.mk.

На помалку од стотина километри од македонската граница, во северозападна Грција, се подготвува една од најголемите технолошко-енергетски инвестиции во Југоисточна Европа. Грчката државна електроенергетска компанија компанија ДЕИ на 17 септември потпиша обврзувачки меморандум со Amazon Web Services (AWS) за изградба на дата-центар кај Агиос Димитриос, во близина на Кожани. Првата фаза ќе има приклучна моќност од 300 мегавати, а планот предвидува можност комплексот да порасне до огромни 1.000 мегавати. Поширокиот инвестициски план на ДЕИ за трансформација на некогашниот лигнитен регион се проценува на околу 5,8 милијарди евра.

За македонски размери бројката е фасцинантна. Целокупните расходи на државниот Буџет на Македонија за 2026 година изнесуваат 414,2 милијарди денари, односно околу 6,7 милијарди евра. Тоа значи дека грчкиот инвестициски пакет од 5,8 милијарди евра е еквивалент на околу 86 проценти од сите годишни расходи на македонската држава. Уште поилустративна е споредбата со македонските капитални расходи: за нив годинава се предвидени 40,1 милијарда денари, околу 650 милиони евра.

Кожани – од јаглен до клауд услуги и чиста енергија

Грција има значаен глобален партнер. AWS, АИ центарот на Амазон, e еден од најголемите светски оператори на клауд и дата-центарска инфраструктура, заедно со Microsoft Azure и Google Cloud. Според меморандумот, AWS треба да го земе објектот под 15-годишен закуп, ДЕИ ќе ги обезбеди земјиштето, зградите и енергетската инфраструктура, а Амазон ќе ја инсталира и ќе управува со информатичката опрема. Електричната енергија треба да се обезбедува преку долгорочни договори за обновлива енергија. Проектот сепак сè уште е условен со конечни договори, приклучување на мрежата, дозволи и други регулаторни постапки.

За Кожани ова е обид за целосна промена на економскиот идентитет на регионот – од лигнит кон вештачка интелигенција, клауд услуги и чиста енергија. Според плановите што ги пренесуваат грчките медиуми, повикувајќи се на Блумберг, во врвот на изградбата поширокиот инвестициски циклус би ангажирал околу 7.500 работници, а долгорочно се проценуваат најмалку 2.200 работни места, од кои околу 1.500 би биле поврзани со дата-центарот доколку комплексот достигне 1 гигават. Тоа е особено важно за област во која ДЕИ некогаш вработувала околу 5.500 луѓе, а гаснењето на лигнитот остави голема економска празнина.

Грција, Бугарија, Романија и Србија во големиот балкански АИ спринт

Проектот во Кожани е дел од многу поголема трка. Европската унија во јули отвори повик за изградба на седум АИ гигафабрики, во кои ќе се вложат до 10 милијарди евра од сегментот европско и национално јавно финансирање. Се очекува да се мобилизираат најмалку уште 20 милијарди евра приватен капитал. Станува збор за центри со повеќе од 100.000 напредни АИ-процесори, наменети за тренирање и работа на најголемите модели на вештачка интелигенција. Струјата, оптичката поврзаност, земјиштето и брзината на издавање дозволи стануваат нови фактори според кои земјите се натпреваруваат за инвестиции.

И Бугарија веќе зазеде силна позиција во таа трка. Во Софија се развива европската АИ-фабрика BRAIN++, проект вреден околу 90 милиони евра, поврзан со институтот INSAIT и Sofia Tech Park. Бугарската влада отворено се претставува пред американските технолошки компании како локација за големи дата-центри, посочувајќи ги нуклеарната електрана Козлодуј, достапната енергија, оптичката инфраструктура и повеќе од 80.000 ИКТ-специјалисти како конкурентска предност.

Премиерот Росен Жељазков уште при разговорите со претставници на Mета ја опиша Бугарија како „стратешка дестинација за високотехнолошки инвестиции во енергетиката и во вештачката интелигенција”.

Романија ја развива иницијативата Black Sea AI Gigafactory,  со експлицитна цел земјата и црноморскиот регион да ги позиционира како локација за АИ-инфраструктура од следната генерација. Србија, пак, веќе има државен дата-центар и Национална платформа за вештачка интелигенција во Крагуевац, а во 2026 година ја проширува со инфраструктура базирана на Nvidia GraceHopper процесори.

Лудистички отпор на македонската опозиција против АИ револуцијата

Накусо, Балканот веќе може да се набљудува како простор во кој државите се натпреваруваат за електрична енергија, оптички врски, клауд-инфраструктура и дата капацитети. И во Македонија амбицијата постои, но политичкиот и локалниот отпор де многу поизразен.

Премиерот Христијан Мицкоски кон крајот на август соопшти дека Владата разговара со пет до шест потенцијални инвеститори за дата-центри, меѓу кои, според него, има и голема мултинационална компанија. „Ова е новата нафта”, рече тогаш Мицкоски, оценувајќи дека земјата треба да стане регионален лидер во оваа индустрија. Од Вашингтон оваа недела тој повторно ја постави Македонија како природна крстосница на балканските транспортни и енергетски коридори и ги поврза инфраструктурниот, енергетскиот и технолошкиот развој со идната геостратешка позиција на земјата.

Наспроти тоа, СДСМ бара мораториум за нови странски комерцијални дата-центри што користат водено ладење. Лидерот на партијата Венко Филипче повика и на „национална мобилизација”, тврдејќи дека проектите можат да ги загрозат водата и електричната енергија и дека Владата не ги објавува инвеститорите и условите под кои преговара со нив. Во Пехчево отпорот доби и локална институционална форма: сите девет советници – пет од ВМРО-ДПМНЕ и коалицијата, тројца од СДСМ и еден од ЗНАМ – гласаа против иницијативата за почнување урбанистичка постапка за изградба на дата-центар во Панчарево.

На Халкидики ќе се копа бакар и злато, ние очи му копаме на тој што ќе спомне рудник

Во тој случај, јавноста не доби основни информации за инвеститорот, планираната моќност, потрошувачката на вода и струја, системот за ладење и за конкретната корист за локалната заедница. Таквите прашања се легитимни и во најразвиените пазари. Сепак, се чини дека отпорот во Македонија има многу подлабоки корени и претставува, ако така може да се каже, пресудна патолошка кочница за индустрискиот развој на земјата.

На Халкидики, на само неколку десетици километри од македонската граница, Грција го привршува Скуриес, голем рудник за бакар и злато што го развива канадската Eldorado Gold преку Hellas Gold. Капиталната цена до комерцијално производство се проценува на околу 1,3 милијарди долари, а рудникот е проектиран за околу 20 години работа, со просечно производство од околу 30.000 тони бакар и 140.000 унци злато годишно. Инвестицијата се вклопува во пошироката грчка стратегија за позиционирање во новата економија, во која бакарот станува критична суровина за електромрежите, обновливата енергија, електричните возила, дата-центрите и АИ-инфраструктурата.

