Владимир Путин се чини станува опседнат со идеите на клубот Валдај, елитен тинк-тенк близок на Кремљ, такашто дури редовно им оди на годишните конференции, пишува хрватскиот портал Јутарњи лист во својата анализа на руската надворешна политика и промените во светската геополитичка и идеолошка сцена, од перото на Сњежана Павиќ, реномирана и искусна хрватска новинарка, публицистка и аналитичарка:

Визијата на Владимир Путин за мултиполарен свет е темел на руската надворешна политика уште од неговиот говор во Минхен во 2007 година. Суштината на таа идеја е дека по завршувањето на Студената војна американската доминација постепено слабее, а Русија се обидува да го врати својот изгубен глобален влијателен статус.

Надворешнополитичките потези на Путин во изминатите години, според проруски аналитичари, подобро се објаснуваат преку теоријата на хаосот, отколку преку класичните геополитички модели. Таков став изнесува аналитичарот Антон Барбашин (Anton Barbašin) во анализа објавена за порталот Ридл Русија (Riddle Russia).

Според оваа теорија, „стариот свет“ е неповратно исчезнат. На сцена е неконтролиран хаос, секоја држава функционира како изолиран систем, а војната станува новата нормалност. Барбашин забележува дека ова размислување станало особено популарно меѓу прокремљовските аналитичари по анексијата на Крим и почетокот на војната во источна Украина, пред околу 15 години.

Овие аналитичари се собрани околу клубот Валдаи (Valdai Club) – влијателен тинк-тенк чии годишни конференции редовно ги посетува и самиот Путин. Тие сметаат дека светот повеќе не може да се објасни со концептот на „мека биполарност“, во која Соединетите Американски Држави и Кина се два доминантни пола, а останатите држави се приклонуваат кон едниот или другиот.

Според нивната анализа, во глобалните случувања нема јасен образец или предвидлив ред. Како што пренесува рускиот опозициски портал Медуза (Meduza), новата парадигма најчесто служи како интелектуално оправдување за постојната надворешна политика на Путинова Русија.

Повикување на историјата

Барбашин оценува дека мултиполарноста е идеал, слично како што комунизмот бил идеал за Советскиот Сојуз. Во тој контекст, тој ја толкува и војната во Украина – како обид на Русија да создаде сопствена зона на влијание во свет во кој исчезнале правилата и рамнотежата од времето на Студената војна.

Аналитичарите од клубот Валдаи руската агресија ја прикажуваат како прилагодување кон новиот глобален хаос, за кој веруваат дека не може да се контролира. Дел од ова размислување е и убедувањето дека старите правила веќе не важат и дека единствената гаранција за опстанок и стабилност е воената моќ.

Оттука, според таа логика, станува „разбирливо“ зошто Русија ги прекршува меѓународните договори и меѓународното право и извршува инвазија врз Украина – борејќи се за својот интерес во свет каде, како што сметаат, повеќе не владеат правила, туку сурова сила.

– Нема смисла да се воздржувате од употреба на „било каква неопходна сила“, бидејќи со тоа всушност создавате нови правила и покажувате дали сте способни да бидете голема сила – ја објаснува Барбашин оваа логика. Според неа, само силата ги поставува правилата, а останатите мора да се прилагодат.

Барбашин не гледа противречност меѓу теоријата на хаосот и честото повикување на Путин на руската историја и таканаречените „историски права“ врз туѓи територии. Селективното користење на царската и советската историја, вели тој, создава чувство на континуитет и визија за обнова на некогашната моќ.

Од перспектива на Москва, гледано од 1991 година наваму, токму Западот е тој што ги прекршил старите правила, а не Русија. Според ова толкување, Русија само реагира.

Пораки од Путин

Путин лично ги повтори овие ставови на својата годишна прес-конференција минатиот петок.

– Не се сметаме одговорни за смртта на луѓето во Украина, бидејќи ние не ја започнавме оваа војна – нагласи тој.

Тој додаде дека Русија нема да започнува нови „специјални воени операции“ сè додека Западот, како што рече, „се однесува со почит“ кон Москва.

