Србија влегува во една од најнеизвесните изборни трки во последната деценија и половина. Главниот одбор на Српската напредна странка (СНС) едногласно одлучи Александар Вучиќ да биде носител на листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ и кандидат на партијата за иден претседател на Владата. Вучиќ најави дека предвремените парламентарни избори ќе ги распише најдоцна на 9 или 10 септември, што го отвора патот гласањето да се одржи на 25 октомври.

Одлуката практично го претвора парламентарното гласање во политички тест за самиот Вучиќ, кој доминира во српската политика од доаѓањето на СНС на власт во 2012 година. Тој најави дека по завршувањето на планираните државни обврски и странски посети ќе поднесе оставка од функцијата претседател на Србија. Доколку листата што ја предводи обезбеди парламентарно мнозинство, неговата намера е да се врати на функцијата премиер, која веќе ја извршуваше од 2014 до 2017 година.

Противници на Вучиќ и студентите и опозициските партии

На спротивната страна најсериозен предизвикувач повеќе не се класичните опозициски партии, туку студентското движење, создадено во политичката криза што следуваше по уривањето на натстрешницата на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, при што загинаа 16 луѓе. Студентските протести прераснаа во пошироко антивладино движење, со барања за утврдување одговорност, борба против корупцијата и подобро функционирање на институциите. Студентите соопштија дека нивната изборна листа со 250 кандидати е подготвена со месеци, но имињата ќе ги објават по официјалното распишување на изборите.

Третиот сегмент на изборната сцена го сочинуваат традиционалните опозициски партии, а нивната стратегија сè уште не е целосно дефинирана. Партијата на слободата и правдата на Драган Ѓилас разговара за моделот на настап, додека околу Народното движење на Србија се групираат Ново лице Србије и Еколошки устанак.

Социјалистичката партија на Србија останува посебен фактор со неколку проценти поддршка и потенцијално важна улога при составувањето мнозинство. Така, главната дилема за опозицијата е дали повеќе листи ќе мобилизираат поширок круг гласачи или ќе доведат до расцепкување на гласовите.

Анкетите поделени како и конкурентитe

Анкетите во моментов не дозволуваат сигурна прогноза за победникот. Најновото теренско истражување на Faktor Plus, спроведено во август и септември на примерок од 1.200 испитаници, на СНС му дава 47,2 проценти од определените гласачи, а на студентската листа 31,5 проценти. СПС е на 4,9 проценти, коалицијата предводена од ССП на 3,6 проценти, а групацијата околу Народното движење на Србија на 3,4 проценти. Според ова мерење, СНС би се наоѓал во близина на можноста самостојно да обезбеди парламентарно мнозинство.

Но, други истражувања даваат сосема поинаква слика. CRTA и Democracy Action Lab на Универзитетот Стенфорд во истражување спроведено од 10 до 24 јуни, лице в лице со 2.324 полнолетни граѓани, утврдија дека меѓу определените гласачи студентската листа има 44,9 проценти, СНС 35,7, а СПС 3,8 проценти. Истото истражување покажа дека околу 60 проценти од граѓаните и натаму ги поддржуваат протестите. Во јулското истражување на NSPM, пак, разликата беше многу помала: студентската листа 39,6 проценти, а СНС 37,5 проценти.

Затоа анкетите треба да се читаат со голема претпазливост. Разликите меѓу нив се преголеми за да се објаснат само со статистичката грешка и веројатно произлегуваат и од различната методологија, дефинирањето на определените гласачи, процената на излезноста и политичкиот момент во кој е спроведено истражувањето. BIRODI неодамна направи модел врз основа на повеќе анкети и претходни изборни резултати и процени распон од 45,9 до 51,1 проценти за студентската листа и од 36,3 до 40,9 проценти за листата на СНС. Самата организација нагласува дека тоа не е класична анкета ниту прогноза на конечниот резултат, туку аналитички модел на можен исход.

Вучиќ ќе ја вoди кампањата на средби со граѓаните

Оттука, веројатно најважната бројка на изборите нема да биде почетниот рејтинг на СНС или студентите, туку излезноста. Faktor Plus измерил дека 64 проценти од испитаниците сигурно би гласале, додека моделот на BIRODI претпоставува околу 4,13 милиони гласачи и поголема мобилизација на младите и досегашните апстиненти. Висока излезност со силно учество на младите потенцијално ѝ одговара на студентската листа. СНС, пак, располага со развиена партиска инфраструктура и со дисциплинирано гласачко тело, што традиционално е голема предност во изборна кампања.

Вучиќ веќе ја најави основата на својата кампања. Наместо голем број класични митинзи, планира поголем акцент на непосредни средби со граѓаните и на социјалните мрежи, со четири големи собири во Белград, Нови Сад, Крагуевац и Ниш. Во економскиот дел може да се очекува нагласување на инвестициите, инфраструктурата, платите и пензиите, додека политичкиот дел веројатно ќе биде концентриран околу стабилноста, државните и националните интереси и искуството на владејачката структура. Вучиќ најавува и радикално помала влада – премиер и најмногу 12 министри – како дел од пораката за поефикасна извршна власт.

Студентите нема да можат да се „возат“ само на протестната енергија

Студентската кампања ќе има поинаква логика. Нејзиниот најсилен капитал се протестната енергија, младите гласачи, универзитетската средина и темите за корупција, одговорност и институции. Но студентската листа ќе мора да одговори и на прашања што досега беа помалку присутни во протестите: економска политика, Косово, европските интеграции, односите со Русија и Кина, социјалната политика и составот на евентуалната влада. Аналитичарите предупредуваат дека особено важни ќе бидат гласачите кои сакаат политичка промена, но истовремено стравуваат од економска и институционална нестабилност.

Голема тема ќе бидат и условите во кои ќе се одвива кампањата. Опозицијата и невладините организации подолго време бараат ревизија на избирачкиот список и спроведување на препораките на ODIHR, а спорот околу пристапот до медиумите и употребата на државните ресурси веројатно повторно ќе биде дел од изборната битка.

Изборите ќе бидат борба на два света

Политичката поларизација е исклучително висока: истражувањето на CRTA покажува големи разлики во ставовите меѓу граѓаните кои се информираат од провладини медиуми и оние кои следат критички медиуми или социјални мрежи. Тоа значи дека Србија во кампањата ќе има не само судир на политички програми, туку и борба за две многу различни интерпретации на состојбата во земјата.

Според сегашните показатели, затоа би било прерано да се прогласи фаворит. СНС влегува во изборите со Вучиќ како најпрепознатлива политичка фигура, силна организација и долгогодишно искуство во изборни кампањи. Студентската листа располага со значителна општествена мобилизација и, според дел од истражувањата, потенцијал да стане најсилната поединечна изборна листа. Традиционалната опозиција и СПС можат да бидат пресудни ако ниту еден од двата главни блока не обезбеди мнозинство.

Затоа 25 октомври, доколку изборите бидат распишани според најавениот календар, може да донесе трка во која за конечниот исход ќе решаваат излезноста, мобилизацијата на неопределените и бројот на гласови што ќе останат под изборниот праг.

The post СРБИЈА НА 25 ОКТОМВРИ ЌЕ ИЗБИРА МЕЃУ ВУЧИЌ И ПОБУНЕТИТЕ СТУДЕНТИ Какви се шансите на главните актери? appeared first on plusinfo.mk.