Од другата страна на границата, Македонија располага со Иловица-Штука, значајно наоѓалиште со проценети резерви од 225 милиони тони руда, кои содржат околу 411.000 тони бакар и 2,45 милиони унци злато. Проектот е замислен за околу 23 години експлоатација, но повеќе од една деценија е заглавен во судски, административни и политички спорови и во силен отпор на локални активисти, кои предупредуваат на можни последици за водите, земјоделството и животната средина во Струмичката котлина. Последните судски одлуки повторно го вратија проектот во игра, но неговата реализација и натаму е неизвесна.

Никој нема со сила да ни дава пари, ако не сакаме да земеме

Еден ден, кога можеби ќе биде доцна, ќе се дознае кои некадарници и за чии интереси денес креираат неразумни политички и општествени отпори кон развојот на Македонија, во желба таа да остане на маргините на новата технолошко-индустриска револуција. А ќе знаеме дека е предоцна тогаш кога ќе разбереме дека капиталот што сакал да дојде во Македонија, веќе избрал друга адреса. Како што се случувало многу пати во нашата историја…

Големите АИ инвеститори избираат меѓу повеќе држави и бараат неколку работи истовремено: сигурна и долгорочно конкурентна електрична енергија, моќна преносна мрежа, оптички врски, земјиште, предвидливи дозволи и политичка и регулаторна стабилност. Грчкиот пример покажува како изгледа таквиот пакет – ДЕИ му нуди на AWS локација, објект, енергетска инфраструктура, долгорочни договори за струја и најважно од сè, едно големо и топло “ористе”.

Впечаток е дека во Македонија секој позначаен развоен проект заглавува во долготрајни политички судири и во бесмислени дебати на социјалните мрежи, во неизвесност која ги одвраќа потенцијалните инвеститори од тоа јавно да ги соопштат сите битни информации за проектите  и која ги тера да бараат алтернативни дестинации.

А такви има на само неколку часа возење од Скопје. Никој нема нас да нè моли и со сила да ни дава пари, ако не сакаме да земеме.

The post ГОЛЕМА АИ ТРКА НА БАЛКАНОТ, КАДЕ СТЕ МАКЕДОНЧИЊА? Грција и Бугарија градат дата центри вредни милијарди, ние од зелка ќе живееме appeared first on plusinfo.mk.

Па зарем ние немаме општествено одговорна влада, штом морало општествено одговорни компании да ја платат прославата на 35-годишнината од Референдумот за независност?

Ова е апсолутно најсмешниот, а истовремено и најлуцидниот коментар на социјалните мрежи, по соопштувањето на информацијата дека македонските даночни обврзници не платиле ниту денар за славеничките настани и дека цехот го поднеле неколку наши моќни компании.

Најмоќната меѓу нив, не нужно и општествено најодговорната, е Државна лотарија на Македонија. Единствен сопственик на уделите во оваа компанија е државата. Технички, компанијата, како и секоја друга, самата одлучува што ќе прави со добивката. Суштински, во оваа компанија, за тоа, во име на државата, одлучува владата. И така, дознавме дека владата на Христијан Мицкоски одлучила Лотарија да издвои 300 милиони денари од нераспределената добивка за 2024 година и да ја спонзорира богатата празнична програма.

Бидејќи во оваа колумна повеќе ќе зборувам за суштината, отколку за процедурите и за техничките прашања, морам да кажам дека јас согледувам еден суштински проблем во врска со таа одлука. Имено, владата на Христијан Мицкоски го презеде кормилото во јуни 2024 година, а тоа значи дека со Лотарија половина од таа година „газдувале“ и правеле профит претходната влада на СДСМ и техничката влада на Талат Џафери. Поради тоа, мислам дека за концептот на прославата и за програмата требало да биде консултиран и Венко Филипче, со цел да биде вклучена и музичката икона на СДСМ.

Како бе која икона? Па Харис Џиновиќ, нормално!

Навистина сме немале за леб, а трошиме за Гета?

Од легалистички и од процедурален аспект, постапката на менаџирање на парите е неспорна. Лотарија на јавниот повик си избрала македонски оператор со докажани способности да организира сценски спектакли, со учество на врвни светски и домашни изведувачи. „Авалон продукција“ работата си ја заврши брилијантно, без ниту еден забележителен кикс во организацијата на настаните.

Сега три битни прашања за суштината на проектот:

Прво, дали навистина требаше да се откажеме од скапите и спектакуларни прослави, поради најступидниот аргумент што го прочитав деновиве во еден наслов во медиум – ние немаме за леб, а трошиме за Гета?!

Второ, 300 милиони денари или 4,8 милиони евра – да не се „малце многу“, што би рекол Груевски?

И трето, дали владата постапила општествено одговорно?

Пред да одговорам на легитимните прашања, од моја гледна точка секако, една мала дигресија: медиумот во кој осамна оној наслов, повеќе од една деценија е корисник на државни субвенции. Освен тоа, тој медиум и неколку други, долги години добиваат екстра државни пари од законски задолжителни огласи и други објави на државните институции. Тој медиум и неколку други такви, иако се во целосна приватна сопственост, во голем дел се спонзорирани од државниот Буџет. Со „малце многу“ пари. Никој во владата на Мицкоски не знае да ви објасни зошто тоа сè уште е така. Како и да е, вознемирен од насловот што го прочитав, веднаш му напишав порака на премиерот: итно да се интервенира во Буџетот, за медиумот да добие уште повеќе пари од државата, бидејќи нема смисла, нели, колегите да страдаат за леб.

Ете, јас постапив општествено одговорно, обидувајќи се да влијаам што повеќе пари од македонските даночни обврзници да се потрошат за добра цел – за леб за изгладнети новинарски страдалници, а не за игри. Иако, кој знае малку историја, знае дека традицијата на генерирање јавна поддршка за разни каузи, со леб и со игри (panem et circences), потекнува уште од Стариот Рим…

Фејсбук морализирање за штедењето и за скромноста во земја во која никој не штеди

Но, да се вратиме на суштината. Вредеше ли да се потрошат 300 милиони денари, или околу 4,8 милиони евра, за славјето на Референдумот за независност?

Иако не сакам да спорам со впечатокот дека сумата е во категоријата „малце многу“, мојот одговор на ова прашање е – да, вредеше!

Ќе се обидам да го одбранам со три клучни аргументи:

Прво, можеме ние да се надмудруваме колку што сакаме и да се „мечуваме“ со бројки и со проценти (кои баш и не се на страната на тие што тврдат дека пропаѓаме), но секако тешко некој ќе ме убеди дека ние во Македонија сме биле страдни за леб. Тој наратив, дури и на ниво на новинарска хипербола, сепак е неприфатлива манипулација.

Второ, после две децении чмаење во европската чекалницата – и тоа во оној нејзин дел каде што е дозволено и дури и препорачливо да се пуши и да се испуши – после долги години себенегирање и самоизмачување со јалови компромиси кои ни донесоа само чемер и јад, богами и вредеше да се потсетиме на вознесот со кој една друга генерација Македонци, во едно друго време-невреме, собра храброст и постигна единство за да си ја осамостои државата со плебисцит, да ѝ го поврати изворниот суверенитет и да прогласи независност. А тогаш – баш тогаш! – бевме блиску до гладни за леб и уште поблиску до крвопролевање.