Путин позитивно се изјасни и за иницијативата на Доналд Трамп за запирање на војната во Украина, истакнувајќи дека Русија е решена да продолжи со разговорите со Соединетите Американски Држави. На прес-конференцијата, тој ги оцени напорите на Трамп како „целосно искрени“ и рече дека „практично се согласил“ со неговите предлози за време на самитот на Алјаска минатото лето.

Европската Унија како пречка

Говорејќи на самит во Киргистан, кон крајот на ноември, Путин предупреди дека Русија е подготвена и понатаму да освојува територии со сила доколку Киев ги одбива условите за прекин на огнот. Овој став го повтори и на состанок со високи воени претставници на 17 декември.

– Целите на специјалната воена операција несомнено ќе бидат постигнати – рече Путин, заканувајќи се дека Русија ќе ги „ослободи своите историски територии“ со воени средства доколку спротивната страна и нејзините странски поддржувачи одбиваат сериозни разговори.

Имајќи предвид дека администрацијата на Трамп сака да „склучи договор“ за Украина и да ги обнови економските врски со Русија, Путин јасно стави до знаење дека Европската Унија сега ја гледа како главна пречка. Сепак, според анализата на Барбашин, Путин верува дека е само прашање на време кога и европската политика ќе се сврти во негова корист. Тој минатата недела изјави дека сегашните европски лидери на крајот ќе ја изгубат власта, по што дијалогот со Русија ќе стане „неизбежен“.

Теоријата на хаосот и внатрешната политика

Кога теоријата на хаосот се применува и на состојбите внатре во Русија, руските аналитичари заклучуваат дека универзални вредности повеќе не постојат и дека моралот нема место во надворешната политика. Според нив, Кремљ е слободен да преземе какви било мерки што ги смета за неопходни за да обезбеди внатрешна стабилност и да спречи глобалните противници да ја искористат наводната слабост на Русија.

Со други зборови, тие ја оправдуваат автократската политика на Путин и го толкуваат светот на начин што најмногу му одговара на рускиот лидер.

The post ЗОШТО ПУТИН Е ОПСЕДНАТ СО ИДЕИТЕ НА КЛУБОТ ВАЛДАЈ? Што носи визијата на Свет во кој силата е единствено правило appeared first on plusinfo.mk.

Го прашавме ЧатГПТ што е заедничко за овие теории и како тие можат напросто да се објанат. Бидејќи, нели, теоријата на хаос многу потсеќа со хаосот во природата кој го предвидел Дарвин на пример. Или со хаосот на тоа како во нашиот мозок се поврзуваат невроните – иако тоа го истражуваат неуролози, а не физичари.

ЧатГПТ се согласува со оваа идеја. Дека сите овие теории можат да бидат „раскажани“ така како да припаѓаат на едно исто стебло. И покрај сè она што ги поврзува е дека тие сакаат да објаснат сè во својата научна област, што би рекле, тие веќе се хибридни и холистички и гломазни. И една многу битна работа, сите теории се бават со работи кои како да излегуваат од нигде-никаде, како што е на пример, самата наша свест.

Еве кои се некои од овие теории:

Теорија на хаос

Оваа теорија ги проучува сложените системи особено оние кои се многу „чувствителни“, на пример, климата. Таа е толку чувствителна на мали нешта, што ако една пеперутка во Мексико ги развие крилјата тоа може да предзивика торнадо во САД. Но, хаотични можат да бидат и обичните нешта. На пример, ако играте билијард со три или повеќе топчиња секој пат ќе ви треба различна равенка за да пресметате каде ќе одат топчињата.

Биоцентризам

Хаосот од претходната теорија нè носи до непредвидливоста на предметите, телата…и до биоцентризмот. Тоа е кога научниците веруваат дека многу е битно како живите организим го доживуваат светот и врските меѓу себе со средината. Ова е прилично контроверзно гледиште, но имаше свои можни докази во квантната физика каде се вели дека реалноста не е таква каква што ја гледаме туку дека преку нашите сетила ние ја халуцинираме реалноста која пак е – квантна пена.

