Голема промена се случува на медиумската сцена во Србија. На 17 август Педро Варгас Сантос Давид, сопственик и извршен директор на португалската инвестициска компанија Alpac Capital, е запишан во српската Агенција за стопански регистри како директор на компаниите во кои работат Н1, Нова С, Nova.rs, неделникот Радар и весникот Данас.

Истовремено се разрешени досегашните директори на овие компании. Станува збор за медиуми кои со години се меѓу највлијателните и најгласните критичари на власта на српскиот претседател Александар Вучиќ.

Сменети се Михаило Јовичевиќ, директор на порталот и весникот Нова и неделникот Радар, Александра Митиќ, директорка на Dan Graf, издавачот на Данас, и Брент Садлер, директор на Adria News, компанијата во која е Н1. Садлер е разрешен и од функцијата директор на Adria News Nova S, на која неодамна беше поставен. Во истиот пакет е сменет и Јанез Живко, директор на телевизијата Нова С. Барањето за упис на новиот директор до Агенцијата го поднел лично Варгас Давид.

Загрижени повеќе од 1.000 новинари

Формално, сопственичката трансакција сè уште има интересна меѓуфаза. Во првата половина на август United Media Digital, Adria News, Adria News Nova S и Dan Graf биле префрлени на луксембуршката United Fiber Sarl, која во српскиот регистар сè уште се води како сопственик. Но Варгас Давид веќе е поставен на директорските позиции. Синдикатите на Н1, Форбс, Нова и Радар токму ова го наведуваат како причина за дополнителна загриженост и бараат писмени гаранции дека нема да бидат сменети уредувачката политика, уредниците и новинарите.

Продажбата не е ненадејна. United Group и Alpac Capital уште на 29 мај официјално објавија дека е постигнат договор за продажба на Adria News S.à r.l. Во февруари United Group ги обедини информативните медиуми од Србија, Босна и Херцеговина, Хрватска, Црна Гора и Словенија во Adria News Network – ANN. Во мрежата се Н1, Нова С, Вијести, Данас и други медиуми, со повеќе од 1.000 новинари и други вработени и публика од над 16 милиони луѓе. United Group тогаш соопшти дека продажбата на Alpac треба да обезбеди долгорочна независност на редакциите.

Кој е Педро Варгас Давид?

Истражувањето на меѓународната мрежа OCCRP откри многу повеќе детали за подготовката на зделката. Според нацрт-договорот до кој дошле истражувачките новинари, вредноста на продажбата била околу 30 милиони евра, а како купувач била наведена луксембуршката European Future Media Investments – EFMI. Во документите, меѓутоа, адресите за известување, контактите и претставниците воделе директно до Alpac Capital, а Педро Варгас Давид бил наведен како еден од главните претставници. Со договорот требало медиумските компании претходно да бидат консолидирани под заедничката капа на Adria News.

Кој е човекот кој сега застанува на врвот на овој медиумски систем? Педро Варгас Давид е португалски инвеститор, поранешен консултант во McKinsey, со образование и усовршување во INSEAD и на Харвард. Неговата Alpac Capital во 2022 година ја презеде контролата врз Euronews. При првичното договарање на трансакцијата беше предвидено Alpac да купи 88 проценти од паневропската телевизиска мрежа од египетскиот милијардер Нагиб Савирис.

Унгарска трага

Тука почнува унгарската трага. Таткото на Педро, Марио Давид, е поранешен португалски државен секретар и европратеник и долгогодишен пријател и советник на Виктор Орбан. Во 2016 година Орбан лично му го врачи Средниот крст на унгарскиот Орден за заслуги за неговата поддршка на унгарските интереси. Марио Давид учествувал и во средби на унгарската страна со странски државници. Педро Варгас Давид, сепак, јавно нагласувал дека неговиот татко не е акционер, директор ниту на кој било друг начин е вклучен во работата на Alpac Capital.

