Почитуван министре Тошковски,

Со внимание ја проследив информацијата за измените на Правилникот со кои се дозволуваат видливи тетоважи и бради кај полициските службеници. На прв поглед, оваа одлука може да изгледа како чекор кон модернизација, усогласување со современите трендови и почитување на личните права и слободи. Но, дали навистина станува збор само за индивидуален избор на изглед или со оваа одлука се отвора едно многу подлабоко прашање – прашањето за институционалната неутралност, авторитетот на државата и довербата на граѓаните во нејзините безбедносни институции?

Ова писмо не е напишано против тетоважите. Не е напишано ниту против брадите. Уште помалку е насочено против нечие право да го изразува својот личен идентитет. Во демократско општество тоа право е неспорно и заслужува целосна почит.

Но, постојат професии во кои, со прифаќањето на службата, доброволно се прифаќаат и одредени ограничувања што произлегуваат од јавниот интерес. Полициската професија е една од нив.

Полицискиот службеник не е обичен граѓанин кога ја носи униформата. Во моментот кога ја облекува униформата, тој престанува да ја претставува само својата личност, тој станува лице на државата. Тој не ја претставува својата политичка, идеолошка, етничка или верска определба. Не ги претставува своите лични убедувања, симпатии или идентитетски определби. Тој ја претставува Република Македонија, Уставот, законите и владеењето на правото.

Токму затоа униформата никогаш не била и не смее да стане обична работна облека. Таа е симбол на државниот авторитет, законитоста, јавниот ред и довербата што граѓаните ја вложуваат во институциите. Кога граѓанинот ќе застане пред полициски службеник, тој мора да биде уверен дека пред себе нема човек што настапува во свое лично име, туку држава која постапува еднакво кон сите, независно од нивната политичка, етничка, верска или која било друга припадност.

Затоа суштинското прашање не е дали некој има право на тетоважа.

Суштинското прашање е дали државата има право да бара институционална неутралност од оние што ја претставуваат. Одговорот, според моето длабоко убедување, е недвосмислен: ДА.

Личните права не престануваат со облекувањето на униформата, но со неа започнуваат и посебни професионални обврски. Она што е дозволено за секој граѓанин, не мора да биде дозволено и за оној што во тој момент ја претставува државата. Тоа не е ограничување на човековите права, туку природна последица на јавната функција што доброволно ја прифатил. Со прифаќањето на униформата, полицискиот службеник не се откажува од своите права, но прифаќа и повисок степен на одговорност кон државата и граѓаните.

Во секоја демократска држава постои јасна разлика помеѓу приватната сфера на граѓанинот и јавната функција што ја извршува државниот службеник. Колку се поголеми јавните овластувања што му се доверени, толку е поголема и неговата одговорност да ја зачува довербата во институцијата што ја претставува.

Современите демократски држави одамна го дале одговорот на ова прашање. Ниту една сериозна демократска држава не ја третира полициската униформа како приватен простор за неограничено лично изразување. Во повеќето европски држави и земји членки на НАТО, тетоважите се дозволени, но само доколку не содржат екстремистички, расистички, дискриминаторски, насилни или други симболи што можат да го нарушат угледот на службата или довербата на јавноста. Не затоа што државата е против личната слобода, туку затоа што е должна да го заштити интегритетот на институцијата.

Не е случајно што во демократските држави овие ограничувања не се доживуваат како напад врз личните права, туку како составен дел од професионалната етика на јавната служба. Оној што доброволно избрал да ја носи државната униформа, доброволно прифатил и повисоки стандарди на однесување од оние што важат за останатите граѓани. Тоа не ја намалува неговата слобода како човек, туку ја нагласува неговата одговорност како претставник на државата.

Правната логика зад ваквиот пристап е едноставна. Судијата не смее јавно да демонстрира политичка пристрасност. Обвинителот не смее да создава сомнеж во својата непристрасност. Припадникот на Армијата е обврзан со строги правила на дисциплина и однесување. Истото правило важи и за полицијата. Затоа не станува збор за ограничување на поединецот, туку за заштита на институцијата.

Токму затоа суштината на оваа дебата не е во правото на личен избор, туку во границите на јавната одговорност. Државата не бара од полицискиот службеник да се откаже од својот личен идентитет. Таа бара тој идентитет да не го засени идентитетот на институцијата што ја претставува. Во тоа се состои разликата помеѓу приватниот живот и јавната служба.