И трето, ако владата веќе решила со одбележување на еден значаен настан да го поткрене духот на нацијата и да покаже дека љубовта кон татковината е многу повеќе легитимна вредност на европската цивилизација одошто себенегирањето и „размакедончувањето“ во име на одамна поразениот лажен европски „прогресивизам“, тогаш прославите, игрите, имаат смисла само ако бидат достоинствени, да не речам да бидат „класа“.

Општо земено, ме нервира она наше сеопшто фејсбук морализирање за штедењето и за скромноста. Посебно што тоа се шири од некои недоветни луѓе, во земја која е една од ретките во Европа во која народот воопшто и не штеди. Меѓу другото, затоа што и не знае да штеди. Не се штеди на тој начин што ти на комшијата што вози ново „ауди“ ќе му покажеш колку си страден за леб, ама на тој начин што ќе возиш „стокец“. Не само што тоа нема поента, туку веќе нема ни „стокец“ да се најде. Јасно ли е барем ова?

Аааа … во 2018 година немавме за леб у уста, а имавме за Курц!

А сепак, некој, веројатно со право, ќе праша – муабетот си е муабет, ама 300 милиони денари си се 300 милиони денари, сме потрошиле ли ние некогаш порано толкави пари за леб и за игри, макар и за промоција или одбрана на некаква легитимна политичка кауза?

Имам одговор на ова прашање што ќе ве изненади – да!

Имавме ние еден таков настан, еден бомбона проект, што можеме да го споредиме со оваа прослава платена со нераспределената дивиденда на Лотарија. Дури и сумата е идентична!

Да се потсетиме…

Откако го потпиша Преспанскиот договор во јуни 2018 година, со кој Македонија доби ново име за официјална употреба и дома и во странство, тогашниот премиер Зоран Заев науми да си обезбеди поддршка од народот. Некој го излажа дека така требало, можеби истиот што сега му дели ум и го лаже Венко Филипче. Свика Зајко референдум, на кој беше поставено манипулативно прашање: „Дали сте за членство во ЕУ и НАТО со прифаќање на Договорот помеѓу Република Македонија и Република Грција?“ Манипулацијата се состои во тоа што на еден таков референдум, во паника и кукавички прогласен за „консултативен“, избирачите објективно можеа да се изјаснат дали го прифаќаат Преспанскиот договор (тоа зависи од нас), но не и за членството во ЕУ и во НАТО – за членството одлучува некој друг, а не Македонија.

Како и да е, за организирање на тој референдум и за придружната кампања, директно од државниот Буџет беа издвоени вкупно околу 4,8 милиони евра. Општествено одговорните странски дипломатски мисии и некои „проевропски“ политички партии додадоа и свои пари во тој фонд, ама лавовскиот дел од цехот за оваа глупава референдумска авантура на Заев го поднесоа македонските даночни обврзници.

Во кампањата за тој референдум имаше скапо платени спотови, сценски настапи и слично. Се разбира, ништо не може да се спореди со празничната програма што ја видовме за 35-годишнината од Референдумот за независност. Настапија еден Хозе Карерас и Дејвид Гета. Ама и во кампањата за Заевиот референдум настапија големи светски ѕвезди. Во Македонија дојдоа и нè пееја Ангела Меркел и Себастијан Курц, канцеларите на Германија и на Австрија. Дојде и Јенс Столтенбеег, генералниот секретар на НАТО. Емануел Макрон не дојде, ама ни испрати видео порака…

А тогаш немаше наслови – немаме за леб у уста, а имаме за Курц!

Во септември 2028 година прослава „10 години референдум за ЕУ и НАТО“ со Харис Џиновиќ како главна ѕвезда

И сè беше попусто… Референдумот, на 30 септември 2017 година, нормално, не успеа. Гласаа само 650.000 избирачи или нешто под 40% од граѓаните запишани на Избирачкиот список, далеку од цензусот. Резултатот потоа се прогласи за необврзувачки. Мала консултација, ништо страшно.

Да беше жив, Киро Глигоров на Зоран Заев тогаш ќе му речеше – абе торко, јас да организирам референдум и да изгубам, на идиот ли би ти личел?!

Добро, не е исто да организираш референдум и прослава на референдум. Се согласувам. И затоа предлагам на СДСМ во септември 2028 година да му се обезбеди буџет од општествено одговорни компании, за да организира прослава на 10-годишнина од Референдумот за ЕУ и НАТО. Ниту ние ЕУ ќе видиме, ниту СДСМ власт ќе види, не знам точно што би се славело, ама ќе знае Венко Филипче што да направи со нераспределената дивиденда на Лотарија.

Да не мислите дека Дејвид Гета е поскап од Харис Џиновиќ? И дека Карерас боље пее од него?

Дали сè уште некому не му е јасно историското значење на плебисцитот на 8 септември 1991 година?

Сепак, ако зборуваме за суштината и ако некој сериозно тврди дека не ни била потребна ваква грандиозна прослава на 35-годишнината на Референдумот за независност, особено не за „малце многу“ пари, бидејќи тоа нема ништо битно да промени ни во историјата ни во сегашноста, тогаш споредбата со Заевиот референдум, за кој беа потрошени исто толку пари (ама државни), е апсолутно одржлива. На Заев воопшто не му беше потребно плебисцитарното изјаснување „за ЕУ и НАТО“, за да го оснажи Преспанскиот договор со уставни промени. Уставот беше променет кратко време по неуспешниот референдум, со потребното двотретинско мнозинство во парламентот.

Разликата меѓу тој срам и заеб од 2018 година и историскиот Референдум за независност пред 35 години, во поглед на влогот, е огромна. Без јасно изразената мнозинска волја на граѓаните на 8 септември 1991 година за самостојна и суверена Македонија, политичкото раководство тогаш немаше да има легитимитет и храброст да прогласи независност и потоа да го донесе првиот македонски Устав. Евентуалниот пораз на тој референдум немаше да може да се прогласи за неуспешна „консултација“ со народот, бидејќи објективно ќе значеше дека македонската држава како субјект во југословенската федерација, во периодот на нејзиното распаѓање се откажала од својот изворен суверенитет, кој го стекна кон крајот на Втората светска војна. Кој знае дали денес ќе имавме своја држава…

За среќа, дилемите денес се минато, бидејќи пред 35 години се случи токму обратното. Македонскиот народ јасно и моќно ја демонстрираше својата волја за суверена, самостојна и демократска држава. Исто како и на заседанието на АСНОМ на Илинден 1944 година. Исто како и во востаничко Крушево на Илинден 1903 година… Затоа референдумската волја на македонскиот народ за суверена држава е оган што мора да се чува, да се разгорува и да се слави. Таа е нашиот влог и во заедницата на европски народи, во која Македонија припаѓа природно и ќе биде дел од неа, независно од сите уцени и блокади со кои е соочена денес.

Сепак, вредеше.

The post Референдумската волја на македонскиот народ за суверена држава е пламен што мора да се чува, да се разгорува и да се слави! appeared first on plusinfo.mk.

Непосредно по враќањето од својата прва канцеларска посета на Кина, на предизборен собир на ЦДУ во покраината Хесен, во февруари годинава Фридрих Мерц ќе рече: „Едноставно, веќе не сме доволно продуктивни. Секој поединец може да каже – јас веќе правам многу. И тоа можеби е точно. Но, кога ќе се вратите од Кина, дами и господа, некои работи ги гледате појасно. Со рамнотежа меѓу работата и приватниот живот и со четиридневна работна недела, благосостојбата во нашата земја долгорочно не може да се одржи. Едноставно ќе мора да работиме малку повеќе“.

