Уставот мора да се почитува и не смее да биде предмет на дневнополитички интерпретации, а државата не функционира по принцип на лична проценка, професионален рефлекс или политички впечаток.

Ова е дел од одговорот на министерот за правда Игор Филков на изјавата на вицепремиерот Беким Сали во врска со петиција на студенти за полагање на правосуден испит на албански јазик.

Во продолжение следи целата реакција на министерот.

„Почитуван вицепремиер , Беким Сали

Времето кога Уставот и законите се толкуваа според дневнополитички потреби, а не според нивната содржина, заврши со заминувањето на СДСМ–ДУИ од власт.

Оваа Влада нема намера да ја продолжи праксата на правен релативизам, институционален хаос и селективна примена на нормите. Напротив, обврзани сме да воспоставиме јасни правила, правна сигурност и целосно почитување на уставниот поредок.

Токму затоа, во врска со изјавите на вицепремиерот Беким Сали за полагањето на правосудниот испит на албански јазик, чувствувам обврска јавно, јасно и недвосмислено да реагирам, во интерес на Уставот, правниот поредок и институционалната сериозност на државата.

Првенствено, Уставот мора да се почитува и не смее да биде предмет на слободни и дневнополитички интерпретации.

Токму тоа го потенцирав и на последната средба за Реформската агенда.

Но, почитувањето на Уставот подразбира цело, системско и доследно читање на уставните и законските одредби, а не нивно селективно вадење од контекст за краткорочни политички пораки.

Го разбирам вицепремиерот Беким Сали како стоматолог, и како политичар кој допрва ја запознава материјата на европските интеграции и правосудните реформи.

Но, потенцирам, државата не функционира по принцип на лична проценка, професионален рефлекс или политички впечаток. Одлуките не се носат по чувство, туку по Устав и закон. Во правниот систем не постои категорија „има или нема волја”. Постојат уставни норми, законски решенија и институционални процедури.

Сè друго е опасна поедноставеност што ја поткопува правната држава и ја враќа праксата на произволност, од која за жал, Македонија скапо плати во минатото.

Имено, Министерството за правда ја разгледа петицијата поднесена од студентите во врска со полагањето на правосудниот испит на албански јазик, при што внимателно се анализирани сите релевантни уставни и законски одредби.

Законот за употреба на јазиците овозможува употреба на албанскиот јазик како службен јазик во постапките пред институциите, но неговата примена не може да се разгледува изолирано од другите системски закони што го уредуваат функционирањето на правосудството. Правосудниот испит претставува клучен предуслов за влез во судството, јавното обвинителство, адвокатурата, нотаријатот и извршувањето, при што сите овие закони експлицитно предвидуваат услов за активно познавање на македонскиот јазик.

Полагањето на правосудниот испит на македонски јазик е во директна функција на проверка на таа јазична и стручна подготвеност, имајќи предвид дека сите постапки, одлуки и службени акти во правосудниот систем примарно се водат и донесуваат на македонски јазик и кирилско писмо, согласно Уставот и законите.

Согласно член 7 од Уставот на Република Северна Македонија (Амандман VI), на целата територија на Републиката и во нејзините меѓународни односи службен јазик е македонскиот јазик и неговото кирилско писмо. Уставната одредба јасно утврдува и дека употребата на друг службен јазик е дозволена под услови и на начин утврден со Устав и закон, без притоа да се дерогира уставната позиција на македонскиот јазик како примарен службен јазик. Дополнително, Законот за правосудниот испит не содржи одредби за полагање на правосудниот испит на друг јазик освен македонскиот јазик.

Согласно член 1 став (1) од Законот за употреба на јазиците (,,Службен весник на Република Северна Македонија” бр.7/19), на целата територија во Република Северна Македонија и во нејзините меѓународни односи службен јазик е македонскиот јазик и неговото кирилско писмо.

Според став (2) од истиот член, друг јазик што го зборуваат најмалку 20% од граѓаните (албански јазик), исто така, е службен јазик и неговото писмо, согласно овој закон.

Според ставот (2) од истиот член, во согласност со правото на граѓаните да употребуваат било кој од наведените службени јазици од членот 1 став (1) и (2) од овој закон во судските, управните, извршните постапки, предистражните и истражните постапки, кривични и прекршочни постапки, парнични и вонпарнични постапки, постапка за извршување на санкции, како и другите постапки предвидени со други закони. Судовите, јавните обвинителства, како и сите други органи, тела и други институции се обврзани да овозможат користење, употреба и примена на било кој од службените јазици од членот 1 став (1) и (2) и нивните писма во тие и други постапки.

За Законот за употреба на јазиците се произнесе и Венецијанската комисија, а во момнетов до Уставниот суд се поднесени 13 иницијативи за оценување на уставноста и законитоста. Имено, според Венецијанската комисија Законот содржи повеќе нејаснотии во однос на неговото значење и опсег. Не е секогаш јасно кои одредби од Законот се однесуваат само на албанскиот јазик, кои се однесуваат и на други јазици на заедниците (турски, српски, босански, влашки, ромски итн.), и кои правни субјекти се опфатени со Законот. Оваа текстуална нејаснотија дополнително ќе ја отежни примената на Законот. Затоа, Комисијата го повикува законодавецот повторно да го разгледа Законот за јазиците и, при тоа, да ги земе предвид, во консултација со сите засегнати страни, особено следните препораки:-да се напуштат одредбите од Законот што се однесуваат на двојазичноста во судските постапки и да се преземат неопходните мерки за да се обезбеди ефективна примена на јазичните барања од Законот за јазици од 2008 година во судските постапки.