Многу посилна од семејната врска е финансиската трага од купувањето на Euronews. Заедничката истрага на француски Le Monde, унгарски Direkt36 и португалски Expresso утврди дека 45 милиони евра за преземањето дошле од унгарскиот државен инвестициски фонд Széchenyi. Уште 12,5 милиони евра биле обезбедени преку New Land Media на Ѓула Балажи, бизнисмен чија компанија со години добива големи договори за комуникациските кампањи на унгарската влада. Тоа се најмалку 57,5 милиони евра со директна унгарска трага во операцијата проценета на околу 170 милиони евра.

Операција за намалување на „левичарската пристрасност“ на медиумите?

Уште почувствителен е еден документ откриен во истата истрага. Во доверлива презентација за инвестицијата било наведено дека една од целите е да се намали „левичарската пристрасност” во медиумите, при што Euronews бил оценет како влијателен врз политиките на Европската Унија. Овој документ е доказ дека политички мотиви биле наведувани при оправдувањето на унгарското вложување. Не е, меѓутоа, доказ дека Орбан ја контролира уредувачката политика на Euronews или дека сега ќе ја контролира Н1. Истражувањето на Le Monde не утврдило директна унгарска интервенција во секојдневното уредување на Euronews.

По преземањето Euronews помина низ големо преструктуирање. Седиштето беше преместено од Лион во Брисел, а од тогашните 370 вработени заминаа 175 – речиси половина од персоналот.

Европската федерација на новинари токму ова искуство го наведе во мај кога побара гаранции за медиумите на Adria News Network. ЕФЈ и нејзините членки од Србија, Хрватска, Словенија, БиХ и од Црна Гора предупредија дека продажбата мора да биде целосно транспарентна и дека мора да бидат заштитени уредувачката независност и работничките права.

Во Србија смените на директори почнаа пред зделката

Сомнежите во Србија се засилуваат и поради она што се случуваше пред продажбата. OCCRP објави дека во февруари била разрешена директорката на United Media, Александра Суботиќ, а на почетокот на април од раководната позиција во редакцијата на Н1 бил отстранет Игор Божиќ.

Потоа Брент Садлер, поранешен новинар на Си-Ен-Ен, беше поставен да ги надгледува новинарските стандарди во мрежата.

Сега е разрешен и самиот Садлер. Според OCCRP, уредниците и директорите на медиумите уште минатата година понудиле самите да ги купат медиумите за да ја зачуваат нивната независност, но сопствениците ја одбиле понудата.

Новинарите сега отворено стравуваат дека директорските смени нема да бидат последни. Синдикатите на Nova.rs, Радар, Н1 и на Форбс соопштија дека промените се извршени среде летните одмори и без претходно известување на вработените.

Тие бараат итна средба со Варгас Давид и писмени гаранции дека нема да се интервенира во позициите на уредниците и новинарите. Од Н1, пак, соопштија дека редакцијата продолжува да работи според истите професионални принципи и дека новинарите и уредниците ја задржуваат целосната одговорност за изборот на темите и начинот на известување.

Ќе опстане ли уредничката автономија?

Во овој момент има сомнежи, но не и фактичка основа да се тврди дека Вучиќ го презел Н1, ниту дека Виктор Орбан ќе ја диктира уредувачката политика на овие медиуми. Има, меѓутоа, доволно проверливи факти за многу сериозни прашања.

Alpac презема медиумска мрежа со повеќе од 1.000 вработени и 16 милиони корисници. Нејзиниот сопственик има семејни и деловни врски со Унгарија, а неговото претходно големо медиумско преземање било финансирано со најмалку 57,5 милиони евра од унгарски државен фонд и бизнисмен тесно поврзан со владата на Орбан.

Најмногу сомнежи буди тоа што веднаш при преземањето на управувањето во Србија се сменети практично сите директори. Дали со нив ќе завршат кадровските промени или следни ќе бидат уредниците, ќе биде првиот вистински тест за ветувањето дека Н1, Нова, Данас и Радар ќе останат независни и дали ќе опстане уредничката автономија.

The post КОЈ ГИ ПРЕЗЕМА НАЈГОЛЕМИТЕ КРИТИЧКИ МЕДИУМИ ВО СРБИЈА? Новиот газда на Н1, Нова, Радар и Данас води до парите со кои беше купен Euronews и до кругот околу Орбан appeared first on plusinfo.mk.