Фрактали

Сета оваа сложеност на биоцентризмот не значи дека не постои хармонија во природата. Ова нè носи до истражувањата на Манделброт кој открил дека многу често различни обрасци, на пример во водата или во каков било природен процес се повторуваат. И не само што се повторуваат тие како да се вгнездени копии самите на себе кои како кукли бабушки можат да влегуваат во себе. На пример, сликата на нашата галаксија може да е многу слична со целиот кластер на галаксии ако зумираме нанадвор, а пак многу слична и на образецот на срцевиот мускул ако зумираме навнатре.

Деконструктивизам во филозофијата

Овие фрактали сепак значат дека односот на некој предмет со неговата околина и не е толку туѓ. Каква околина, таков човек и обратно. Тоа значи дека сè зависи од контекстот? На вакво мнение бил Жак Дерида, француски филозоф и јазичар, кој рекол дека целиот свет е како еден контекст, односно текст и дека ако сакаме да дојдеме до вистина ќе мора некако да го растргнеме тој текст. На пример, да го деконструираме.

Теорија на игри (гејмификација)

Деконструктивизмот станал популарен во 80тите. Но, негде во 60тите веќе имало една друга теза, овојпат во математиката, која може, без да се уништува ништо, да провери дали и како еден организам или атом на пример, може да преживее во својата средина. Математичарот Џон Конвеј направил правила кои се играат на обична шаховска табла каде на пример засадувате едно цвеќе, но не сите полиња околу него имаат вода за тоа да преживее. Што мислите, ќе расте ли цвеќето?

Математичарите биле изненадени дека по одредено време, ако ги обоите полињата на таблата каде расте живот добивате некаква форма која личи на фрактал. Е таква е „играта на животот“.

Невронски мрежи

Оваа прилично нова теорија ја преселува „играта на животот“ ама внатре во нашиот мозок. Се истражува како комуницираат невроните и како воопшто доаѓа до свеста кај човекот. Моделите се математички, а најинтересното е што се предвидува дека свеста може да почне од некои мали правила кои ќе ги си постават два неврони. Правилата стануваат посложени и посложени и се добива систем која станува свесен.

Најинтересното? Можете да почнете со било кое правило и да направите своја невронска мрежа. Ви треба само компјутер за да го пишете првото правило, а потоа алгоритам да го развива. Голем дел од луѓето кои ја развиваат оваа теза се оптимисти дека на пример, на овој начин и компјутерите можат да станат свесни.

Нели, вештачката интелигенција ќе ја достигне сингуларноста во 2054 година, како што предвиде Реј Курцвајл.

Антропски принцип

Антропос значи човек на старогрчки, а кога група астрофизичари ќе почнаат да бараат човечност во универзумот, тоа значи дека уште ја развиваат својата теорија. Но, нивниот концепт вели дека не само човекот и свеста, туку и за самиот универзум да постои треба да се исполнат некои основни услови – услови од самата средина. Под услови тие подразбираат некои константи, на пример, брзината на светлината да ја има таа и таа големина, или Земјата да биде точно оддалечена од Сонцето толку и толку километри за да може да се појави свесниот живот на неа.

Интерсубјективизам

Тука се поставува прашањето дали се поважни условите за живот или самиот организам? Можеби една филозофска теорија, наречена интерсубјективизам го дава одговорот. Таа вели дека вистината се наоѓа меѓу нашето лично мислење и видување и она што е објективната реалност на средината. Што значи, не е ниту кокошката, ниту јајцето, туку една игра меѓу двете.

Будизам

Ова нè носи право во проблемот на многуте религии – дали човек има своја волја или Бог му предодредил судбина? Будизмот можеби има едно решение кое наликува на теориите на овој список. Таму се вели дека човек е исто што и Бог, односно дека сè, целата природа е Бог, па оттука, што и да направи човекот е кармички поврзано со волјата на Бог. Со други зборови, не може да се оддели оној кој го прави нештото, од самото нешто.