Затоа, тезата дека Министерството за правда „нема аргументи” е неточна и политички мотивирана. Аргументите се јасни, уставни и законски. Она што недостасува во изјавите на вицепремиерот е почит кон правниот систем како целина.

На крај, дозволете ми, да упатам порака до г-динот Сали.

Почитуван колега,

Уставот не е тема за телевизиски емисии, ниту алатка за политички наративи, а правосудството не смее да биде заложник на ничија агенда.

Оваа Влада има за цел да воспостави ред по години институционален распад, да спроведе реформи, а не да произведува конфликти. Кој сака политика, нека ја води на избори, но кој носи функција во правната држава, мора да ги почитува Уставот и законите.

Сè друго е притисок. И тоа нема да помине“,

The post УСТАВОТ НЕ СЕ ТОЛКУВА ПО ЛИЧНА ПРОЦЕНКА ИЛИ ВПЕЧАТОК Филков му одговори на Сали за иницијативата за правосудниот испит appeared first on plusinfo.mk.

На денешната собраниска седница се обрати пратеничката од редовите на ВМРО-ДПМНЕ, Емилија Ангелова која истакна дека измените во Кривичниот законик претставуваат суштински чекор за враќање на довербата на граѓаните за правна држава каде криминалот и корупцијата нема да бидат толерирани, туку ќе бидат соодветно санкционирани.

– Овој предлог-закон за изменување и дополнување на Кривичниот законик претставува неопходен и одговорен чекор кон враќање на правната сигурност, владеењето на правото и довербата на граѓаните во институциите. Со него државата јасно ја испраќа пораката дека корупцијата, злоупотребата на службената положба, организираниот криминал и насилството нема да бидат толерирани, ниту релативизирани преку законски празнини и непропорционално благи санкции – рече Ангелова.

Пратеничката посочи дека ќе се постигне подобра заштита на приватноста на граѓаните, безбедност во сообраќајот, посилна заштита на жените од семејно насилство како и јасна правна рамка за гонење на злоупотреби во јавните набавки.

– Со предложеното решение ќе се постигне враќање на превентивната и репресивната функција на казненото право особено кај делата злоупотреба на службена положба, организиран криминал и корупција. Јасна и ефикасна правна рамка за гонење на злоупотреби во јавните набавки, подобра заштита на приватноста и достоинството на граѓаните, посилна заштита на жената од насилство, семејно насилство со гонење по службена должност во согласност со Истанбулската конвенција, подигнување на безбедноста во сообраќајот преку поостри санкции. Се зголемува и јавната безбедност на патиштата – вели Ангелова.

Пратеничката Ангеловска се осврна на клучните поенти за жените истакнувајќи дека со овој предлог-закон жената е заштитена од дигитално насилство, од семејно насилство, а со тоа постигнување на реална заштита и сигурност на жената во државата.

– Посилна институционална заштита од насилство врз жените и семејно насилство со гонење по службена должност државата ја трга одговорноста од жртвата и јасно застанува на страната на жената. Заштита на приватноста и телесниот интегритет на жените, инкриминирање на злоупотребата на интимни снимки директно ги штити жените од уцени, дигитално насилство и јавно понижување. Европски стандарди, европска заштита за жените – законот директно ги имплементира европските и меѓународните обврски и ја позиционира како партнер во борбата за еднакви можности и човекови права – рече Ангелова.

Весна Ѓорѓиева, пратеничка од редовите на ВМРО-ДПМНЕ, обраќајќи се на седницата, рече дека „нашите граѓани ќе ја гледаат сигурноста кога ќе биде сигурен правниот систем во државата“.

Таа се осврна на членот 353 од предлог законот, со кој како што посочи, се враќа суштината на кривичното дело злоупотреба на службена положба.

– Се враќа суштината на злоупотреба на службена положба, пречекорување на овластувањата или неизвршување на службена положба. Со овој закон се распушта претходниот закон во 2023 година кој беше донесен од СДСМ и ДУИ, каде што беше разводенет, односно каде што казните беа намалени, дејствијата беа потешко докажливи, а роковите за застареност беа скратени – истакна Ѓорѓиева.

Според неа, законот не е наосочен против оние кои работат чесно, туку против корупцијата и злоупотребата на службената положба.

– Држава без кривичен закон е како држава без ‘рбет. А држава без рбет секој може да ја скрши. Почитувани граѓани, овој закон е порака до секој што мисли дека државата е приватен бизнис, овој закон е порака дека времето на неказнивост завршува и да, можеби на некому тоа не му одговора, но на народот тоа му одговара, и тоа го бара од нас.

The post ЖЕНИТЕ ДОБИВААТ ПОГОЛЕМА ЗАШТИТА ОД ДИГИТАЛНО И ОД СЕМЕЈНО НАСИЛСТВО Во измените на Кривичниот законик предвидени и поостри сообраќајни казни appeared first on plusinfo.mk.

