Тезата дека судија на претходна постапка не смее да изрече притвор ако обвинителот предложил куќен притвор е правно неодржлива, поедноставена и неточна правна интерпретација на Законот за кривична постапка, тврди универзитетскиот професор, политички аналитичар и поранешен политичар Јове Кекееновски во својата јавна реакција на тезите изнесени претходно од судијката Сузана Јошевска Анастасовска.

„Во својата јавна Фејсбук-објава, г-ѓа Сузана Јошевска Анастасовска, како член на Судскиот совет, тврди дека судија на претходна постапка „НЕ СМЕЕ“ да изрече притвор ако обвинителот предложил куќен притвор, додавајќи дека „нема потреба од итна седница на Судски совет за да се расправа основно правило во кривична постапка“.

Доколку ваквиот став се темели на член 144 став (2) од ЗКП, тогаш станува збор за погрешно толкување на начелото на пропорционалност и редукција на основни процесни принципи. Имено, одредбата од законот гласи: „При одлучувањето која од наведените мерки ќе ја примени, надлежниот орган ќе се придржува кон условите определени за примена на одделни мерки, водејќи сметка да не се применува потешка мерка ако истата цел може да се постигне со поблага мерка. Судот спрема обвинетиот истовремено може да определи повеќе мерки од ставот (1) на овој член, освен кога ќе ја определи мерката притвор.“

Оваа одредба не воспоставува забрана за определување притвор ако обвинителот предложил куќен притвор, туку обврска за внимателна проценка дали поблагата мерка ја постигнува истата цел. Клучниот елемент е „ако истата цел може да се постигне“, што претставува прашање на конкретна судска оценка врз основа на утврдени околности, а не автоматска врзаност со предлогот на обвинителот.

Во конкретниот случај, за Артан Груби претходно беше определен притвор од 30 дена и распишана меѓународна потерница поради недостапност. Тоа значи дека судот веќе утврдил ризик од бегство како законски основ за притвор (декември 2024 година). По завчерашното приведување, таа мерка требало да започне да се извршува, освен ако не се утврдени нови околности што убедливо го елиминираат тој ризик. Доколку обвинителството сметало дека се изменети околностите, можело да предложи (или пак предложило иако за тоа немам инфо) замена на претходно изречената мерка, но судот повторно е должен самостојно да ја оцени исполнетоста на законските основи и тоа да го образложи.

Игнорирањето на овој процесен контекст ја прави тезата за „неможност“ (судија на претходна постапка „НЕ СМЕЕ“ да изрече притвор ако обвинителот предложил куќен притвор) правно неодржлива. Апсолутната формулација „НЕ СМЕЕ“ нема експлицитна законска поткрепа.

Кога ваква поедноставена и неточна правна интерпретација се изнесува од член на Судскиот совет (орган што ја гарантира независноста и стручноста на судството) тоа не е само прашање на институционална воздржаност, туку и на лична одговорност за јавно изнесен правен став што создава погрешна перцепција за основни правила на кривичната постапка“ – пишува проф. д-р Јове Кекеновски.

СУДИЈАТА НЕ МОЖЕ ДА ИЗРЕЧЕ ПРИТВОР АКО ОБВИНИТЕЛОТ БАРА КУЌЕН ПРИТВОР Јошевска Анастасовска од Судскиот совет му одговори на министерот Филков

The post СУДИЈКАТА ЈОШЕВСКА ИЗНЕСУВА НЕИЗДРЖАНИ И ПОЕДНОСТАВЕНИ ПРАВНИ ИНТЕРПРЕТАЦИИ Тоа создава погрешна перцепција, смета професор Кекеновски appeared first on plusinfo.mk.

Во период од 26.01 до 06.02.2026 година, во објектот Чифте амам во Скопје,  кој е дел од Националната установа „Национална галерија на Република Македонија“ се реализирал настан што е вон официјалната програмска дејност на институцијата и кој по својата суштина претставувал верско-едукативен, а не уметнички или музеолошки проект. Настанот бил организиран од здружение кое не е дел од системот на јавните културни установи, а содржината е посветена на животот и делото на пророкот Мухамед. Според извори познати на авторот на текстов зад проектот стојат субјекти што се претставуваат како „Музеј на Мухамед (Алејхи селам)“ и некоја фондација AXIS, без јасно претставена институционална рамка релевантна за музејска или галериска дејност.