Интересно е што овој принцип на карма има одѕив во работата на Карл Јунг во психологијата. Тој го нарекува синхроницитет – кога коцките ти се склопуваат и сè што се случува има некоја позадинска смисла која се согледува откако ќе помине одредено време.

Екологија

А каде е дебата за човекот и средината, ако не ја спомнеме токму животната средина? Порастот на екологија и еколошките теории во последните децении како да се поклопува со сите претходни теории. Дали природата е способна да го „лапне“ човештвото ако „почувствува“ дека е премногу загрозена од напливот на ѓубре со кое ја загадуваме? Според некои теории, планетата е толку силна што зелените жили на растенијата можат да пробијат низ каква била пластика или отпад.

Дарвинизам

Причината зошто дарвинизмот е ставен на оваа листа е дека тој исто така се бави со организмот и неговата можност да се адаптира на условите на средината. Природната селекција денеска е веќе докажана теорија. Значи, организмот ќе преживее, но ќе еволуира во некој нов организам. Постојана промена.

Теорија на струни и на мултиверзум

Овие две теории во физиката се само дел од многуте кои сакаат да направат целосна слика за универзумот. Да ја спојат гравитацијата на Ајнштајн со квантната механика на Макс Планк кои некако, на чуден начин, се поврзуваат преку феноменот на црните и црвјите дупки, каде ионака законите на денешната физика бидуваат скршени.

Тоа што е интересно е дека теоријата на струни вели дека и најмалиот атом не е атом, туку обично ластиче кое вибрира, а дека најголемата галаксија е исто така ластиче – само поголемо. Тоа личи на теоријата на фракталите каде сè се повторува во природата.

Во случајот со теоријата на мултиверзумот, таа вели дека можат да постојат бескрајно многу универзуми како нашиот, но со различни правила во него. Тотално различна средина. Сè е возможно.

А дури кога два од тие универзуми како големи меури се судриле еден со друг, тогаш настанал Биг Бенг – големата експлозија од која почнало сè.

The post НИШКАТА КОЈА ГИ ВРЗУВА НАЈМОДЕРНИТЕ НАУЧНИ ТЕОРИИ Ако не можеш да го објасниш на просто, не го знаеш ни на сложено! appeared first on plusinfo.mk.

Вистина ли е дека пеперутка која мавта со крилјата на Балканот може да предизвика ураган во Америка? Теоријата вели дека малото влијание врз системот може да има големи и непредвидливи последици на друго место и во друг момент. Всушност, секој ред може да стане хаос, вели Небојша Васовиќ, професор по механика,  во разговор за српската телевизија.

Теорија на хаосот. Нова дисциплина која сака да го предвиди однесувањето на системите кои што се…непредвидливи. Тука спаѓа нашето срце, но и сончевиот систем, кој има граница на предвидливост од 100 милиони години. По таа бројка, ние не знаеме како ќе се движат планетите.

Теоријата е математичка. Тоа значи дека постојат равенки кои совршено добро би го предвиделе сето однесување, но…токму овие нешта, како човековото срце прават равенките секогаш да даваат различен резултат, особено кога на компјутер ќе пробате да направите нивна симулација.

Земете го цревото кое го имате во вашиот двор, пуштете ја водата на најјако и гледајте како тоа хаотично прска на сите страни. Не постои математичка равенка која може точно да определи кај ќе заврши цревото на крај.

Заврзете топче на еден конец и нишајте го. Да се пресмета ова е лесно. Физичарите имаат равенка за хармоничното движење. Но, сега на конецот додајте уште едно топче измеѓу. Равенката станува премногу сложена поради хаотичното движење. На пример, земете три планети наместо две и пробајте за нив да ги пресметате Њутновите равенки. Невозможно. Барем засега.