Оваа изјава деновиве повторно е објавена на социјалните мрежи и веќе собира милиони прегледи. Заради нужната прецизност, да спомнам дека изворниот израз на Мерц leistungsfähig – со значење: способни да произведеме економски резултат – меѓународните медиуми го превеле со англискиот збор productive.

Мерц во февруари годинава бил во Пекинг и во Хангџоу, со делегација од 30 германски бизнисмени. Во Хангџоу ги посетил Mercedes-Benz, производителот на роботи Unitree и фабрика на Siemens Energy. По посетите изјавил дека бил импресиониран од кинескиот технолошки стандард, од автономното возење, од роботиката и од брзината на индустрискиот развој.

Интересно е и тоа дека ова не е прва изјава со која канцеларот бара промена на германскиот менталитет. Така, во мај 2025 година, на економски форум на лобистичкиот Економски совет на ЦДУ, тој рекол дека Германија мора „повторно да работи повеќе и поефикасно“ и дека благосостојбата не може да се зачува со четиридневна работна недела и со „work-life balance“. Изјавата тогаш била поздравена со аплауз од повеќе од 4.000 претприемачи и менаџери.

Дали навистина Германците треба да работат повеќе?

Како што е познато, анкетите на Мерц му предвидуваат црна политичка иднина, поради незапирливиот подем на ултрадесничарската АФД. Но, тоа е веќе друга тема. Дилемата што останува отворена е дали работниците во Германија навистина се помалку продуктивни и помалку работат од порано.

За волја на вистината, Германците имаат најмалку одработени часови меѓу економиите што ги споредува ОЕЦД – околу 1.332 часа по вработен во 2025 година. Во Франција биле околу 1.498, во Италија 1.716, а во Полска 1.776 часови. Сепак, тоа не значи дека просечниот германски работник со полно работно време работи само четири дена неделно. Во 2025 година вработените со полно работно време работеле просечно 39,9 часа неделно. Германскиот просек го намалува високата застапеност на скратеното работно време: 31,9 отсто од зависно вработените, меѓу кои повеќе од половината вработени жени.

Без оглед што Мерц точно го препознава проблемот со вкупниот фонд работни часови и со стареењето на нацијата, тој, како изблик на класичен политички опортунизам, сложената индустриска криза во земјата ја сведува на прашањето на работната етика. И тоа е навистина чудно, ако сè уште важи стереотипот за Германецот како највредниот и најпослушниот од сите Европејци…

Она што германскиот канцелар не сака или не може да го види е фактот дека растот на продуктивноста на трудот (вредност на еден работен час), иако во Германија сè уште висока, опаднала за 1,2 отсто во 2023 и за 0,3 отсто во 2024 година, додека во 2025 пораснала само 0,4 отсто. Во исто време, надоместокот по работен час пораснал 4,9 отсто, што ги зголемува трошоците на германските компании.

Освен тоа, Мерцовата „дијагноза“ ги занемарува другите структурни „болки“ на германската економија, бидејќи тука веќе станува збор за политичка тема, која води и кон прашањето на политичката одговорност за управувањето со земјата. На пример, одговорност за тоа зошто германските компании работат со скапа енергија (за разлика од порано, кога беше достапен евтиниот руски гас). Или, одговорност зошто даноците и придонесите се високи, зошто бирократијата е метастазирана, зошто има недостиг од инвестиции, зошто инфраструктура е застарена и зошто производи во некои сектори многу сериозно ја губат трката со Кина. Ова се прашања што германски економисти ги поставуваат отворено, оспорувајќи ја тезата на канцеларот дека спасот за германската економија е Германците да работат „малку повеќе“.

Македонецот работи повеќе од Германецот, ама…

Инаку, да дошол Фридрих Мерц во Македонија и да посетел неколку наши фабрики, веројатно ќе се врател во Германија шокиран од работната етика во нашата земја, поточно од тоа колку повеќе работат Македонците од Германците. Имено, според расположливите податоци и процената врз нивна основа, еден вработен во Македонија работи приближно 45 до 55 отсто повеќе часови годишно од еден вработен во Германија.

За жал, вработениот Македонец создава само околу половина од годишниот производ на неговиот колега во Германија. Светска банка проценува дека во 2024 година македонската економија создала околу 63.535 меѓународни долари БДП по вработен, мерено според паритетот на куповната моќ и во постојани цени од 2021 година. Германскиот резултат бил 123.472 долари. Германскиот работник, значи, во текот на годината создава приближно 1,94 пати поголема вредност.

Производството по еден одработен час во Македонија веројатно е околу една третина од германското. Или, кажано поедноставно, за вредноста што германската економија ја создава за еден час, на македонската економија ѝ се потребни приближно три работни часа.

Освен тоа, Македонија има и друг проблем што не се гледа преку индикаторот продуктивност по вработен. Во 2024 година активни биле околу 52 отсто од жителите на возраст над 15 години. Кај жените стапката била околу 43, а кај мажите 61,5 отсто. Тоа е драстично ниско ниво на учество на населението на пазарот на трудот.

Продуктивноста е клучниот проблем на македонската економија

Без дилеми, клучниот проблем е продуктивноста на трудот. Да не бидеме во заблуда – таа не е мерка на личната вредност, на трудољубивоста или на брзината со која работникот ги движи рацете. Работник што составува високотехнолошка машина вредна 500.000 евра статистички создава поголема вредност од работник што шие текстилен производ, иако вториот може да работи и подолго и физички потешко.

Македонија има голем удел на економски активности со ниска додадена вредност: трговија, текстилно производство, едноставно склопување, земјоделство, угостителство и административни услуги. Дел од извозните компании создаваат висок промет, но увезуваат најголем дел од компонентите, па вредноста што останува во земјата е ограничена.

Шансата за структурни промени на нашата економија е фаќањето приклучок кон бурната технолошката дигитална револуција што се случува пред нашите очи. Тоа подразбира модерни машини, роботи, современа опрема, софтвери, автоматизација, стручна обука, квалитетен менаџмент, напредна инфраструктура, стабилна енергија, пристап до капитал и до големи пазари и бездруго политичка клима што ќе го охрабрува напредокот пред сè на реалниот сектор во економијата.

„Зелените“ наративи и параполитиката

За жал, впечаток на авторот на оваа анализа е дека со години – а можеби најмногу во последните две години, кога се направија почетните охрабрувачки исчекори во насока на зајакнување на инфраструктурата, влез на странски инвестиции во индустријата и дигитализација – во Македонија се негува и дури и политички се артикулира еден неразумен отпор кон идејата за технолошкиот развој како основа на економскиот напредок.

Внимавајте, прецизно е кажано: не велам дека е нападнат остварениот економски напредок, што би нè вовлекло во дебата за тоа дали воопшто има напредок и ако има, колкав е тој. Легитимно е да се дебатира за тоа прашање, но само со бројки и со факти, а не на ниво на перцепции и гола пропаганда. Она што загрижува многу повеќе, сепак, е нападот врз самата идеја за технолошкиот бум како закана врз македонското општество. Уште повеќе загрижува што тој неразумен атак се брани со „аргументи“ од арсеналот на нашето локално и најчесто параполитичко разбирање на „зелените“ политики.