Првото и најочигледно прашање што се отвора е начинот на комуникација со јавноста, со граѓаните. Од посетителите на настанот добив информација дека на влезот во објектот се соочиле со банер и визуелна комуникација со публиката кој била исклучиво на албански јазик, без јасно, видливо и рамноправно (за мене приоритетно) присуство на македонски јазик во просторот на една национална културна установа. Замислете дома, во Република Македонија без официјалниот јазик

Ова случување во објектот Чифте амам, во рамки на Националната галерија, претставува сериозен преседан во начинот на кој се управува со јавна културна институција од највисок државен ранг. Овде не станува збор за прашање на вера, ниту за ограничување на нечие право на верско изразување. Станува збор за злоупотреба на институционален простор, нарушување на професионалните стандарди и девалвација на улогата на Националната галерија како стручна и музеолошка установа.

Националната галерија не е неутрална сала за настани без концепт и критериуми. Таа има:јасно дефинирана мисија и визија, законски утврдена дејност и професионални стандарди во однос на кураторство, музеологија и јавна комуникација. Доколку еден настан нема уметничка содржина, нема музеолошка обработка. нема јасна институционална и стручна верификација, повеќе е јасно дека не смее да биде легитимиран преку просторот и угледот на Националната галерија.

Дополнително загрижува фактот што јавната комуникација во самиот објект се одвивала без видлива и рамноправна употреба на македонскиит јазик, што отвора сериозни прашања за почитување на законските обврски на една државна институција финансирана од сите нас граѓаните.

Особено проблематична е пто субјект(и) ко(ј)и се претставува(ат) како „Музеј на Мухамед (Алејхи селам)“ и некоја фондација AXIS го употребувааат  терминот „музеј“ без: јавно достапна документација, јасна институционална соработка и без стручна музеолошка рамка.

Ова претставува манипулативно создавање привид на институционална и стручна релевантност, што директно го компромитира интегритетот на установата во чиј простор се одвивал настанот.

Одговорноста за ова не е апстрактна. Одговорност мора да постои кај раководството на Националната галерија, кое дозволило ваква содржина да се реализира во нејзин објект. Затоа јавноста има право да добие јасни одговори: по кои критериуми е отстапен просторот? Кој ја одобрил содржината и врз основа на која стручна проценка?. Дали се почитувани законските обврски за јазична достапност? Дали е извршена финансиска компензација и под кои услови?

Ова е прашање на културна политика, институционален интегритет и јавна отчетност. Доколку денес дозволиме јавните музеи и галерии да се претворат во простори за непрограмски, идеолошки или верски несоодветни содржини, утре ќе немаме институции туку само празни објекти со изгубен кредибилитет.

Затоа е потребно јавно, транспарентно и аргументирано објаснување од надлежните. Молкот во ваква ситуација не е неутралност, туку соучесништво во девалвирањето на институцијата. Дополнително, ова прашање не смее да остане само на ниво на формално објаснување. Министерството за култура има обврска да утврди одговорност за дозволувањето на настан што очигледно излегува надвор од дејноста, мисијата и професионалните стандарди на Националната галерија. Не станува збор за пропуст од техничка природа, туку за сериозна институционална одлука со која се девалвира улогата на една од клучните државни културни установи.

Затоа е неопходно: Министерството за култура итно да побара одговорност од директорот на Националната галерија: за отстапувањето на просторот за содржина што не е уметничка ниту музеолошка; за нарушувањето на професионалните стандарди; и за начинот на јавна комуникација во институција финансирана од нас граѓаните.

За вакво сквернавење на институционалниот интегритет не смее да се молчи, особено ако ова не е изолиран случај, туку дел од поширока пракса на несоодветно, неодговорно и кабадахиско управување.

Одговорност мора да се побара од највисоко ниво. Прво, министерот за култура а потоа и претседателот на Владата треба јавно да побараат отчет и одговор од првиот човек на оваа институција.