Судската власт, како трет столб на остварувањето на уставното начело за владеење на правото во Република Макдонија, е ставена на столбот на срамот. Политиката и јавните гласила неосновано ги вперија своите напади исклучиво кон органите и носителите на судската власт како главни виновници за кризата на правниот систем и воопшто во правораздавањето. Немам цел да ја оправдувам таа власт за нејзината одговорност во поглед на спомнатата криза, бидејќи и кај неа има очебијни слабости и криминогени појави, туку заложбата е од основа да се согледаат вистинските проблеми и генератори на кризата во правниот систем и правото воопшто.

Во потрага во вистинските корени, пред сѐ, треба да се тргне од дефинирањето на поимите „правна држава“ и „владеење на правото“. Поимот „правна држава“ најпрво се јавил во германската политичко-правна теорија кон крајот на 19 век, како резултат на процесот на ограничувањето и запирањето на апсолутистичката власт на монархот, носител на целокупната власт во државата. Во Англија била конципирана и оформена доктрината „владеење на правото“, т.н. Дасова теорија, според која „владеењето на правото“ му се спротивставува на секој систем на власт. Во француската политичко-правна теорија се сретнува изразот „уставна држава“, а за теоретичарот Келзен – секоја држава е правна, бидејќи таа создава право, но и самата е творба на правото.

Во нашиот устав англиската теорија е втемелена како основно уставно начело, без нејзина соодветна нормативна разработеност во Уставот, бидејќи било проценето дека таа сама по себе ќе се претвори во животна стварност, што излезе дека е илузија.  Отсуството на таа разработка во Уставот создаде состојби, особено во однесувањето на политичките партии и во парламентот во целина, во кои по правило одлучуваат партиите што имаат мнозинство во него и ја практикуваат законодавната и извршната власт четири години. И, не само тоа, тие битно одлучуваат за организирањето на судската власт, нејзината материјална положба и, на крај, пресудно влијаат и врз персоналниот состав на таа власт, игнорирајќи ја утврдената постапка за начинот на изборот на вршителите на таа власт. Тоа е погубно за свеста и совеста кај судиите за нивната положба во општеството.

Се поставува вистинското прашање: кои својства треба да ги има една државна творба, за нејзините членови да се однесуваат според правилата што одговараат на нивната заедничка волја и тоа на начин тие правила да се применуваат еднакво на еднакви случаи, без разлика дали се работи за политички партии, државни органи или поединци?

Органите на државата не се над луѓето, туку тие мора своите атрибути на власт да ги вршат врз основа и во рамките на своите законски овластувања, како што и секој граѓанин на државата мора да ги почитува законите. Тоа е суштината на Дантоновиот принцип: секое сфаќање и однесување на кој и да е носител на власта дека е над народот (скриено или јавно) води кон политичка и бирократска тиранија. Исто така, секое однесување на било кој носител на власта за незаконско посегнување по општествен или приватен (туѓ) имот води кон криминализирана држава.

Затоа, треба да се нагласи дека првиот извор на кризата на правниот систем кај нас се наоѓа кај политичките партии што се на чело на тие власти, бидејќи во одделни случаи таа се јавува како одговорен коректор на другите две власти (уставен суд и управен суд) и нејзиното енергично и робустно извршување на нејзините задачи  може да придонесува кон реализирање на уставното начело владеење на правото, доследно извршувајќи ја својата контролна функција во практичната примена на Уставот и на законите во државата.

Овој прегнантен увид во суштината на судската власт ја изнесува на виделина мошне благородната и мошне сложена задача на носителите на таа власт. Од нив се бара не само солиден фонд на познавање на правото и на правната наука, туку и многу повеќе, првенствено темелно да ги знааат трите златни завети кои секој носител на судска функција мора да ги почитува. Тие се втемелени во римското право: „Чесно да се живее“, „Никого да не навредуваш“ и „Секому да му се даде она што му припаѓа“. Кон овие принципи особено треба да се придржуваат законодавната и извршната власт.

Кога станува збор за Уставниот суд, практиката покажа дека повеќето судии, од судскиот состав, персонално тешко можат да се вклопат во синтагмата „истакнат правник“. Ова е последица и резултат на мошне површното и волунтаристичко однесување на субјектите овластени за избор на судиите. Како аргумент за ова тврдење е  неодамнешното однесување на двајца уставни судии, кои – надгласани од мнозинството колеги – си зедоа слобода да ја напуштат работата на Судот, како протест дека со тоа биле нарушени националните интереси на народноста на која ѝ припаѓаат тие. Забораваат дека судиите на Уставниот суд одлучуваат за примена на Уставот, а не оценуваат дали одлуката ќе им се допадне ним или на некоја политичка партија или на друга интересна асоцијација. Гротескно е што едниот од тие судии е доктор на правни науки и професор на Правен факултет.

Синтагмата „истакнат правник“ претпоставува кандидатите за уставни судии да имаат претходно стекнат респектибилен фонд на мултиплицирани правни познавања, потоа компаративни стручни и научни знаења и искуства. На крајот, тие треба да имаат и солидни знаења од другите области на оштественото живеење во државата. Тоа значи, да бидат солидно општообразовани, едуцирани и, пред сѐ, високо морални и личности со дигнитет.

