Денеска, на 29 август, навршуваат 30 години од трагедијата кај Берово, кога удари на гром усмртија девет лица, а повредија повеќе од 50 верници собрани кај манастирската црква „Успение на Пресвета Богородица“. За само неколку минути, еден од најмасовните црковно-народни собири во Македонија се претворил во место на паника, пискотници и смрт. Три децении подоцна, Малешевијата ја памети несреќата, а меѓу народот сè уште живее верувањето дека празникот „зел курбан“.

Трагедијата не се случила на самиот празник, на 28 август 1996 година, туку следниот ден, во четвртокот на 29 август. Голема Богородица таа година се паднала во среда, кога православните верници постат, па литургијата била отслужена на празникот, а народниот собир и заедничкиот ручек биле поместени за следниот, мрсен ден. Причината била на трпезата да може да се послужи месо од јагнињата што верниците ги дарувале за здравје. Поместување на народниот собир имало и порано и дотогаш не предизвикувало поголеми противења.

Громови од ведро небо?

Кај црквата, изградена на околу половина километар од Берово, кон Беровското Езеро, тој ден се собрале илјадници луѓе од целата земја. Процените во постарите извори се движат од 10.000 до 20.000 посетители. На ледината околу храмот биле распоредени десетици големи бакарни казани во кои волонтери подготвувале јадење од домати, пиперки и кромид, со овчо и јагнешко месо. Луѓето биле распослани по тревата, околу казаните, покрај оградата и под дрвјата.

Ништо не навестувало дека празничната слика ќе се претвори во катастрофа. Пензионираната новинарка Љубинка Клинчарска, која прва ја јавила веста за „Нова Македонија“, подоцна сведочела дека немало претходна најава за невреме. „Кога удри првиот гром, во 15.05 часот, јас бев внатре во црквата“, раскажала таа. За неколку минути небото се затемнило, удриле громови, се истурил силен дожд, а потоа повторно се појавило сонце. Оттука произлегло и прераскажувањето дека биле погодени од „гром од ведро небо“.

Сведоштвата не се целосно усогласени за бројот на громовите. Клинчарска зборувала за три удари: првиот во дворот на црквата, вториот кај мостот што водел кон храмот и третиот во негова близина. Дарко Гајдов од Скопје, кој тогаш имал 13 години, запаметил два удара. Според неговиот исказ, едниот гром удрил во оградата и продолжил кон оревот, кој се запалил за секунда, додека другиот го погодил просторот со казаните во кои се подготвувал ручекот.

„Сè се случи во пет минути. Небото се затемни, удри гром, истури дожд и се појави сонце“, сведочел Гајдов. Пред неговите очи луѓето почнале да паѓаат и да трчаат на сите страни. Дел од присутните им помагале на повредените, а луѓето со изгореници ги носеле кон Брегалница, која тече во близина на манастирскиот простор. Гајдов рекол дека по она што го видел како момче никогаш повеќе не отишол на народниот собир во Берово. Неговото сведоштво било забележано во репортажа објавена во 2013 година.

Хаос, плач и повици за помош

Во дворот завладеал хаос, а стотици луѓе истовремено се обиделе да се засолнат во малиот храм. „Ако црквата имаше капацитет да собере 100 луѓе, одеднаш внатре имаше можеби и 500“, раскажала Клинчарска за 360 Степени. Во задушливата турканица децата почнале да се гушат, некои не можеле да ги најдат родителите, а од сите страни се слушале плач и повици за помош. Надвор, присутните им давале вештачко дишење на погодените, додека други се обидувале да ги извлечат луѓето од најопасниот дел на дворот.

Девет лица ги загубиле животите. Во постарите извештаи се наведуваат околу 40 или „педесетина“ повредени, додека Клинчарска подоцна ја навела бројката од 52 лица. Беровскиот здравствен дом ги испратил сите расположливи екипи, а целиот медицински персонал бил ангажиран за згрижување на настраданите. Полесно повредените останале во Берово, додека луѓето со потешки повреди биле пренесувани во Кочани.

Во Берово истиот ден пристигнале тогашниот премиер Бранко Црвенковски и министерот Благој Ханџиски. Во општинското собрание бил одржан состанок со локалните власти и полицијата. Во меѓувреме, старата телефонска централа во градот се преоптоварила од повиците на луѓето што сакале да дознаат дали нивните блиски се живи. Клинчарска и нејзиниот колега од Делчево, Васил Маневски, со помош на вработен во тогашната ПТТ успеале вечерта да го испратат извештајот во Скопје, кој следниот ден бил објавен на насловната страница на „Нова Македонија“.

Како се објаснува ударот?

Една година подоцна, Клинчарска и Маневски ја објавиле книгата „Плачеше цела Малешевија“. На речиси 200 страници ги собрале фотографиите, сведоштвата, биографиите на загинатите и разговорите со свештени лица и научници. Клинчарска подоцна предупредила дека приказните за „мистеријата“ го потиснале сеќавањето на вистинските жртви. „Сите заборавија на жртвите. Им ветуваа, но за нив ништо не се направи“, изјавила таа во сведоштво што во 2016 година го пренесе порталот Религија.

Меѓу дел од жителите брзо се проширило верувањето дека поместувањето на ручекот било непочитување на празникот и дека громовите биле „Божја казна“. Други велеле дека Голема Богородица „зела курбан“. Со години кружела и непотврдена приказна дека кај некои од луѓето што седеле под погодениот орев секој 28 август се појавувало црвенило во форма на гранки и оревчиња. Станува збор за народни преданија, без медицинска или друга проверлива потврда. Ударот може да се објасни со ширење на електричната струја низ влажната почва, оградата, дрвото и металните предмети во простор преполн со луѓе.

Трагедијата оставила длабока трага врз сите подоцнежни прослави. Во Берово продолжуваат да се собираат илјадници верници, да се служи литургија и да се подготвува традиционалниот ручек, но прашањето за датумот, посната храна и курбанот останало чувствително. „Утрински весник“ во репортажа од 2012 година забележал засилено полициско присуство и тврдење на домаќините дека празнувањето повеќе не се поместува поради мрсната трпеза. Друг стар извор наведува дека во 2002 година народниот собир повторно бил поместен од среда во четврток и минал мирно. Токму ова несовпаѓање покажува колку споменот, стравот и народните верувања се измешале со фактите.

Но, секоја Голема Богородица, покрај свеќите, молитвите и полните казани, во Малешевијата го враќа и споменот на деветте луѓе што на 29 август 1996 година тргнале на празник и никогаш не се вратиле дома.

The post СЕЌАВАЊЕ НА ГОЛЕМА ТРАГЕДИЈА • ДЕВЕТ ЖИВОТИ ЗГАСНАА ОД ГРОМ ВО БЕРОВО Празнувањето на Голема Богородица и по 30 години раѓа морничави верувања appeared first on plusinfo.mk.