„Не сакаме рудници, сакаме производството на домати и на зелка“. „Не сакаме дата-центри, немаме струја и вода“. „Не сакаме мали, а богами ни големи хидроцентрали, сакаме бистри потоци полни со речна пастрмка“. „Не сакаме странски инвеститори да ни ги трошат домашните ресурси“… Тоа се тие „зелени“ наративи, на македонски начин.

Се шират во земја која во социјализмот беше индустриска периферија на поранешна социјалистичка Југославија (одби да гради нуклеарка, на пример), но во споредба со тоа каква е сега, тоа беше индустриска велесила. Се „продаваат“ поевтино од домати во август, во земја во која доматите се произведуваат главно „со стапче и канапче“. Зборуваме за земја во која најголемата река воопшто не произведува струја, туку само тони и тони пластичен отпад што патува кон Егејското Море. „Бистрите потоци“ се бранат во земја во која секоја втора или трета година нерегулираните водотеци се излеваат и нанесуваат огромни штети. И да, зборуваме за нација на фејсбук-експерти и лажни моралисти, која ги мрази и домашните инвеститори и бизнисмени, која ги стигматизира како „богати и алчни“, па логично е да ги мрази и белосветските „експлоататори“ и нивните „домашни слуги“.

За разлика од Германците, на кои можеби навистина им недостасува „малку повеќе работа“, како што вели Мерц, Македонците доволно работат – во корист на сопствената штета. И тоа, за жал само тоа, го прават со завидна продуктивност на трудот.

The post Македонецот е најпродуктивен кога работи во корист на сопствената штета appeared first on plusinfo.mk.

Собранието на Македонија соопшти дека не плаќа и не обезбедува приватно здравствено осигурување за пратениците и за вработените во собраниската служба. Станува збор за набавка на превентивни здравствени прегледи, кои претставуваат законска обврска на работодавачот, а не дополнително или приватно здравствено осигурување.

Законот за безбедност и здравје при работа е јасен: прегледите ги врши овластена здравствена установа од областа на медицината на трудот. Јавната набавка што ја спроведува Собранието е за конкретни здравствени и превентивни прегледи во рамки на систематскиот преглед, а не за набавка на полиси за приватно здравствено осигурување.

Појасно од ова не може да биде.

Зошто тогаш некој манипулативно ја „информира“ јавноста дека Собранието на пратеничките и на вработените жени во оваа институција им обезбедува мамографски преглед во приватна здравствена установа, затоа што наводно немал доверба во јавното здравство и затоа што за таков преглед „на државно“ се чека?

Ако не станува збор за смислена малициозна медиумска манипулација – сакам за верувам дека не е така – тогаш веројатно причината се крие во очекувањето јавната набавка „по дифолт“ да ја добие установа од јавното здравство. И дека така би се покажала „доверба“ во јавното здравство.

Ноторна глупост!

Така, со фаворизирање на јавното здравство, со упорното стигматизирање на приватните иницијативи во оваа област, систематски и со години се поттикнува само неквалитет на услугите во државните ординации, болници и клиники, апатија на здравствениот кадар и бегство на младите лекари и медицински сестри во странство.

Во овој конкретен случај, Собранието, претпоставувам, имало и законска обврска да спроведе квалитетна и непристрасна јавна набавка. Со други зборови, тој што понудил подобра услуга од аспект на односот квалитет-цена, веројатно тој ја добил работата. Каде пишува и кој смислил дека тоа мора да биде јавна здравствена установа и дека не смее да биде приватна?

Впрочем, ако повеќе приватни здравствени установи нудат мамографски прегледи и прават такви, не би требало ли тоа да го намали времето на чекање за „државен“ мамографски преглед?

Ние очигледно во многу области живееме со „комунистичка логика“ и после се чудиме зошто не ни оди работата.

Пет-скенот во Клиничкиот центар во Скопје повеќе од еден месец не беше во функција, поради дефект на циклотронот – системот за производство на изотопи. Додека траела поправката, потребниот изотоп бил обезбеден од Истанбул, а Министерството за здравство разговарало и со Софија за да се обезбеди дополнителен извор. Белгија, пак, ги обезбедила извозните документи за деловите што треба да се заменат на циклотронот и се очекува дефектот наскоро да биде отстранет. Се размислувало и за набавка на втора ПЕТ-камера, како и за воспоставување алтернативни начини на снабдување со радиоизотоп во случај на дефект или редовен сервис на циклотронот.

Македонското јавно здравство има еден единствен апарат за ваква важна дијагностика, која за осигурениците е платена од касата на Фондот за здравство. Чудно е тоа како во кризна ситуација, како оваа, на клучните луѓе во јавниот здравствен сектор им текнуваат  триста начини како да ја „спасат“ ситуацијата и за тоа „снаоѓање“ после плаќаат висока цена. А има еден едноставен начин да си помогнат, без да платат ни денар повеќе од цената на редовните здравствени услуги што ги покрива Фондот за здравство.

Македонија има уште еден пет-скен. Се наоѓа во Клиничката болница „Аџибадем систина“. Двете клинички болници користат врвна, современа ПЕТ/КТ технологија, која ги задоволува највисоките светски стандарди во нуклеарната медицина. Главната разлика е во тоа што услугата во „Аџибадем систина“ се плаќа приватно, а таа во Клиничкиот центар ја покрива Фондот, односно државата.

Вистинското прашање е зошто било тешко Фондот и Министерството за здравство во текот на кризата да ѝ предложат на „Аџибадем систина“ едноставна зделка – вие давајте ја оваа здравствена услуга за нашите осигуреници, а ние ќе ви плаќаме по регуларната цена по која му плаќаме и на државниот Клинички центар. Можеби тоа целосно не би го задоволило приватниот оператор, но јас сум стопроцентно сигурен дека „Аџибадем систина“ во случајов би помогнала. И кризата би била ублажена.

Ама неее…

Ние ќе мрчиме, ќе лажеме, ќе плаќаме дупло, ќе патиме ако треба – само да се лечиме „на државно“ и да го мразиме приватното здравство!

Само да можеме кисело да кажеме – како да не, на Орце Камчев и на Жан Митрев ќе им ги полниме џебовите!

Ние упорно веруваме дека јавното здравство ќе се оправи само ако некако успееме да го уништиме приватното. Бидејќи изгледа трајно сме пелцувани со идејата дека само праведната распределба на сиромаштијата и на мизеријата е делотворен лек за сите наши маки.

The post Абе ќе мрчиме, ќе лажеме, ќе плаќаме дупло, ќе патиме ако треба – само да се лечиме „на државно“ и да го мразиме приватното здравство! appeared first on plusinfo.mk.

Обидите за потценување и омаловажување на напорите на Македонија за соборување на инфлацијата на 2,3% во јули се темелат на тезата дека ниските цени во Македонија не успеваат да ги компензираат ниските приходи на населението. При тоа, под ниски приходи во тие пропагандни математики се сметаат само платите, а не и пензиите.