Редовното судство и јавното обвинителство е исто така битен столб за заштита на уставниот принцип „владеење на правото“. Правсудството е длабоко демократски механизам на правдата во обезбедувањето на законита хармонија во општествената заедница и во вршењето на својата функција на правораздавање не смеат да имаат врска со индивидуалистичкото толкување на законите, а уште помалку да носат одлуки под било какво влијание однадвор или одвнатре. Влијанието одвнатре може да се остварува исклучиво пред Врховниот суд, кој на општа седница донесува начелни ставови за примена на конкретни законски одредби, со што во основа се создаваат услови за единствена примена на законите. Тоа ќе рече дека начелните ставови на Врховниот суд треба да бидат правно и теориски аргументирани (издржани) за да можат да ја обезбедат хармонијата во примена на законите, со што, меѓу другото, се создаваат и условите за стабилност на правниот систем.

Кај нас состојбата на парламентарниот систем, и покрај неговото функционирање повеќе од триесет години, како да е на самиот почеток. Таквата состојба во најголема мера е последица од односот на политичките партии кои го сфаќаат парламентот како свое политичко орудие за исклучива реализација на своите замисли и желби, а не како орган на граѓаните кои го избрале тој парламент. Како да сме уште во времето на  Аристотел кој укажувал дека „страста и ненаситноста ги изопачува и најдобрите магистрати (се мисли на собранието, владата, судовите и другите државни органи) и најдобрите луѓе, а законите и нивната примена се интелигенција без страст“. Тоа е „црвот“ во човековата психа кој ги руинира принципите легалитет и легитимитет.

Во трагањето по соодветен модалитет, попирајќи се на искуствата на европските советници како ментори за унапредување на правосудниот систем во Република Македонија се конституираа Судскиот совет и Советот на јавни обвинители. Идејата за нивното организирање и решенијата за нивниот состав во основа се добри, бидејќи со нив е овозможено мнозинскиот состав да го избираат самите носители на судската, односно јавнообвинителската функција. Другиот дел од составот, и покрај критериумите, ќе го трпи политичкиот притисок од другите две власти, а преку нив и од политичките партии. Претседателот на државата, како еден од предлагачите на членови во тој состав, требаше да биде објективен носител на тој изборен состав. Но, во реалноста се увиде дека и во делот на составите на двата совета избрани од редот на самите судии, односно обвинители, видливо е влијанието на политичките носители на власта и покрај тоа што тие „де јуре“ го немаат тоа право. Како инаку да се протолкува практиката во Судскиот совет да биде избран и да претседава судија на основен суд;  или, што е фрапантно, со Судскиот совет да претседава негов член кој не е ни судија, туку е стручен судски соработник.

Нужна и ургентна е реформа, но ако се одржи девијантната практика, не може да се очекува напредок. Неодложно е пратениците во Собранието, претседателот на државата и самите судии и обвинители кои учествуваат во персоналниот состав на двата совета, кога избираат членови, да прифатат најстрог рационален и морален императивен налог дека ќе ги почитуваат правилата и за тие функции ќе избираат личности со неспорно судиско-стручно реноме, кои се почитувани во своите средини и имаат вистински јавен и општествен углед и морален и личен дигнитет.

Во врска со Академијата за судии, јавни обвинители, досегашните искуства покажуваат дека покрај зајакнувањето на наставата за начинот на водењето на судските постапки и обликувањето и аргументирањето на судските и јавнообвинителските одлуки, многу повеќе треба да се работи врз едуцирањето за свеста и совеста на судиите и јавнообвинителите со цел да се изгради нивниот дигнитет и моралност, толку битни за чесното вршење на таа света должност. Ним треба да им се повторува секојдневно дека „честа е како шеќерче и може да се употреби само еднаш“. Потоа стануваш обесчестен.

The post Кога ги загубивме правната држава и владеењето на правото? appeared first on plusinfo.mk.

– Прво, мора да воспоставиме правда и правна држава. И тоа не само флоскуларно и декларативно како до сега, туку суштински преку лични примери и колективни откажувања од сите оние срамни кои решиле да се посрамотат себе и своите семејства и отидат на другата страна на законот. Незаконието не смее да биде поведението кое ќе се следи. Без оглед кој е и што е во оваа земја, или ќе е чесен граѓанин или ќе има одговорност и одговара за своите постапки. Без оглед дали е власт или опозиција.

Второ, мора да се прекине партизацијата на општеството, да не ги делиме луѓето од една или друга партија, туку на способни и помалку способни. Способните мора да напредуваат. Не смее партиската книшка да биде дозволата за напредок, туку дипломата и реалното знаење. Мора мерит системот да биде над се друго. Напредување врз основа на способности и компетенции. Вредните мора да добијат шанса, наместо оние кои со врски напредуваат.

Трето, мораме да се оградиме и етничките конфликти и да ги изолираме елементите кои создаваат меѓуетничко неединство. Мора да ставиме мораториум на етнички произведените теми зад кои стои лукративниот интерес на поединци. Мора да се стави крај на листата, на долгата листа желби за етнички права зад кои вистински стои ништо повеќе, туку личниот интерес на тие кои ги произведуваат, за сметка на колективниот. Колку само отсутно звучи кога некој ќе побара дводомност, а во Липково и Тетовско нема вода за пиење. Јас сакам решенија за личните проблеми на народот а не решенија за личните интереси на малите групи политичари кои ја злоупотребуваат колективната мака на народот, изјави тој и додаде дека мора да се подобри стандардот а граѓаните, односно економијата да е фокусот и полето на натпревар.

Четврто, да го заштитиме и подобриме стандардот на граѓаните. Економијата да е фокусот и полето на натпревар. А тоа ќе го постигнеме преку работа, и само работа.

