Последното продолжение на овој фељтон е посветено на напорите на бугарската историографија да го преземе историскиот политоним „Бугари“, за да изгради царски наратив и истовремено да ги прогласи Бугарите за единствен наследник на целиот словенски масив на Балканот.

Во современиот политички и академски дискурс на Балканот, историјата честопати престанува да биде наука за минатото и се претвора во политичко пребарување по клучни зборови (keyword search). Наместо критичко толкување на контекстот, сведоци сме на еден агресивен етно-автоматизам кој функционира по принципот на софтверски алгоритам: секаде каде што во некој средновековен или рано-нововековен документ ќе се појави зборот „Бугарин“ (или некоја негова лингвистичка варијација), официјалната бугарска историографија тоа по автоматизам го прогласува за доказ за современ етнички континуитет.

Но, кога ќе се подигне филтерот на научната критика, се открива една фасцинантна вистина: поимот „Бугарин“ низ европската и балканската историја бил вистински магнет за семантички деформации, социјален пејоратив и правни трансформации кои немаат никаква врска со национален или етнички идентитет.

Како од еретик и социјален изрод се станува правна категорија?

Еден од најрадикалните, но методолошки исклучително поучни примери за семантичка деформација на овој поим нè води директно во средновековна западна Европа. Во 11 и 12 век, под влијание на Богомилското движење кое се ширело од Македонија и Бугарија кон Франција, на Западот се појавува терминот „Bougre“ – дериват од латинскиот „Bulgarus“. За тогашната Римокатоличка црква, за која најмалку што може да се рече е дека богомилите ѝ биле омразени, секој еретик кој го оспорувал папскиот авторитет станал „Бугарин“ – аналогно на фактот дека ересот доаѓа од областите каде што постоеле бугарските царства.

Како што се заострувала инквизицијата, така зборот Bougre во старофранцускиот јазик станал тежок пејоративен поим. Тој целосно го изгубил географското или етничкото значење, а станал синоним за морален разврат, неприродни гревови, па дури и за содомија. Преку Норманите, овој социјално деформиран термин преминува во средновековна Англија, каде што англо-норманскиот француски јазик бил јазик на администрацијата и судството. Низ вековите на правна пракса, зборот ја доживува својата финална трансформација во англискиот јазик во форма на зборот „Bugger“, односно правниот термин „Buggery“ (кој со познатиот закон „Buggery Act“ од 1533 година во времето на Хенри VIII станал кривично дело казниво со смрт).

И доаѓаме до интересниот момент. Апсурдот на етно-автоматизмот излегува на виделина токму тука. Ако слепо го примениме методот на официјална Софија – дека секое споменување на терминот во архивите означува етнос – тогаш бугарската наука би морала да ги присвои сите средновековни и рано-нововековни осуденици за блуд и содомија пред британските судови, каде што со векови биле водени под правната одредница „Buggery“ (неспорно, звучи како Бугари, и е директна корупција на „Bulgarus“). Самиот факт што тие свесно го одбегнуваат овој филолошки факт, додека истовремено се фаќаат за секоја друга слична одредница во историските документи, ја докажува нивната селективна научна нечесност.

Социјалниот печат во Отоманската Империја

Семантичките деформации не се случувале само на Западот. Внатре во Отоманската Империја, во текот на 17, 18 и во почетокот на 19 век, терминот „Бугарин“ поминал низ сериозна социјална редукција. За голем дел од западните патеписци, дипломати, но и за самата отоманска администрација, зборот „Бугарин“ често не означувал етничка припадност во модерна смисла, туку социјална класа. Тоа бил синоним за сиромав, православен, рурален земјоделец или овчар кој зборува словенски јазик.

Ова одело во контраст со поимот „Грк“, кој во тогашниот систем на Рум-милетот (верската заедница под Цариградската патријаршија) означувал граѓанин, трговец, учен човек или свештеник, без оглед на неговото реално етничко потекло. Кога европските патеписци забележувале дека некое село е „бугарско“, тие често ја опишувале неговата социјално-економска и класна структура, а не националната самосвест на жителите, која во тој период сè уште не била оформена во современ национален дух.

Двојниот стандард: „Бугарин“ наспроти „Македонец“

Тука доаѓаме до најдлабокиот методолошки проблем и очигледниот двоен аршин на бугарската историографија. Имено, терминот „Македонец“ низ историјата имал многу постабилен, почист и линеарен развој. Тој никогаш не развил социјални девијации како „Burglar“ т.е. не станал синоним за криминалец на Западот, ниту пак означувал специфичен социјален сталеж во Отоманската Империја. Најголемата историска „стапица“ за поимот Македонец е административна – византиската Тема Македонија (која географски се наоѓала во Тракија), каде што критичкиот историчар веднаш препознава воено-административен, а не етнички епитет. Секако, и во Македонија ќе најдете луѓе што ќе откријат дека „тоа се македонци по род“. Не сме исклучок.

Но, погледнете ја асиметријата во толкувањето:

Кога во историските извори ќе се појави терминот „Бугарин“, тој за бугарската наука секогаш и без исклучок е етнички. Тоа е „чедо на Аспарух“ и – крај!  Дури и кога контекстот јасно укажува на социјален статус, верска деноминација, верски ерес или географска администрација (како византиската Тема Бугарија со центар во Скопје).

Но, кога во изворите (особено во 19 век) јасно и недвосмислено ќе се појави терминот „Македонец“, тогаш истата таа наука го менува аршинот за 180 степени. Одеднаш, критичката мисла кај нив „проработува“ и тие тврдат: „Чекајте, ова е само географско маркирање, тоа се всушност Бугари од регионот Македонија“. А кога јасно ќе излезе „македонски народ“ или „македонски јазик“ од архивите – тоа е „комунистички фалсификат“, па макар бил во библиотека во Единбург.

Методолошки салто-мортале и политички инженеринг

Овој методолошки салто-мортале покажува дека официјалната бугарска теза не почива врз научни принципи, туку врз политички инженеринг. Тие од социјалниот и криминалниот поим (како „Bougre/Burglar“) прават етнос, додека од јасните регионални и рано-национални артикулации на Македонците се обидуваат да направат обична географска етикета.

Историјата е премногу комплексна за да се чита низ призмата на евтин националистички редукционизам. Додека бугарската наука продолжува некритички да го присвојува секое писмено преостанато „Б“ низ европските архиви, вистинската наука со презир гледа на ваквите манипулации.

Поимот „Бугарин“ во средниот век поминал низ такви семантички деформации што неговото механичко лепење на денешната национална матрица е еднакво на тврдењето дека средновековниот криминален свет на Лондон бил составен од балкански доселеници. Време е историјата да им се врати на историчарите со критичка мисла, а политичките митови да останат таму каде што припаѓаат – во минатото.

Крај на фељтонот

ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (1) Што ако прататковината на Словените не се Карпатите, туку Балканот?

ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (2) Зошто замислуваме невозможна „голема преселба“ на Словените, наместо процес на вековно движење и мешање на народите?

ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (3) Како Македонците станаа луѓе без корен, чии предци го препливале Дунав со трски во устите

The post ЗАБРАНЕТА ИСТОРИЈА (4) Терминот „Бугарин“ или – магнет за семантички деформации appeared first on plusinfo.mk.