Една од таквите приказни е онаа за Словените „од зад Карпатите“: претставата дека во VI и VII век големи популации од источна и североисточна Европа се придвижиле кон Дунав и кон Балканот и постепено го промениле етно-јазичниот состав на регионот, ги поминале Карпатите и за неколку децении ја населиле и асимилирале практично цела Југоисточна Европа.

А што се случило со оние што биле таму? Каде се некогашните Германци, Илири, Траки, Македонци, Дакијци, Пајонци  и Панонци и останатите староседелски популации? Историјата вели – исчезнале од приказната. Таков демографски процес би требало да остави археолошки и демографски траги; прашањето е колку од тие траги навистина ги имаме и како треба да ги толкуваме. Та белким не ги проголтала земјата, што би рекол Ѓорѓија Пулевски.

Секако, за секој од овие проблеми постојат објаснувања. Словените доаѓале постепено. Доаѓале во помали групи. Потоа доаѓале други. И повторно други. И така, на крајот, некаде до IX век – пристигнале. Како некаде на исток да имало непресушно изворче на Словени, кои доаѓале и колонизирале се пред себе.

Јорданес и географијата што не сака да се вклопи во „официјалната“ приказна

Тоа е приказна која звучи едноставно, а луѓето просто сакаат едноставност. Но, за некои, ова е можеби и премногу едноставно. Почесто и почесто, луѓето ги тргнуваат политичките очила од XIX век и повторно ги гледаат изворите, географијата, археологијата, јазикот и генетиката… И така, оваа едноставна приказна станува многу посложена.

Да почнеме од изворите. Јорданес е еден од најраните извори што ни даваат географски опис поврзан со Словените. Всушност, од аспект на историските извори, Јорданес е единствен кој нуди реални маркери – во вистинското време, т.е. околу VI век. Во својот познат труд „Getica“ од VI век, готскиот хроничар Јорданес го опишува просторот поврзан со Словените. Тој ја споменува Висла на север, Днестар на исток и Мурсијанското Езеро или Мочуриште (Mursianus Lacus/Stagnum) на југ. Понатаму наведува дека „лево на север“ од Мурса се наоѓаат Алпите. На начинот на кој ги гледаме мапите, очекувано е „лево на север“ да е – северозапад.

И тука се појавува еден необичен проблем.

Современата интерпретација вообичаено бара под „Алпи“ да се подразбираат – Карпатите, тврдејќи дека „вообичаено било во тоа време, сите поголеми планини да се викаат Алпи“. Но, ако ги ставиме Карпатите наместо Алпите, добиваме прилично чудна географска конструкција: издолжен и тесен простор со основа од околу 150 километри и височина од околу 1000 километри. Исклучително неприродно населен народ. Како да се населувал по автопат.

Затоа, покрај загатката Алпи – Карпати, од играта се исфрла уште еден маркер, за да се добие поприроден простор за живот на еден народ. Исчезнува Висла. Реката која Јорданес ја споменува во истиот опис одеднаш престанува да биде важна за реконструкцијата на просторот. И така, постепено се создава денешната слика: словенската прататковина се преместува некаде во Западна Украина, зад Карпатите.

Што ако Алпите на Јорданес навистина се Алпите, а не Карпатите?

Ова, само по себе, не е доказ дека Јорданес мислел на Алпите, но покажува колку реконструкцијата зависи од идентификацијата на неговите географски називи. Па така, спомнувањето на Дакија во истата книга, бара да ја лоцираме географски прецизно, како што ја знаеме денес. Што ако Јорданес згрешил за Дакија а не за Алпите? Да речеме – не направил толку голема грешка? Што ако под Алпи навистина мислел на Алпите? И што ако Мурса навистина е Мурса – античкиот град на местото на денешен Осиек, наместо некоја непозната хипотетичка локација во Романија?

Одеднаш географијата добива сосема поинаков облик. Мурса ги има вистинските Алпи северозападно од себе. Наместо чуден триаголник, добиваме природен географски простор кој ги поврзува Панонија, Средниот Дунав, подножјето на Алпите и Подунавјето.