Петто, мора да создадеме праведно општество. Јас ги разбирам и критиките на поединците и компаниите чии маржи ги ограничивме за набавка на школски прибор како дел од мерката ПОМАЛКУ ТРОШОЦИ, ПОВЕЌЕ ЗА ТЕБЕ, но да го објавам и списокот на маржи од кои боли глава и каде ќе видите дека некој дебело заработува врз осиромашениот народ. Ја почитувам слободната економија и се борам за тоа, но народот не е наивен и не треба низ плаштот на слободна економија, а во суштина создавање на монопол или дуопол дебело да се полнат приватните џебови.

Шесто, мора образованието да е билетот за успех и сите сили да ги вложиме во тоа. Нашите луѓе низ светот постигнуваат извонредни резултати, а дома факултети во некои сомнителни објекти штампаат дипломи. И сето ова ќе биде испитано. Образованието е силата која може да не избави од сиромаштијата и да не придвижи напред и во економијата и во технологијата.

Седмо, мораме да имаме општа согласност за исполнување на нашата стратешка цел а тоа е членството во Европската Унија. Немаме друга алтернатива, ниту пак постои друга реална шанса. Желбата на народот за членство во Унијата е желба за подобар стандард, повисоки критериуми и повеќе пари и среден систем. И ние како Влада и општество не смееме да отстапиме од Европскиот пат.

Но, воедно мора се знае горкото чувство кое го има секој наш човек дека предолго чекаме пред вратите на Унијата, а вербата во таквата иднина е напаѓана со безброј политички препреки, наместо суштински и системски критериуми кои ќе го направат животот подобар.

Затоа денес секој македонски граѓанин има грутка во грлото од премногу постапки и штетни договори. Спремен сум да разговарам за секое прашање, но не сум спремен за секоја отстапка по секоја цена. Дајте да направиме големи чекори и да градиме вистински процес на напредок.

Осмиот принцип, е единството. Можеме и природно да имаме различни мислења, ставови, но за државните прашања, и темите од заеднички интерес мораме да покажеме единство. Може да се делиме, но македонскиот сон мора сите заедно да го отсонуваме и за него сите заедно да победиме. Да не се делиме за крупните прашања, да не го пропуштаме времето на кавги, за сметка на напредок. Внатре дома ќе дебатираме за сите прашања, но надвор мораме да бидеме единствени. Тоа мора да биде нашата сила.

Деветто, мораме да се бориме против иселувањето. Премногу добри луѓе се иселија во потрага за подобар живот. И премногу светилки се изгасија. Нема луѓе за работа. Погледнете ги полињата, период е на гроздобер, тие се полни со многу возрасни луѓе и по некој млад човек кој не сака да ги разочара родителите. Врз нивни плеќи се крепат основите на она во што веруваме. Но генерално младите луѓе си одат. И тоа е поразително. Мораме да ги задржиме со подобри услови за живот и шанса за младите кои мора да бидат движечка сила.

Десетто, мораме да издвојуваме и веруваме во идеолошки битки. Нашата, мојата е заедничкиот патриотизам, кој треба да не обедини. Тој не е ништо друго туку заедничко верување и заедничка борба за иднината во државата. Тој треба да нè обедини сите, Македонци, Албанци, Турци, Власи, Срби, Бошњаци и сите останати под македонското сонце. Не да се радуваме на мали искри, туку заеднички за големи победи и големи чекори напред. Премногу е пропуштено и треба многу да се направи – дециден е премиерот Мицкоски.

Мицкоски побара единство и сплотеност за овие 10 принципи и порача до сите лидери да се обединат кон оваа платформа која обединува.

– Затоа за сите овие принципи барам единство и сплотеност. Испраќам порака до лидерите во опозицијата околу овие 10 принципи да се обединиме сите, исчистете се од криминалот во своите редови и реформирајте се. И прифатете го ова што го нудам како платформа околу кое се обединуваме – истакна премиерот Мицкоски.

The post МИЦКОСКИ ПРЕТСТАВИ 10 ПРИНЦИПИ ЗА СПЛОТЕНОСТ Правда и правна држава, крај на партизацијата, подобар животен стандард, силно образование… appeared first on plusinfo.mk.

Пред три-че­ти­ри не­де­ли еден наш но­ви­нар ме за­мо­ли писме­но да од­го­во­ра­м на не­кол­ку пра­ша­ња за то­а да­ли Ма­ке­до­ни­ја има­ла прав­на ос­но­ва за раз­вој на т.н. ци­вил­но оп­штес­тво и как­ва е, евенту­ал­но, та­а ос­но­ва? Пра­ша­ња­та ми ги до­не­со­а на фа­кул­тет и јас во те­кот на ид­ни­те два де­на од­го­во­рив на нив. Што се слу­чи­ло во ме­ѓув­ре­ме, не знам. Зна­м са­мо де­ка мом­че­то не се по­ја­ви да си ги по­ба­ра од­го­во­ри­те, а јас не са­кав да го ба­ра­м или да му ги ис­пра­ќа­м по пош­та. Ми се чи­ни де­ка не­ко­и од ти­е од­го­во­ри мо­же да го ин­те­ре­си­ра­ат чи­та­те­лот.

