Македонија веќе подолго време стои на прагот на Европската Унија и народот со нетрпение очекува да почувствува барем дел од толку ветуваните бенифити од нејзината интеграција во Унијата. Економско-правните реформи, исполнувањето на стандардите на Унијата и долгиот процес на ускладување и приближување создаваат привид во јавноста дека под интеграцијата основно се подразбира бирократско-административен процес, чие успешно завршување ќе биде крунисано со моментот на влез во ЕУ.

А всушност точно таму каде што завршува процесот на влез на Македонија во ЕУ почнува нејзината интеграција. И тоа е така, пред сè поради фактот што интеграцијата не е само административен, туку сеопфатен културолошки процес.

Отворањето на границите нема да значи само слободен проток на луѓе и капитал, туку и културолошки наративи и културни влијанија. Тука веќе прашањето не е дали ќе се интегрираме, туку како ќе се интегрираме, и дали во ЕУ влегуваме како културен епицентар или како обична периферија.

Културата е носител на националниот континуитет

Искуствата на малите, а нам блиски европски земји, како Словенија или Хрватска, покажуваат дека културната политика може да биде моќен инструмент за промоција на државноста и на идентитетската посебност. Па дури и повеќе од тоа. Словенија, на пример, систематски инвестираше во културна дипломатија со акцент на современа уметност, како дел од својот европски идентитет. Хрватска, пак, успеа да го капитализира своето културно наследство преку туризмот, создавајќи економска вредност од својата традиција и култура.

Но, Македонија не е ниту Словенија, ниту Хрватска. Ние не само што треба да се интегрираме во Европа, туку истовремено треба да се афирмираме како културен субјект во регион каде што нашето постоење често се оспорува.

Македонската интеграција во ЕУ ќе биде поразлична, затоа што нашите прашања со соседите се подлабоки. Токму затоа, нашата културна политика во овие процеси мора да биде поамбициозна, поинтелигентна, покреативна и поавтентична. И секако сето ова веќе го надминува бирократскиот поим за „културна политика“, ова е културолошка борба за културно и идентитетско позиционирање на отворената европска сцена. Затоа што, суштински, Европа не е бирократија, туку цивилизација.

И токму во таа Европа, во време кога границите полека ја губат својата физичка смисла, државите почнуваат да се мерат по својата културна присутност. Некои тоа го разбираат рано. Други, за жал, предоцна.

Во ваков контекст, културата ќе треба да ја исполни својата најважна функција, да биде носител на националниот континуитет. Ова изискува политичка волја да се мисли за културата како стратешки ресурс и како моќна државотворна алатка, а не како желботека на самобендисани поединци. Сè додека културата ја третираме како социјална категорија, ќе постои огромен ризик да останеме на маргините.

Клучните прашања  се:

– Зошто културата во Македонија функционира како да е сама на себе доволна?

– Зошто институциите повеќе се грижат за своето постоење отколку за своето значење?

– Зошто талентот мора да се снаоѓа, наместо да биде системски препознаен и последично институционално поткрепен?

Одговорот на сите овие прашања е еден – а тоа е поради инерција, поточно поради системската инертност. За волја на вистината, постои видливо раздвижување при расчистувањето на ваквите состојби во некои сегменти од културата во последниве две години, а сепак можеби пребавно и премеко во контекст на преtстоечките предизвици.

Идентитетот се брани со присуство

Како и да е, после или истовремено со реформацијата на гореспоменатите состојби, можеби треба да се размисли за стратегија која активно би го опфатила, или покрила ако сакате, „новиот простор“ кој културно и духовно ни припаѓа нам.

Можеби треба да се размисли за културен простор што не завршува на граница. Можеби идентитетот не треба да се брани само со декларации, туку да се живее преку присуство. Можеби наместо дистанца, потребна е тивка, но постојана поврзаност.

Пример, „Немото оро“ благодарение на беломорскиот спомен, кој одбива да умре, е сочувано како културно наследство и живее, но прикаската за неговото создавање е нераскажана до ден денешен. Ниту дома и ниту надвор, ни филмски, ни театарски, ни телевизиски, ни книжевно. А треба.

„Приспивните песнички“, тивкиот победник во борбата против асимилацијата на македонскиот јазик во минатото, се од истиот регион, а за жал недоволно третирани.

Нашиот институционален однос, или не однос кон т.н „Горно-џумајско револуционерно наследство“, печатените изданија, фотографии, па и филмови, посебно во еден од најтурбулентните периоди во тој крај (1918-1934/5), се исто така еден пример кој заслужува посебно внимание.

Во Солун, во Благоевград, во местата што географски се блиску, а институционално далеку, постојат наши луѓе што создаваат, пеат, сликаат, пишуваат, паметат. Не секогаш гласно. Не секогаш видливо. Но постојат.

За почеток можеби стратегијата треба да си постави две едноставни цели.

– Да создаде културен простор што не завршува на граница, препознавајќи дека идентитетот не е административна категорија.

– Да ја замени дистанцата со присутност.

Во таков систем, уметникот од Солун не би бил „надворешен“. Би бил дел од ист културен тек. Неговата музика не би била куриозитет. Би била репертоар.

За жал, во новата геополитичка реалност за Македонија, времето не e веќе неутрален фактор.

Ако ние час поскоро не создадеме културно присуство во просторот што ни припаѓа по чувство и сеќавање, некој друг ќе создаде наратив во него. Зошто, за разлика од некои други европски приказни, овде идентитетот не е затворено прашање. Овде тој сè уште се отвора, понекогаш тивко, понекогаш наметнато.

И тогаш, можеби, нема да се поставува прашањето кои сме.

Туку, кој нас нè раскажал наместо нас?

The post Геополитика на духот: Цената на нашето отсуство appeared first on plusinfo.mk.