Токму затоа чувствувам обврска да поставам неколку прашања што заслужуваат јасен и аргументиран одговор.

Дали пред носењето на овие измени е изработена сеопфатна безбедносна, правна и компаративна анализа?

Дали новиот правилник прецизно ги дефинира симболите што нема да смеат да бидат јавно истакнати преку тетоважи?

Дали изречно ќе бидат забранети симболи на терористички организации, паравоени формации, екстремистички движења и други обележја што можат да предизвикаат страв, поделби или недоверба кај граѓаните?

Кој ќе одлучува дали една тетоважа е дозволена или недозволена и врз основа на кои критериуми?

Дали Министерството направило проценка како овие измени ќе влијаат врз довербата на јавноста во политичката, идеолошката и етничката непристрасност на полицијата?

Овие прашања не ги поставувам за да ја оспорам потребата од реформи, ниту пак да се спротивставам на модернизацијата на полициската служба. Ги поставувам затоа што секоја реформа во безбедносниот сектор мора да биде правно прецизна, институционално промислена и општествено одговорна. Во спротивно, наместо да ја зајакне довербата во институциите, може да отвори нови дилеми, различни толкувања и непотребни општествени поделби.

Овие прашања не се академски дилеми. Тие произлегуваат од самата природа на полициската професија и од обврската државата да ја зачува довербата во своите институции.

Замислете ситуација во која полициски службеник носи видливо обележје што кај дел од граѓаните се поврзува со вооружениот конфликт од 2001 година или со организација која кај едни предизвикува чувство на гордост, а кај други чувство на болка, неправда или страв. Во такви околности, не е доволно полицискиот службеник да биде непристрасен. Тој мора и да ја влева довербата дека институцијата што ја претставува постапува непристрасно кон сите граѓани.

Без оглед на професионалноста на полицискиот службеник, дали граѓанинот ќе може без двоумење да верува дека пред себе има целосно непристрасен претставник на државата?

Токму тука лежи суштината на проблемот. Во прашање не е што мисли полицискиот службеник, туку што симболизира институцијата што ја претставува. Не во тетоважата. Не во брадата. Туку во перцепцијата на институционалната неутралност.

Полицијата не смее само да биде непристрасна. Таа мора и да изгледа непристрасно. Довербата во институциите не се гради само со законски овластувања. Таа се гради и со симболите и со самиот изглед на службеното лице што институциите ги испраќаат кон јавноста.

Затоа новите правила не смеат да остават никаков простор за различни толкувања, селективна примена или правни празнини. Доколку правилникот не содржи прецизни, недвосмислени и обврзувачки критериуми за недозволените симболи, тогаш ризикуваме утре секоја одлука да стане предмет на различни толкувања, институционални импровизации и политички притисоци.

Не се спротивставувам на модернизацијата. Не се спротивставувам на човековите права. Не се спротивставувам ниту на реформите кога тие се внимателно осмислени, стручно аргументирани и правно прецизно уредени. Но се спротивставувам на секое решение што може да создаде правна нејаснотија, институционална дилема или сомнеж во непристрасноста на полициската служба.

Полицијата не е само институција што го спроведува законот. Таа е институција во која граѓаните мора да имаат безрезервна доверба. Токму затоа секоја промена што се однесува на изгледот, однесувањето и симболиката на полицискиот службеник вклучително и начинот на носење на униформата, брадата, тетоважите и другите обележја на службениот изглед мора да одговори на едно едноставно, но суштинско прашање: Дали со ова решение ќе се зајакне или ќе се намали довербата на граѓаните во полицијата како непристрасна државна институција?

Доколку одговорот не е недвосмислен, тогаш и самата одлука заслужува дополнителна стручна и јавна расправа.
Униформата и службениот изглед не се моден детал. Не се средство за лично претставување. Не се простор за испраќање лични пораки. Тие се видливото лице на државата. И токму затоа државата има не само право, туку и должност да ја заштити нивната неутралност, достоинство и јавен углед и изглед. Секоја одлука што се однесува на полициската униформа и службениот изглед мора да биде донесена со чувство на највисока државна одговорност, бидејќи тие не го претставуваат поединецот, туку државата.

Државата не започнува од зградите на институциите. Таа започнува таму каде што граѓанинот ќе ја препознае непристрасноста, достоинството и интегритетот на оние што ја претставуваат.

The post Отворено писмо до министерот Панче Тошковски: Униформата – државен авторитет или личен идентитет? appeared first on plusinfo.mk.