И тука не станува збор само за тоа дали една точка на картата е поместена сто или двесте километри. Зборуваме за поместување од илјадници километри. Ако ја поместите Мурса, ја поместувате и целата приказна. Иако, во Европа, ете нема друга Мурса – освен Осиек!

Овде се поставува едно едноставно прашање: Зошто да му веруваме на модерното прекројување на картата повеќе отколку на самиот антички автор? Неговите пишувања главно се базираат на преписи и скратувања на веќе познатата историја, главно пишувана од Римјаните и по нешто од Хеленистичкиот период. Но, генерално, овие први историчари користеле два термини за Карпатите: Carpates или Montes Serrorum. Целата „грешка“ на Јорданес наводно е базирана на друг историски извор, односно, Певтингеровата табла, каде стои Alpes Bastarnicae. Но, дури и тој извор, јасно ги издвојува со до квалификатор Bastarnicae, токму за да посочи дека тоа не се Алпите. Тоа би му дошло како „Балкански Ерусалим“. Квалификаторот „Балкански“ јасно кажува дека не е оригиналниот Ерусалим.

И маркерите Прокопиј и на Маврикиј не водат „зад Карпатите“

Дела со одредена важност за оваа тема се „За Војните“ на Прокопиј (Procopius Caesariensis) и „Стратегикон“ на Маврикиј (Flavius Mauricius Tiberius Augustus). Тие даваат определен маркер, но и тој маркер никако не води „зад Карпатите“. Кај Прокопиј има куса забелешка: „Словените (Склавините) живеат на другата страна на Дунав, и постојано преминуваат преку реката на византиска територија“.

Зар ова значи дека во VI век Словените се некаде во Украина? Кај Маврикиј, животните простори на Словените се веднаш долж реката Дунав и нејзините притоки, меѓу кои и – Морава. Тоа е сè од правовремените извори. Кој точно кажува за „Западна Украина“? Но, да видиме, што имаме подоцна…

Што вели летописот на монахот Нестор?

Интересно е што слична географска насока се појавува и во еден многу подоцнежен извор. Не може сосема јасно да се каже дали монахот Нестор од XIII век имал сознанија за пишувањата на Јорданес. Но, во најстариот источнословенски пишан споменик, „Повест временных лет“ („Повест на минатите години“), познат како Несторов летопис, составен на почетокот на XII век, Нестор ја поврзува најстарата словенска татковина со просторот околу Дунав.

Во овој летопис, долниот и средниот тек на Дунав имаат посебно место. Се издвојуваат и простори поврзани со Осиек и сo Сремска Митровица, од каде што Словените, според  Нестор, се движеле кон север и кон исток – кон Киев. Внимавајте, не од североисток кон југозапад – туку обратно! Нестор ја лоцира прататковината на Словените практично на Балканот.

Повторно, треба да бидеме внимателни: Нестор не пишува во VI век и неговото сведоштво не може автоматски да се третира како непосреден доказ за состојбите половина милениум порано. Но, во комбинација со Јорданес, станува релевантно и интересно што два временски оддалечени извора го насочуваат вниманието кон Балканот како прататковина на Словените.

Историјата и лингвистиката со иста порака: матицата е тука, на Дунав и на Балканот!

Ова многу подобро го објаснува и еден секундарен момент од „Getica“. Просторот на Словените, Јорданес го опишува како огромна територија. Не како мала земја некаде во Западна Украина. Впрочем, и самата старословенска етимологија го открива тоа: зборот Украина изворно значи „покраина“, „краина“ или „на крајот“ – периферија, а не центар на еден свет! Зошто подоцнежните Словени (Украина е именувана така околу 12 век), би ја нарекле „крајна“ или „гранична“?

Историјата и лингвистиката повторно ни праќаат иста порака: она што подоцна е прогласено за „прататковина“ на исток, за старите Словени било само далечниот крај на нивниот огромен простор, кој својата матица ја имал тука, на Дунав и на Балканот.

Значи, дали навистина мора целата словенска приказна да започнува зад Карпатите?

Во следното продолжение: ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (2) Зошто замислуваме невозможна „голема преселба “ на Словените, наместо процес на вековно движење и мешање на народите?

The post ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (1) Што ако прататковината на Словените не се Карпатите, туку Балканот? appeared first on plusinfo.mk.