Сепак, постојат, одредени обрасци скриени во хаотичното однесување кои науката може да ги препознае, вели Васовиќ. На пример, во случајот со трите планети може да се предвиди нивното движење, но за кратко време. Слично е со три или повеќе топчиња билијард на пример. Ко

Како дојдовме до оваа теорија? Сѐ започна, вели професорот Васовиќ, не толку одамна во 1961 година, кога метеорологот Едвард Лоренц, користејќи новововедени компјутери, се обиде попрецизно да го предвиди времето.

Лоренц, вели тој, создал математички модел кој, почнувајќи од збир на броеви за да го претставува времето во даден момент, можел да ги „предвиди“ временските услови неколку минути однапред.

– Лоренц се надевал дека кога ќе започне оваа компјутерска програма, таа ќе дава долгорочна временска прогноза преку серија последователни краткорочни временски прогнози. Резултатот од првата краткорочна временска прогноза ќе биде „влез“ за вторага краткорочна прогноза, за трета и така натаму. Секој нов компјутерски циклус би водел до подолги и подолги временски прогнози – вели Васовиќ.

Низата на точни последователни кратки прогнози би се претвориле во точни дневни прогнози, а овие во точни неделни прогнози. Аха, значи конечно би го решиле проблемот на метеоролозите.

– Еден ден, Лоренц решил да го повтори процесот на едно од неговите предвидувања. За да заштеди време – вели професорот Васовиќ – тој ги променил почетните вредности на својата пресметка и почнал од резултатите на средината на првиот краток циклус.

По паузата за кафе, тој се вратил и открил нешто сосема неочекувано: новиот сет на резултати брзо почнал драстично да отстапува од стариот. Што ли тргнало наопаку? Како може истиот алгоритам, базиран на иста равенка, со исти влезни вредности да даде различен резултат?

Според професорот Васовиќ, Лоренц набрзо сфатил дека компјутерот ги снима резултатите со три децимални места, заокружувајќи ги броевите од шест децимални места.

Втората компјутерска пресметка започна со бројот 0,506, а првата пресметка го користела бројот 0,506127 на тоа место. Првичните бројки, т.е. временските услови за двете пресметки биле речиси идентични, но резултатите од двете временски прогнози биле сосема различни.

– Лоренц на тој начин, вели професорот, стигнал до самото „срце“ на теоријата на хаос. Во системи кои се однесуваат „убаво“, без хаотични ефекти, малите разлики произведуваат само мали разлики. Равенките на Лоренц сепак „произведоа“ грешки кои постојано растеа со текот на времето – објаснува Васовиќ.

Според Лоренц, тоа значело дека малите грешки во мерењето на метеоролошките податоци остануваат мали за многу кратко време, а потоа незапирливо растат во големина, додека целосно не ја уништат временската прогноза.

Лоренц, рече тој, го илустрирал овој ефект со изјавата дека „едно замавнување на крилата на пеперутката на една хемисфера може да предизвика ураган на друга хемисфера“ и оваа алегорија останала во историјата на науката.

Клучот во теоријата е следното. Брзината со која се збираат овие разлики, кои потоа на долг рок ќе направат да добиеме сосема нов резултат е наречена „хоризонт на предвидување“. За секој систем, знаеме до колку време тој е стабилен, а по колку време веќе пресметките нема да се точни.

За времето, на пример, тоа е околу седум дена. Затоа повеќето веб-сајтови кои денес ја превидуваат климата се држат до овие кратки предвидувања. Но, има напредок. Пред шеесет години, временските прогнози можеле да се сметаат за веродостојни само за наредните 18 часа.

Сепак, многу од системите допрва треба да бидат проучувани. За нивната сложеност веројатно од голема помош ќе ни бидат суперкомпјутерите и вештачката интелигенција, па можеби преку технологијата ќе успееме да го прошириме овој „хоризонт на предвидливост“ малку повеќе.

На пример, за да дознаеме што ќе се случи со нашиот Сончев систем по првите 100 милиони години, кога тој ќе постане хаотичен.

The post ЕФЕКТОТ НА ПЕПЕРУТКАТА Едно замавнување на крилјата во Македонија може да предизвика ураган во Америка appeared first on plusinfo.mk.