Без ог­лед на си­те мож­ни не­до­у­ми­ци, што глав­но про­из­ле­гу­ва­ат од де­фи­ни­ци­ја­та на по­и­мот „гра­ѓан­ско или ци­вил­но оп­штес­тво” (societas civilis), Ре­пуб­ли­ка Ма­ке­до­ни­ја, спо­ред за­мис­ла­та на твор­ци­те на неј­зи­ни­от ус­тав, има прав­на ос­но­ва да се из­гра­ду­ва спо­ред гра­ѓан­ски­от концепт. Ту­ка е пред сè, прок­ла­ми­ра­на­та ед­нак­вос­т на лу­ѓе­то пред за­ко­нот. По­тем, во ова­а зем­ја, без ог­лед на сè, мо­ра да се то­ле­ри­ра (и се то­ле­ри­ра) по­и­нак­во­то мис­ле­ње ка­ко при­до­бив­ка на ци­ви­ли­за­ци­ја­та. Кај нас, да ре­че­ме, ве­ќе не­ма ни тра­га од фа­моз­ни­от „вер­ба­лен де­ликт”. Ма­ке­до­ни­ја ја пре­ле­жа и бо­лес­та на­ре­че­на „иде­о­ло­ги­ја”: та­а е кол­ку ла­ич­ка (се­ку­лар­на), тол­ку и де­зи­де­о­ло­ги­зи­ра­на зем­ја. Влас­та се фор­ми­ра пре­ку из­бо­ри и мо­же пре­ку нив да би­де сан­кци­о­ни­ра­на од стра­на на гра­ѓа­ни­те, ако не ги за­до­во­лу­ва нив­ни­те оче­ку­ва­ња.

Ова се во­о­би­ча­е­ни прав­ни ос­но­ви за раз­вој на ци­вил­но­то оп­штес­тво. Дру­га ра­бо­та е да­ли Ма­ке­до­ни­ја и de facto во се­кој пог­лед се из­гра­ду­ва ка­ко ци­вил­но оп­штес­тво и ка­ко прав­на држа­ва. Не е до­вол­но вој­нич­ки­от ед­но­пар­тис­ки ко­му­ни­за­м да се за­ме­ни со пар­тис­ки плу­ра­ли­зам, а држав­на­та/оп­штес­тве­на­та соп­стве­нос­т со при­ват­на, па вед­наш да се до­би­е ци­вил­но оп­штес­тво. Вој­ни­ци­те, уш­те дол­го по де­мо­би­ли­зи­ра­ње­то, во мис­ли­те жи­ве­а­т во ка­сар­ни­те. Та­ка е и со по­ве­ќе­то „вој­ни­ци на Пар­ти­ја­та”, ка­ко што се ви­ка­а са­ми­те се­бе­си они­е нај­рев­нос­ни­те, ко­и до вче­ра бе­а бо­жем-ко­му­нис­ти, а де­нес се сѐ и сеш­то: од со­ци­јал­де­мок­ра­ти, ли­бе­ра­ли до најцр­ни на­ци­о­нал-со­ци­ја­лис­ти.

Мо­же, ме­ѓу­тоа, да се тврди де­ка ко­ре­ни­те на гра­ѓан­ски­от концеп­т кај нас се мош­не крев­ки. Ова ста­ну­ва очиг­лед­но врз еден ед­нос­та­вен при­мер: на ма­ке­дон­ска­та по­ли­тич­ка сце­на нај­ма­лку ус­пех има­а ток­му ав­тен­тич­ни­те зас­тап­ни­ци на овој концепт: Ли­га­та за де­мок­ра­ти­ја, да ре­че­ме. Ова­а пар­ти­ја прва (кај нас!) се за­ло­жи за струк­тур­ни­те пре­дус­ло­ви на гра­ѓан­ско­то оп­штес­тво: по­дел­ба на влас­та и за­ем­на кон­тро­ла на од­дел­ни­те неј­зи­ни сег­мен­ти, рам­но­те­жа на моќ­та (Ан­гло­сак­сонци­те би рек­ле „check and balancies”), сло­бо­ден па­зар, ед­нак­вос­т на си­те пред за­ко­нот итн. итн.

Иде­и­ве им бе­а при­фат­ли­ви на мно­гу лу­ѓе во зем­ја­та. Мно­гу­ми­на ги фа­леа, но (ка­ко во из­ре­ка­та „Фа­ли го се­ло­то, жи­веј в град”) ма­лу кој гла­са­ше за неа, а бук­вал­но ни­ко­му и не му пад­на на па­мет фи­нан­сис­ки да ја по­мог­не или да ги афир­ми­ра неј­зи­ни­те ста­во­ви во ме­ди­у­ми­те (ка­ко осо­бе­но зна­чај­ни лос­то­ви на ци­вил­но­то оп­штес­тво).

Нап­ро­тив, иа­ко ма­луб­рој­на (спо­ред еден оп­ску­рен ав­тор од ор­га­нот на ССР­НМ: „еден пај­тон лу­ѓе”), Ли­га­та за де­мок­ра­ти­ја и неј­зи­ни­те лу­ѓе се­ко­гаш бе­а до­че­ку­ва­ни на нож од стра­на на пра­во­вер­ни­те бра­ни­те­ли на ста­ри­от по­ре­док (што во се­кој слу­чај е сим­пто­ма­тич­на по­ста­пка: чу­му тол­ка­ва вре­ва за­ра­ди еден пај­тон лу­ѓе?!). Та­ка, на не­кој на­чин ин­фор­ми­ра­ње­то за иде­и­те на ци­вил­но­то оп­штес­тво (и за нив­ни­от зас­тап­ни­к од пај­то­нот) ка­ко да ста­ну­ва кри­те­ри­ум за оцен­ка на вис­тин­ска­та по­зи­ци­ја на еден ме­ди­ум, без ог­лед на то­а што са­ми­от тврди за се­бе.

