„АИ не е алатка. Таа е агент.” Со оваа реченица израелскиот историчар и филозоф Јувал Ноа Харари ја отвора својата визија за иднината и предупредува дека човештвото се наоѓа пред најголемата технолошка пресвртница во својата историја. Наместо да ја гледаме вештачката интелигенција како уште една моќна машина, треба да сфатиме дека првпат создаваме ентитет способен сам да учи, да носи одлуки и да создава нови идеи, вели Харари во интервју за „Фајненшл тајмс”. Според него, токму тоа ќе го одреди изгледот на светот во следните пет децении.

Јувал Ноа Харари е израелски историчар, професор на Еврејскиот универзитет во Ерусалим и еден од најчитаните современи автори. Светска слава стекна со книгата „Sapiens”, а потоа следуваа „Homo Deus”, „21 Lessons for the 21st Century” и „Nexus”, дела во кои ги анализира историјата на човештвото, иднината на цивилизацијата и опасностите што ги носи експлозивниот развој на вештачката интелигенција. Неговите книги се преведени на десетици јазици и се продадени во милиони примероци.

 АИ веќе го „хакирала” оперативниот систем на човечката цивилизација?

Харари смета дека најголемата заблуда е АИ да се споредува со атомската бомба или со компјутер. „Атомската бомба не може сама да одлучи кого ќе бомбардира. АИ може сама да донесува одлуки, да учи и да се менува”, вели тој. Токму затоа, според него, човештвото создава нешто што нема историски преседан.

Една од неговите најсмели тези е дека АИ веќе го „хакирала” оперативниот систем на човечката цивилизација. Тој објаснува дека сите институции – од банките и државната администрација до религиите и медиумите – функционираат преку јазикот. Бидејќи современата АИ станува сè подобра во разбирањето и создавањето јазик, таа добива пристап до самиот темел на човечкото општество.

Харари предупредува дека во следните децении луѓето би можеле постепено да им препуштат сè повеќе важни одлуки на алгоритмите. Не станува збор само за препораки што да купиме или кој филм да гледаме, туку за финансии, здравство, судство, администрација, па дури и национална безбедност. Во еден момент, вели тој, може да се случи никој повеќе да не разбира како се носат тие одлуки.

Закана за финансискиот систем, но и за демократијата

Популарниот автор е особено загрижен за финансискиот систем. „Можно е АИ да измисли финансиски инструменти што ниту еден човек нема да може целосно да ги разбере, а уште помалку да ги регулира”, предупредува Харари. Ако тоа се случи, човештвото би можело да изгуби контрола врз еден од најважните механизми на современата економија.

Харари честопати ја користи синтагмата „вонземска интелигенција”, но не затоа што верува во суштества од вселената. „Јас велам дека АИ е вонземска интелигенција затоа што размислува на начин фундаментално различен од човечкиот”, објаснува тој. Според него, опасноста не е во тоа што машините ќе нè мразат, туку што нивниот начин на размислување може да стане неразбирлив за луѓето.

Во интервјуто предупредува и на заканата за демократијата. Ако АИ научи подобро од луѓето да убедува, да манипулира и да создава убедливи приказни, таа би можела да влијае врз избори, јавно мислење и политички процеси во размери што досега не постоеле. Според Харари, довербата – најважниот капитал на секое демократско општество – ќе биде ставена на најтежок тест.

„Никогаш не повикувајте сила што не можете да ја контролирате” 

Сепак, Харари не е технолошки песимист. Тој нагласува дека АИ може да донесе револуционерни откритија во медицината, науката, образованието и економијата. Прашањето, според него, не е дали треба да ја развиваме оваа технологија, туку дали ќе изградиме институции што ќе можат да ја контролираат пред таа да почне самата да ги обликува правилата на играта.

Неговата последна порака е дека човештвото нема многу време за реакција. „Никогаш не повикувајте сила што не можете да ја контролирате”, предупредува Харари. Во следните 50 години, смета тој, нема да биде пресудно само колку ќе стане моќна вештачката интелигенција, туку дали луѓето ќе успеат да останат господари на сопствената цивилизација, наместо да станат набљудувачи на одлуките што ќе ги носат машините.