Доколку некој не знае со каква институција раководи, која е нејзината мисија и кои се нејзините законски и професионални обврски, тогаш единствениот логичен чекор е негова итна смена без оглед на партиската припадност. Културните институции не смеат да бидат партиски плен. Тие се јавен интерес, стручна одговорност и државно достоинство.

The post Чифте амам – Злоупотреба на институционален простор? appeared first on plusinfo.mk.

Во 2050 година Република Македонија веројатно ќе биде земја со многу помалку жители, со иселена младост и со уште покомплицирани соседи. Едноставно кажано, во 2050 година Македонија ќе биде поинаква земја од денешната. Но прашањето е: поинаква на подобро, или поинаква затоа што ќе останат само стари лица, пензионери и неколку стотици илјади увезени работници од странство? Демографските трендови зборуваат погласно од секоја политика. Ако продолжи сегашниот ритам на иселување, до средината на овој век Македонија ќе изгуби не само население, туку и способност сама да се брани, да создава и да преживее.

Ќе бидеме дел од НАТО и можеби целосно интегрирани во ЕУ (а тоа во каква ЕУ е посебна тема), но прашањето ќе остане исто: кој навистина ќе ја чува државата? Европа се бори со сопствената демографски проблеми, а САД постепено се повлекуваат од Балканот и се свртуваат кон решавање на своите проблеми? Со оглед на оваа претпоставка, иако засега САД имаат клучна улога на Балканот, реално е можно во иднина нивната посветеност кон регионот сериозно да се намали. Русија, иако ослабена, и понатаму ќе игра на карта на православието и словенските врски. Кина е тивок инвеститор кој купува инфраструктура и влијание, без да се меша во локалната политика. Турција е пак, постојан фактор културно, економски и религиозно. Ако сакаме да опстанеме по се изгледа ќе мораме (конечно) сами да научиме да ,,пливаме’’ во геополитичкиот океан каде големите сили ги третираат малите како шаховски фигури/пиони. Македонија е мала точка на картата, но таа точка лежи на премин меѓу Исток и Запад и за волја на вистината тоа никогаш не било безбедно место.

Членството во НАТО за Македонија беше доживеано како крај на една епоха на несигурност, но тоа е само делумна вистина. НАТО гарантира воена заштита од надворешен напад, но не и нестабилност одвнатре. Што вреди членство во силна воена алијанса ако државата остане со половина население? Кој ќе ги пополнува воените редови? Кој ќе ја движи економијата? Од друга страна ЕУ е нашиот политички и економски сон, но гледаме како и самата се соочува со распаднати вредности, очигледна е кризата на демократијата и голем демографски пад. Прашањето е: ако Европа е уморна, слаба и поделена, дали малите европски држави ќе бидат заборавени и оставени на периферијата?

Република Македонија е држава кој граничи со многу поголеми соседи.  Србија сака да биде регионален лидер, Бугарија и Грција веќе покажаа колку историските спорови можат да станат алатка за условувања, а Албанија е во подем со силна дијаспора и поддршка од геополитички сојузници. Во 2050, сите овие соседи ќе имаат свои интереси и се плашам дека Македонија ќе стане раскрсница на тие амбиции. Прашањето е: ќе бидеме ли ние субјект кој сам ги дефинира своите позиции, или пак објект врз кој другите ќе си ги вежбаат своите политики и аспирации? Ќе бидеме ли партнери со сопствена тежина или вечни заложници на туѓи амбиции?

Но, без разлика на овие геополитички согледувања и размисли најголемата опасност за Македонија не доаѓа однадвор, туку однатре. Демографијата е најголемата битка што ја губиме. Ова е сржта на проблемот. Македонија веќе три децении има континуирано намалување на населението. Според податоците на ООН и регионалните и локални анализи, до 2050 година бројот на жители може да ни падне под 1,5 милион. Иселувањето е најсилниот двигател: младите заминуваат, цели семејства се иселија во Германија, Италија, Швајцарија, па дури и во далечна Австралија и Нов Зеланд. Ако трендот продолжи, селата ќе бидат речиси празни, а многу градови ќе стареат драматично. Пензионерите ќе бидат побројни од работоспособните граѓани. Здравствениот систем ќе биде преоптоварен, пензискиот фонд ќе биде во колапс, а државата ќе зависи од увоз на работници за да опстане. Но, тоа повеќе нема да биде Македонија каква што ја знаеме и сакаме.