Од дру­га стра­на, не­ко­и од пи­са­ни­ја­та про­тив Ли­га­та за де­мок­ра­ти­ја и неј­зи­ни­те лу­ѓе на стра­ни­ци­те на ор­га­нот на ССР­Н­М ќе ос­та­на­т ка­ко све­дош­тво за при­зем­нос­та на ду­хот на они­е што де­нес го соз­да­ва­ат јав­но­то мис­ле­ње, а за сту­ден­ти­те по но­ви­нар­ство ка­ко по­у­ка ка­ко не сме­е да се пи­шу­ва во се­ри­о­зен ин­фор­ма­тор.

Ко­га сме ве­ќе кај ме­ди­у­ми­те, си зе­ма­м сло­бо­да да ука­жа­м на ед­на сим­пто­ма­тич­на под­роб­ност! Д-р Ва­сил Ту­пур­ков­ски, ка­ко што е поз­на­то, сѐ уш­те не нап­ра­вил пар­ти­ја. За­се­га са­мо ја на­ја­ву­ва, со то­а што на прог­ра­ма­та ќе тре­ба да се че­ка уш­те дол­го. Ако доб­ро раз­брав, та­а ќе би­де об­ја­ве­на на два ме­се­ци пред из­бо­ри­те (!?). Фак­тот де­ка Де­мок­рат­ска­та ал­тер­на­ти­ва не­ма „по­ли­тич­ка ле­ги­ти­ма­ци­ја” (по­пис на иде­и за ко­и лу­ѓе­то би се оп­ре­де­лу­ва­ле), во­оп­што не пре­че­ла тие, спо­ред збо­ро­ви­те на ид­ни­от прет­се­да­тел, (на не­ви­де­но!) ма­сов­но да ѝ прис­та­пу­ва­ат. Неј­се!

Целата колумна прочитајте ја на следниот ЛИНК.

***

Сакате да продолжите со читањето на останатите 319 колумни? Обезбедете си примерок!
Оваа колумна е само една 319-те издадени во збирката наречена едноставно „Колумни“. Оваа книга, како и сите останати во издание на Фондацијата Ѓорѓи Марјановиќ, не се продаваат на „традиционален“ начин. туку се добиваат како благодарност за вашата донација. Финансиските средства обезбедени од донациите ќе бидат употребени за помош при школување и вработување на деца без родители, што е една од стратешките определби на Фондацијата.

Инструкции за нарачување За да ја добиете оваа книга, кликнете на копчето Донирај на следниот ЛИНК и во полето за забелешка наведете ја адресата на која сакате да ви биде доставена книгата. Донирајте износ по Ваш избор во Фондот за школување на Фондацијата Ѓорѓи Марјановиќ, а книгите заедно со автограм од авторот ќе Ви бидат доставени на Вашата домашна адреса. Забелешка: Можете да донирате износ по Ваш избор, но не помал од 1000 ден + поштарина. Поштарината за испорака во Македонија изнесува 130 денари. За испорака надвор од Македонија, контактирајте ја Фондацијата претходно.

The post Без наслов, но со повод appeared first on plusinfo.mk.

Со Слупчанци се договориле ЕВН непречено да работи на мрежата, а тие отсега ќе си ја плаќаат потрошената електрична енергија. Како ќе го прават тоа? Али Ахмети би рекол – како и до сега!

Најважно од сѐ е што државата воспостави суверенитет и врз овој дел од својата територија. Дали и трајно, ќе покаже времето. Добро е што симнавме еден голем срам -и за државните институции и за Слупчанци. И што по често медиумски го третираме овој проблем, срамот ќе биде уште поголем.

Прво, владата си дозволи проблемот да го третира како „однос меѓу приватна компанија и граѓаните како потрошувачи”, заборавајќи при тоа дека токму таа е надлежна да обезбеди услови за непречено функционирање на било која компанија на македонскиот пазар. И уште повеќе што станува збор за странска, австриска компанија, а Австрија е важна и влијателна членка на ЕУ. Се надевам,нашата влада не мисли дека проблемите на ЕВН на македонскиот пазар треба да ги решава австриската влада.

Дистанцирањето на нашата влада од проблемот може да значи лоша препорака за потенцијални нови странски инвестиции.

Дополнително, со судни маки се обидуваме да ги почнеме преговорите со ЕУ за полноправно членство, а владата отворено признава дека на еден дел од државната територија не функционира правната држава.

Од друга страна, пак, неказнетото анархично и спротивно на законот, однесување на граѓаните од Слупчане им дава за право и на други населени места да го следат нивниот пример.

И конечно, доколку се точни информациите дека трошоците за раскошното осветлување на грандиозниот споменик на УЧК во истото село никој не ги плаќа, некој ќе треба да сноси одговорност.

(ФБ статус на авторот, насловот и поднасловот се редакциски)

The post ЕВН влезе во Слупчане – а камо одговорност? appeared first on plusinfo.mk.