Клучниот показател на кој се повикуваат тие фејк анализи со работен наслов „инфлацијата паѓа, ценовниот шок останува“ е БДП по жител коригиран според куповната моќ. Првите процени на Евростат за 2025 година ја ставаат Македонија на 43% од просекот на ЕУ. Србија е на 52%, Црна Гора на 54%, Хрватска на 78%, а БиХ на 36%. Интересно, Албанија веќе е израмнета со Македонија — исто така 43%.

Но, дали коректно се толкуваат овие бројки?

Македонските плати, номинално, навистина се меѓу најниските во Европа кога ќе се претворат во евра, но од тој податок не може да се заклучи колкава е реалната куповна моќ на вработените. За тоа мора да се земе предвид и колку чинат стоките и услугите во секоја земја. Најновите споредливи европски податоци покажуваат дека Македонија има исклучително ниско ценовно ниво, поради што позицијата на вработените значително се подобрува кога платите ќе се коригираат со цените. Тоа особено се гледа кај минималната плата, но слична слика дава и споредбата на просечните бруто-плати.

За да нема споредување баби со жаби – а многу често има, па се споредуваат нето платите во Македонија со бруто платите во други земји! – во оваа анализа се споредуваат исклучиво бруто износите на платите.

Кај минималните плати споредбата е јасна, бидејќи Евростат ги сведува националните системи на споредлива бруто-основа. За цените се користи европскиот индекс на ценовното ниво и паритетот на куповната моќ, добиени со единствена европска методологија. Националните и синдикалните потрошувачки кошнички не се споредуваат, бидејќи нивниот состав и методологијата се разликуваат од земја до земја. Евростат објаснува дека Price Level Index се добива преку споредување на цените на стоки и услуги низ Европа и дека индексот за потрошувачката на домаќинствата не е коригиран за разликите во приходите.

Првиот интересен резултат е поврзан со минималната плата. Во јули 2026 година македонскиот минималец изнесува 624 евра бруто. Во Србија тој е околу 743 евра, во Црна Гора 670, во Бугарија 620, а во Албанија 531 евро. Хрватска е многу повисоко, со 1.050 евра бруто. Гледано само од овие бројки, Македонија навистина е близу до дното. Но, истите плати изгледаат сосема поинаку кога Евростат ќе ги пресмета според паритетот на куповната моќ.

Македонските 624 евра стануваат 1.142 PPS, односно единици на куповна моќ. Српските 743 евра вредат 1.094 PPS, црногорските 670 евра – 1.014 PPS, бугарските 620 – 993 PPS, а албанските 531 – само 705 PPS. Хрватскиот минималец останува убедливо повисок со 1.339 PPS. Тоа значи дека работникот што прима минимална плата во Македонија, иако на сметката добива номинално помала бруто-заработка од работникот во Србија или во Црна Гора, со неа може да купи поголем споредлив обем стоки и услуги.

Причината се цените. Од односот меѓу евровредноста на минималецот и неговата PPS-вредност се гледа дека македонското ценовно ниво е приближно 55% од просекот на ЕУ. Кај Бугарија е околу 62-63%, Црна Гора околу 66%, Србија околу 68%, Албанија околу 75%, а Хрватска околу 78%. За Бугарија директните податоци на Евростат за 2025 година покажуваат ценовно ниво од 63% од европскиот просек.

Сликата станува уште поинтересна кога ќе се погледнат просечните бруто-плати. Последните расположливи национални статистики не се за ист месец во секоја држава, па тука е потребна мала резерва, но станува збор за периодот пролет-лето 2026 и споредбата може да се смета за релевантна.

Во Македонија просечната бруто-плата е околу 1.210 евра, додека во Србија во мај изнесувала 163.470 динари, приближно 1.390 евра. Во Црна Гора просечната бруто-плата во јуни 2026 година изнесувала 1.237 евра. Во Албанија во првиот квартал просечната месечна бруто-плата била 90.119 леки, односно приближно 970 евра според курсот во тој период. Бугарија е над Македонија со просечна бруто-плата од околу 1.400 евра, додека Хрватска е веќе далеку напред: просечната бруто-плата во мај таму изнесувала 2.178 евра. Во Босна и Херцеговина просечната бруто-плата во април била 2.618 конвертибилни марки, односно околу 1.339 евра.

Кога просечните бруто-плати ќе се стават во корелација со ценовното ниво, регионалниот поредок битно се менува. Македонската плата од околу 1.210 евра при ценовно ниво од приближно 55% има куповна сила од околу 2.200 PPS. Српската плата од околу 1.390 евра при ценовно ниво од околу 68% дава приближно 2.050 PPS, а црногорската од 1.237 евра при цени од околу 66% – околу 1.870 PPS. Напоменувам декамовие последни бројки се аналитичка пресметка врз основа на официјалните податоци за платите и PPS/ценовното ниво, а не посебно објавен показател на Евростат.

Бугарија останува нешто пред Македонија и по оваа корекција. Со просечна бруто-плата од околу 1.400 евра и ценовно ниво од 63% од европскиот просек, куповната сила на просечната бруто-заработка е околу 2.200-2.300 PPS. Разликата со Македонија, сепак, станува многу помала отколку кога се споредуваат само номиналните плати во евра. Албанија е зад Македонија и според номиналната плата и според нејзината куповна сила, бидејќи нејзиното ценовно ниво е повисоко од македонското. Босна и Херцеговина има нешто повисока номинална просечна бруто-плата од Македонија, но и повисоки цени, поради што разликата во реалната куповна сила е помала од разликата што ја покажуваат самите плати.

Хрватска е пример каде корекцијата со цените не може да ја поништи големата разлика во заработувачката. Нејзината просечна бруто-плата од 2.178 евра е околу 80% повисока од македонската. Хрватските цени се исто така значително повисоки, па дел од таа предност исчезнува, но останува доволно голема за хрватскиот просечен работник да располага со чувствително поголема куповна сила.

А каква е ситуацијата со пензиите?

Во Македонија просечната пензија во јуни 2026 година била околу 28.000 денари, односно 455 евра. Просечната старосна пензија е повисока – 29.663 денари. Официјалните податоци покажуваат дека во земјата има 350.671 корисник на пензија.

Номинално, Македонија не изгледа особено добро. Црна Гора, на пример, веќе во мај имала просечна пензија од 561,41 евро. Во Бугарија, по јулското зголемување од 7,8%, просечната пензија за 2026 година е 543 евра. Во Хрватска просекот е уште повисок: официјалната статистика за крајот на 2025 покажува 637,56 евра за пензиите според општиот закон без меѓународните договори, а просечната старосна пензија била 680,39 евра.

Но, цените повторно суштински ја менуваат сликата. Ако просечните пензии ги коригираме со ценовните нивоа за кои веќе стана збор, Македонија е неколку места повисоко во регионалниот поредок. Грубата пресметка ја става македонската просечна пензија од околу 455 евра на куповна сила од приближно 830 PPS. Бугарските 543 евра даваат околу 870 PPS, а црногорските 561 евро, поради повисоките цени, приближно 850 PPS. Разликите меѓу овие три земји се речиси незначителни. Хрватска е значително подобра, додека споредбата со Босна и Херцеговина е ризична, поради комплицираниот пензиски систем во таа земја.