До 2050, најважното прашање нема да биде кој ќе ја чува Македонија, туку ќе има ли кого да чуваме? Вистинското прашање не е кој ќе ја чува Македонија, туку дали ние сакаме да ја сочуваме одвнатре. Дали ќе има младост, семејства, работници, луѓе кои ја сакаат оваа земја и кои ќе ја градат секој ден. Затоа прашањето е едноставно, но сурово: ќе остане ли некој да ја чува и брани Македонија или ќе ја оставиме да ја чуваат празните куќи и странците што ќе ги увезуваме за да ја одржат на апарати?. Се работи за суштинско, а не само метафорично прашање. Ако продолжиме да заминуваме, да се караме и делиме по сите основи, да се продаваме за ситни интереси, ако дозволиме и понатаму која како стигне да ни ја пљачкосува државата нема да има што да се чува. Ако пак останеме, ако вредно и чесно работиме, ако создаваме за сите и веруваме во посветла иднина тогаш никој нема да може да нè избрише од картата.

Според официјалните проекции на населението што ги објавува Државниот завод за статистика на Македонија, постои тренд на намалување на вкупното население, стареење на населението и нето-негативна миграција (повеќе луѓе заминуваат отколку што доаѓаат). Или како што вели една моја колешка: ,,Демографското стареење, покрај во економијата и социјалата, има влијание и на репродукција на населението’’. Во областа на економијата, стареењето влијае врз економскиот раст, штедењето, инвестициите, производството, работната сила, пензиите, даноците и меѓугенерациските трансфери. Во социјална смисла, стареењето влијае врз структурата на семејството и уредувањето на животот, побарувачката на домаќинството, миграциските трендови, епидемиологијата и здравствената заштита. Фактот дека се намалува женското население на репродуктивна возраст (од 15 до 49 години) укажува дека фертилитетот го задржува трендот на намалување.

И токму поради сето ова во 2022 година Македонија броела околу 1.831.712 жители (вклучувајќи ја и дијаспората), а проекциите велат дека до 2050 година (средно сценарио) Македонија ќе брои околу 1.323.000 жители. Тоа значи намалување од приближно 508.000 жители, што претставува пад од скоро 28%. Овие трендови значат дека секоја година ќе имаме сè помал број лица во армијата, полицијата, здравството, образованието и приватниот сектор. До 2050, речиси секој трет ќе биде на возраст 65+ или под 20 години, што ја присилува државата кон увоз на работници и посилен ослон на дијаспората. Токму затоа и силниот контраст во насловот на оваа колумна „старци vs. странци“.

Овие податоци и предвидувања претставуваат сериозна критика кон сите досегашни влади кои со својата незаинтересираност и несериозност ја доведоа државата до оваа алармантна состојба. Но, тие во исто време треба да бидат и силен мотив и поттик за сегашната и за сите идни власти конечно да преземат одлучни и суштински мерки за спречување на „белата чума“.

Ако и во блиска иднина продолжиме со истата негрижа, ако им ја крадеме и ускратуваме иднината на нашите деца, тогаш наскоро нема да има ниту што, ниту кој да се чува. Но, доколку останеме овде и создадеме земја во која вреди да се живее, држава која го цени знаењето, трудот и чесниот човек, тогаш Македонија ќе ја чуваат луѓето – сите генерации заедно, а не само старци и странци.

ПС: Терминот „старци“ во текстот е користен како метафора за демографската старост и недостигот на млади генерации, а не како навреда кон повозрасните граѓани. Намерата е да се истакне важноста на младоста и работоспособното население за опстанокот на Македонија.

The post Кој ќе остане да ја чува Македонија по 2050 година: старците или странците? appeared first on plusinfo.mk.