Според индексот на владеење на правото на меѓународната организација на граѓанското општество, World Justice Project (WJP), во делот за Европа, Македонија е рангирана на 31-то место од вкупно 40 европски земји. Македонија е пласирана веднаш под Косово и Бугарија, но можеби е интересен податокот дека на ранг-листата се наоѓа повисоко од најслабо пласираната ЕУ-членка, Унгарија, која е рангирана на 34-то место. Тоа веројатно не изненадува многу со оглед на фактот дека унгарската национал-конзервативна влада на премиерот Орбан повеќе од една деценија е изложена на сериозни критики од страна на Европската комисија и други организации поради кршење на демократските правила, принципите на правната држава, како и поради продлабочувањето на корупцијата. Под Унгарија при самиот крај на листата на WJP се и Србија и Албанија.

Посткомунистичките и постсоветските земји недвојбено изразија стремеж да влезат во ЕУ, по секоја цена. Но, кога ЕУ почнува да поставува барања, големиот ентузијазам делумно се претвора во „фаќање кривини“ на европскиот пат. Во источноевропските земји сè уште се чувствува повеќедецениското влијание од нивното авторитарно наследство. Тоа е посилен фактор од руското влијание.

Во медиумите во Западна Европа често се укажува дека институциите во источноевропските земји се слаби. Власта го контролира општеството. Опозицијата не успева да изгради доволно кредибилитет. Медиумите се длабоко поларизирани. Повеќепартискиот систем врз трагите од постокомунистичкото наследство не успева да профункционира на соодветен начин. Владите во овие земји мошне често постапуваат според принципот „земи сè, или соочи се со целосен пораз“. Тешко се прифаќа и гради политичка култура на споделување на власта.

Прибегнување кон популизам и теориите на заговор се неретко белег што го крактеризира начинот на кој се спроведуваат политиките во низа источноевропски земји, без оглед дали се означени како транзициски добитници или губитници. Дали можат да се избегнат постојаните обвинувања против политичкиот противник, да се избегне политичка дебата која се претвора во уцена, проследена со неконтролирани меѓусебни обвинувања, закани, навреди и понижувања? Македонија е еден од добрите примери што јасно го илустрираат и го потврдува интензитетот на таквата негативна спирала, што резултира со губење на сигурноста и довербата во најширок општествен контекст.

Последните години прашањата поврзани со правната држава се најдоа во фокусот на вниманието во Брисел. ЕУ-членките, според Лисабонскиот договор, мораат да ги исполнат на задоволително ниво барањата за владеење на правото за да ги заштитат, меѓу другото, компаниите, економските субјекти и човековите права и слободи.

Европскиот парламент смета дека Европската комисија е премногу нејасна кога им дава препораки на земјите-членки за зајакнување на владеењето на правото. Во исто време, актуелното шведско претседателство со ЕУ добива критики за пасивност, бидејќи, како што тврди еврокомесарката за вредности и транспарентност, Вера Јурова, неопходни се мерки што ќе овозможат ефикасни промени преку кои принципите на владеењето на правото треба да функционираат како универзални вредности, без оглед на какви било разлики во сфаќањата што произлегуваат од иделошката рамка во одделни држави. Во правна држава се ограничува моќта на власта на разни начини, така што граѓаните, компаниите и здруженијата добиваат заштита против самоволието, корупцијата и неефикасноста на администрацијата. Фокусот околу ова прашање добива сè поголемо значење во ЕУ во последните години, најчесто кога станува збор независноста на судството од политичко влијание.

Во јули годинава се очекува Европската комисија да го објави својот четврт извештај за владеењето на правото, кој ќе содржи препораки како да се засили правната држава, бидејќи состојбите во некои земји покажуваат тенденции на постојано влошување на очиглед на сите. Овие прашања, се разбира, по никаков основ не можат да се оддложуваат и туркаат настрана и во земјите кандидадтки што сакаат да се зачленат во ЕУ. Токму затоа очекувањата се свртени најмногу кон Европската комисија која има одговорност и моќ да дејствува во интерес на граѓаните, а не, како што укажуваат критичарите, во интерес на политичарите. Демократијата и почитувањето на елементарните човечки права не се можни доколку не се почитуваат принципите на правната држава.

Во дебатата што се одржа во Европскиот парламент, во пресрет на усвојувањето на споменатиот извештај, многумина побараа бескомпромисен пристап од страна на Еврокомисијата кон земјите во кои злоупотребите на власта отворено го поткопуваат функционирањето на правната држава, поддржувајќи систем на неказнивост во кој корупцијата е практично неуништлива. „Простете на начинот на кој ќе се изразам“, – нагласи германската социјалдемокреатска европратеничка, Биргит Сипел, – „но тоа е неприфатливо и едноставно тера на блуење“.

Блуење, и тоа не врз систем што донекаде и би можел да се нарече правна држава, ставена во функција на оддржливи реформи и зацврстување на општествените темели врз јасно прифатен и применет принцип на еднаквост на сите пред законот. Туку блуење врз „заробен“ систем, во кој интересите на помали групи моќници се во директна спротивност со градењето функционална правна држава, бидејќи многу полесно се снаоѓаат, како риби во вода, доколку државата остане килава. А во таква држава, – слаба и килава, – за оние што живеат во неа, или што останале да живеат во неа, секогаш, откако ќе се задоволат сите лидерски и функционерски апетити, остануваат барем трошки.

The post Правна или килава држава appeared first on plusinfo.mk.