Кога сè ќе се собере одземе, сосема е јасно дека разбирањето на статистиката според формулата „јас јадам месо, ти јадеш зелка, во просек јадеме сарма“ се шири или поради незнаење, или поверојатно со цел да омаловажат поволните показатели кои бележат неспорен раст на македонската економија.

Би прифатил критика дека мојата анализа има скриени методолошки слабости, дека е нецелосна и можеби недоволно прецизна. Но, тврдам дека таа е многу пореална од фејк-анализите со кои во некои медиуми се брани пропагандистичката теза дека македонските граѓаните немаат баш никаква полза од позитивните економски движења и дека кај нас и понатаму се живее полошо одошто во Албанија, Србија, Босна и Херцеговина и во Бугарија.

Тоа, едноставно, не е точно!

Да, не сме среќни со нашата живеачка, сакаме повисоки плати и пензии и пониски цени, сакаме подобар животен стандард. Но, можеби е дојдено времето и секој од нас самиот да се потруди да ги оствари своите цели. Наместо сите да кукаме и постојано да бараме и статистичка потврда дека Македонија никако не ја бива.

The post Фејк анализи за омаловажување на позитивните економски показатели – каква е реалната слика? appeared first on plusinfo.mk.

Само што седнав вчера да го касапам Венкота Филипче, за неговата непристојна и политички суицидна реакција на спотот за јубилејот 35 години независност на Македонија – реакција во која октроираниот лидер од Кланот Дубаи се обиде да се убеди самиот себеси и уште неколкумина од својата потесна околина на Бихаќка, дека спотот наводно потврдил дека само СДСМ бил државотворна партија – ме претрка Богдан Илиевски, со еден извонреден пост што го пренесов на ова место.

Богдан на Венкота детално му го раскажа и му го објасни спотот. Кадар по кадар. Смирено, педантно и уверливо. И за да не ви го раскажувам напишаното, кликнете на насловот и прочитајте ја уште еднаш извонредната колумна на Богдан Илиевски:

Филипче ја промаши и Македонија

Нејсе, мачетата ми беше тазе изострена, лакот и стрелата на рамо, моторната пила подмачкана… Накусо, се бев подготвил за една од моите познати касапаани. Се мислев дури да им се јавам и на другарчињата од ЗНМ, ССНМ, СЕММ и од ССРНМ, како и до дежурниот во Првата полициска станица Беко, сите институции каде што се жалат и пишуваат претставки фраериве од Бихаќка, кога се закачаат со мене и кога ќе си го добијат. Но ете, после часот по анатомија што Богдан го одржа специјално за доктор Филипче, мојата интервенција некако изгуби смисла.

И денеска се наместив да ѝ се препуштам на вообичаената летна мрзеливост. Арно ама, во последно време ниту еден мој домашен есап на пазар не излегува…

После синоќешниот спектакл „Силно светнал ден“, на сцената на „Билјанини извори“ во Охрид, сонцето уште сабајлево изгледа им удрило в глава на цела една булумента аналисти, новинари сегашни и бивши на кои Бихаќка им е ем мила ем драга, инфлуенсери на кои ВМРО им ја скинала жицата на гитарата и сега некои други жички им шмелцуваат…

Сите во еден глас од рани зори завревија ко марви пред колење – знамето го згрешивте, еееј, славите независност, а државното знаме не си го знаете!

Ми требаше некое време да сфатам што е работата и од каде вознемирот на „државотворниве“. Проблемот да ти бил во тоа што на сцената во Охрид се појавило државно знаме со 12, наместо со 8 зраци. И тоа да ти било ем кршење на законот ем национална катастрофа. Плус импровизација, платена со народни пари. Бла, бла, бла…

Седнав и напишав еден краток пост на Фејсбук на оваа тема. Помислив дека е доволно да кажам дека елементите (симболите) на македонското знаме во случајот се предмет на сценска интерпретација и уметничка креација. Што не е и не би требало да биде забрането. Помислив дека е доволно да потсетам дека на сите уметнички интерпретации на американското знаме, на пример, ги нема секогаш сите ѕвездички. И потоа, како аргумент, постирав три такви уметнички интерпретации токму на знамето на земјата чија поддршка беше клучна за осамостојувањето на Македонија.

И како да знаев дека ова можеби нема да биде доволно да се смират страстите, ги опоменав „државотворниве“ да внимаваат жегата да не им удри в глава, да оладат малку и да пијат течности. Мислам, сето тоа беше кажано без злоба, бидејќи и јас се трудам да ги следам истите препораки, да не се шекнам и јас во паметот на овие пеколни горештини.

Еден мој познаник, графички дизајнер, вака коментираше на мојот пост: „ Ти поголем вмровец испадна од самите вмровци (смајли).  Ако со нешто не се игра и не се ‘интерпретира уметнички’, тоа се знамето, грбот и химната на една држава. Башка што ова не е уметничка интерпретација туку чист дилетантизам и незнаење. Ни ЧатЏПТ не е за секого…“

Во принцип, не ми пречи кога некои луѓе ме обвинуваат дека сум „фатил страна“ или дека „навивам“ за ВМРО-ДПМНЕ. Секој има право на мислење, особено во време кога мислењето само по себе е преценето, затоа што најчесто не е поткрепено со факти. Но, ми пречи кога за партиска пристрасност ме обвинуваат луѓе на кои навивачките страсти, или некој друг скриен мотив поврзан со партиите, видливо им ја намалува когнитивната способност, до степен што нивните тези се класични небулози.

Како смешната теза на мојот пријател дизајнер, дека државните симболи, знамето меѓу нив, не смеат да бидат предмет на уметничка интерпретација.

Се заинаетив и на интернет веднаш пронајдов еден постер за 30-годишнината од основањето на СДСМ. „Државотворниот“ СДСМ. Тоа е овој постер:

Ја шлапнав сликата со оваа интерпретација на државното знаме и како коментар на постот на една моја поранешна колешка, која исто така се возбудила од божем „згрешеното знаме“ на сцената во Охрид. Под сликата напишав дека во случајов, знамето на постерот на СДСМ е со 7 зраци. Бившата колешка спремно ми одговари – не се 7, едно ѕирка, 8 се!

Добро бе, мајку му стара… Па за броење ли ќе се расправаме?!

И за да не ми остане недовршен муабетот со бројачите од кампот на „државотворните“, го најдов и постерот за 30-годишнината на независноста, објавен во 2021 година, кога владеше СДСМ. Тој постер го паметам добро, бидејќи своевремено ми заличе и се уште ми личи на регистерска табличка. Тоа е овој постер:

Ајде сега на броење, другари и другарки. Јас овде можам да избројам само 6 зраци. Колку избројавте вие?

На крајот, случајно најдов и една фотографија на Дојче Веле, од некој настан на СДСМ, каде што на сцената има голем постер, интерпретација на државното знаме, исто така со 6 зраци, но овој пат и сонцето и зраците се – со бела боја. (На барање на авторот фотографијата од Дојче веле е отстранета)

Е како бе „државотворниве“ имаат цела една богата историја на „грешење“ на државното знаме во разни сценографии и постери, а сега на цел глас вреват за божемната „грешка“ на спектаклот во Охрид?

Има ли некое разумно објаснување за ова?

Има, се разбира. Ако некому навистина не му удрило сонце в глава, објаснувањето е многу едноставно:

Нема никаква грешка, драги мои!

Може секој од нас да има вакво или онакво мислење за креациите што ги прикажав, токму како и за креацијата на сцената на „Билјанини извори“, но во едно сите мора да се согласиме – во сите случаи станува збор за дозволени уметнички интерпретации на симболите на државното знаме. Таквите интерптретации не се повреда на државните симболи.

Дали, на пример, сте слушнале музички интерпретации на американската химна? Ако сте гледале американски филмови и ако слушате музика, сте слушнале многу пати. И никој не е обвинет дека ја „згрешил“ химната. Еве ви и една прекрасна уметничка интерпретација на американското знаме, во сосема друг контекст:

Со оваа илустрација, на ниво на аргументација, на ова место го затворам случајот. Case closed!

Но, ќе додадам дека сепак, во целава збрка има една голема грешка. Сите тие луѓе коишто сакаат по секоја цена да го искористат јубилејот 35 години независност, за да предизвикаат партиски и политички конфликт, сите тие коишто упорно ловат во матно – е тие се згрешени!

И тоа треба да им се каже отворено…

Треба најостро, не волтеровски, туку баш брутално, да се брани и да се одбрани нивното право на критика, дури и нивното право на класично глупирање, како во случајов. Но, потоа да им се каже исто толку отворено и брутално:

Дечки, вие навистина сте згрешени!

А прославата на јубилејот нека си продолжи како што почна, во истиот дух. Граѓански, патриотски и со оптимизам. Така ќе биде, не се сомневам.

Абе и да сакаме, не можеме сите да ја промашиме Македонија. Како Филипче, компанија и ситна боранија.

The post Никој не го згрешил знамето, „државотворни“ низаедни, да не сте сепак вие згрешени? appeared first on plusinfo.mk.

Цената на златото порасна четврти ден по ред и во четвртокот достигна највисоко ниво во последните седум недели. Според Ројтерс, спот цената се искачи за околу 1 процент, на 4.285,69 долари за унца, што е највисоко ниво од 18 јуни.

На прв поглед, ова изгледа како уште едно дневно пазарно движење. Но, аналитичарите предупредуваат дека зад него се кријат многу подлабоки процеси што можат да ја обликуваат глобалната економија во наредните месеци.

Интересно е што растот на златото се случува во момент кога се појавија знаци дека Ормускиот теснец би можел повторно да се отвори за меѓународниот бродски сообраќај. Вообичаено, таквата вест би требало да ги смири пазарите, бидејќи низ теснецот поминува околу една петтина од светската трговија со нафта. Намалувањето на ризикот од прекин на испораките обично влијае позитивно врз финансиските пазари. Но, инвеститорите очигледно проценуваат дека неизвесноста не е завршена. Но, сега за Ормускиот теснец се разговара за нов режим на пловидба, можни такси, ограничувања и политички услови кои можат повторно да ги нарушат глобалните синџири на снабдување. Пазарите не реагираат само на денешната состојба, туку и на ризикот утре повторно да се појави криза.

Влијанието на пазарот на трудот во САД и слабеењето на американскиот долар

Дополнителен поттик за растот на цената на златото дојде од новите економски податоци од САД. Извештајот на компанијата АДП покажа дека вработувањето во приватниот сектор во јули значително забавило, при што најголем дел од новите работни места биле отворени во здравството. Тоа ги зајакна очекувањата дека американската централна банка (ФЕД) нема да брза со ново зголемување на каматните стапки, што традиционално ја зголемува привлечноста на златото, бидејќи овој благороден метал не носи каматен принос.

Во прилог на златото оди и слабеењето на американскиот долар. Доларскиот индекс остана во близина на двомесечното најниско ниво, откако минатата недела САД и Јапонија интервенираа за да го зајакнат јенот. Според медиумски извештаи, Јапонија продала американски државни обврзници за да ја финансира интервенцијата, а слабеењето на доларот дополнително ја зголеми побарувачката за злато, кое за инвеститорите станува поевтино кога се купува со други валути.

Пониските камати ја намалуваат вредноста на обврзниците, златото е во предност

Во такви сложени околности, златото повторно ја игра својата традиционална улога на „сигурно засолниште“. Кога инвеститорите не се сигурни како ќе се движат акциите, обврзниците или валутите, дел од капиталот го пренасочуваат кон благородниот метал. Златото не носи камата ниту дивиденда, но има една предност што ретко ја губи – довербата дека ќе ја зачува вредноста во турбулентни времиња.

Дополнителен фактор е монетарната политика. Последните економски показатели од САД ги зајакнаа очекувањата дека централната банка на САД, американските Федерални резерви (ФЕД), нема да брзаат со ново зголемување на каматните стапки, а дел од инвеститорите повторно размислуваат и за идни намалувања. Пониските или постабилни камати ја намалуваат предноста на обврзниците во однос на златото, па благородниот метал повторно станува попривлечен.

Зошто централните банки купуваат злато со засилено темпо?

Во исто време, централните банки ширум светот продолжуваат да купуваат злато со темпо какво што не беше вообичаено пред една деценија. Со тоа тие ги диверзифицираат девизните резерви и ја намалуваат зависноста од американскиот долар. Овој тренд трае веќе неколку години и претставува силна структурна поддршка за високите цени на благородниот метал.

Растот на цената на златото е порака и до валутните пазари. Кога инвеститорите масовно купуваат злато, тоа често значи дека се намалува нивната подготвеност да преземаат ризик. Во такви периоди се зголемуваат осцилациите кај доларот, еврото и кај другите водечки валути, а капиталот се движи кон средства што се сметаат за побезбедни.

Последиците се чувствуваат и на берзите. Ако инвеститорите оценат дека неизвесноста ќе потрае, дел од парите се повлекуваат од акциите и се пренасочуваат кон злато или кон државни обврзници. Тоа може да го намали апетитот за вложување во поризични компании и да ја зголеми нестабилноста на светските берзански индекси.

За земјите што увезуваат злато, растот на цената значи и повисоки трошоци за индустријата за накит, електроника и во другите гранки каде што се користи благородниот метал. Од друга страна, земјите што се големи производители можат да остварат повисоки приходи од извоз, што дополнително влијае врз нивните економии.

Што ќе се случува со цената во наредниот период?

Аналитичарите предупредуваат дека цената на златото во наредниот период ќе зависи од три клучни фактори – развојот на кризата на Блискиот Исток, одлуките на ФЕД за каматните стапки и новите податоци за инфлацијата во најголемите светски економии. Доколку овие фактори продолжат да создаваат неизвесност, побарувачката за злато би можела дополнително да се зголеми.

Затоа новото поскапување на златото е индикатор за расположението на глобалните инвеститори. Кога тие масовно купуваат злато, тоа значи дека се очекува период во кој претпазливоста ќе биде поважна од ризикот. А токму таквите сигнали честопати се првото предупредување дека светската економија влегува во понестабилна фаза.

The post ЗЛАТОТО ПАК Е КРАЛ НА ПАЗАРИТЕ Светот повторно бара сигурно засолниште од новата економска неизвесност appeared first on plusinfo.mk.